Diễn biến huyết áp trong ngày như thế nào? Có thay đổi không?

Diễn biến huyết áp trong ngày phản ánh sức khỏe tim mạch và sự cân bằng của cơ thể trước các yếu tố bên trong lẫn bên ngoài. Huyết áp không ổn định trong ngày có thể là dấu hiệu cảnh báo sớm về các vấn đề sức khỏe tiềm ẩn. Vì vậy, hiểu rõ về sự thay đổi của huyết áp trong ngày giúp chúng ta kịp thời điều chỉnh lối sống và áp dụng các biện pháp phòng ngừa phù hợp.

Huyết áp trong ngày có thay đổi không?

Có. Chỉ số huyết áp có thể thay đổi trong ngày do ảnh hưởng của các yếu tố khác nhau như nhịp sinh học, hoạt động thể chất, chế độ ăn uống, yếu tố tâm lý, môi trường xung quanh hoặc do bệnh lý.

Thông thường, huyết áp tăng nhẹ vào buổi sáng sau khi thức dậy, có thể dao động vào buổi trưa tùy theo hoạt động và lượng thức ăn. Vào buổi chiều, huyết áp có xu hướng tăng nếu người đó phải thực hiện các hoạt động đòi hỏi sự tập trung hoặc căng thẳng. Buổi tối, huyết áp thường giảm khi cơ thể dần thư giãn và chuẩn bị nghỉ ngơi¹.

Tuy nhiên, diễn biến huyết áp trong ngày còn phụ thuộc vào từng cá nhân và các yếu tố cụ thể tác động. Vì vậy, theo dõi huyết áp đều đặn trong ngày sẽ giúp nhận biết sự biến động của huyết áp, phát hiện kịp thời nếu có bất thường và chủ động thăm khám, có biện pháp điều trị thích hợp.

Chỉ số huyết áp thay đổi thường xuyên trong ngày tùy thuộc vào nhiều yếu tố.

Diễn biến huyết áp trong ngày như thế nào?

Chỉ số huyết áp không cố định mà thường xuyên thay đổi theo thời gian trong ngày, phụ thuộc vào nhịp sinh học và các yếu tố ngoại cảnh.

1. Huyết áp vào buổi sáng

Sau khi thức dậy, cơ thể sẽ kích hoạt hệ thần kinh giao cảm để chuẩn bị cho các hoạt động trong ngày. Quá trình này khiến huyết áp tăng nhẹ, thường được gọi là “cao huyết áp buổi sáng”. Ví dụ, khi bạn vừa ngủ dậy và uống cà phê, sự kết hợp giữa kích thích từ caffeine và nhịp sinh học tự nhiên có thể làm huyết áp tăng cao hơn so với ban đêm.

2. Huyết áp vào buổi trưa

Trong khoảng thời gian buổi trưa, huyết áp có xu hướng ổn định hoặc giảm nhẹ, nhất là khi cơ thể ở trạng thái nghỉ ngơi hoặc thư giãn sau bữa trưa. Ví dụ, nếu một người có thói quen ngủ trưa, huyết áp thường sẽ giảm nhẹ để cơ thể tái tạo năng lượng sau các hoạt động trong buổi sáng.

3. Huyết áp vào buổi chiều

Vào buổi chiều, khi năng lượng được phục hồi và các hoạt động bắt đầu diễn ra nhiều hơn, huyết áp có thể tăng lên, đặc biệt là khi thực hiện các công việc đòi hỏi sự chú ý hoặc hoạt động thể chất. Ví dụ, nếu chơi thể thao vào khoảng 5 giờ chiều, mức huyết áp có thể tăng để đáp ứng nhu cầu hoạt động của cơ thể.

4. Huyết áp vào buổi tối

Vào buổi tối, cơ thể bắt đầu thư giãn và chuẩn bị cho giấc ngủ, huyết áp thường có xu hướng giảm xuống. Ví dụ, khi ăn một bữa tối nhẹ và thực hiện các hoạt động thư giãn như đọc sách hoặc nghe nhạc, huyết áp sẽ giảm nhẹ, tạo điều kiện cho cơ thể nghỉ ngơi.

Chỉ số huyết áp đo được vào ban đêm thường thấp hơn khi đo vào ban ngày.

Các yếu tố ảnh hưởng huyết áp trong ngày

Bác sĩ Bùi Quốc Thiện, Trung tâm Tim mạch, Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh TP.HCM cho biết, chỉ số diễn biến của huyết áp trong ngày thay đổi thường xuyên do một hoặc nhiều yếu tố sau:

1. Chế độ ăn uống

Chế độ ăn uống có ảnh hưởng trực tiếp đến chỉ số huyết áp. Nếu tiêu thụ quá nhiều muối có thể làm tăng áp lực máu trong lòng mạch, dẫn đến tăng huyết áp. Ngược lại, nếu ăn nhiều rau quả, thực phẩm giàu kali, canxi và magie có thể hỗ trợ giúp hạ huyết áp. Ví dụ, buổi trưa ăn những thực phẩm giàu natri vào có thể khiến huyết áp tăng cao hơn so với bình thường vào buổi chiều².

2. Vận động thể chất

Chỉ số huyết áp có thể bị ảnh hưởng bởi các hoạt động thể chất. Trong quá trình tập luyện, huyết áp sẽ tăng nhẹ để đáp ứng nhu cầu cung cấp máu cho cơ và cơ quan. Tuy nhiên, sau khi tập luyện và cơ thể được nghỉ ngơi đủ, huyết áp thường giảm xuống và duy trì ở mức thấp hơn so với trước đó.

3. Căng thẳng quá mức

Căng thẳng dù là ngắn hạn hay kéo dài, đều có thể làm tăng huyết áp. Trong lúc căng thẳng, cơ thể tiết ra hormone như adrenaline, khiến tim đập nhanh khiến huyết áp tăng lên.

4. Yếu tố tâm lý

Trạng thái tâm lý như lo lắng, sợ hãi hoặc phấn khích đều có thể ảnh hưởng đến huyết áp. Ví dụ, khi bạn chuẩn bị thuyết trình hoặc phát biểu trước đông người, huyết áp có thể tăng cao do cảm giác hồi hộp.

5. Hút thuốc lá

Hút thuốc lá làm tăng huyết áp tạm thời sau mỗi lần hút. Nicotine trong thuốc lá kích thích hệ thần kinh giao cảm, làm co mạch và tăng áp lực máu. Nếu hút thuốc vào buổi tối, có thể khiến huyết áp không giảm như thường lệ trước khi ngủ.

6. Do một số loại thuốc

Một số loại thuốc có thể ảnh hưởng đến huyết áp như thuốc chống viêm không steroid (NSAIDs), thuốc tránh thai, hoặc thuốc kích thích. Chẳng hạn, nếu dùng thuốc giảm đau vào buổi sáng, huyết áp có thể tăng nhẹ do tác dụng phụ của thuốc.

7. Quên sử dụng thuốc huyết áp

Đối với người đã được chẩn đoán tăng huyết áp và được bác sĩ chỉ định điều trị bằng thuốc, nếu quên dùng thuốc hoặc uống thuốc không đúng theo chỉ định có thể dẫn đến tăng huyết áp đột ngột. Vì vậy, người bệnh cần chú ý tuân thủ đúng theo hướng dẫn của bác sĩ về thời gian, liều lượng thuốc hạ huyết áp. Đồng thời duy trì chế độ ăn uống lành mạnh, vận động phù hợp, nghỉ ngơi đủ và thư giãn tinh thần để kiểm soát tốt huyết áp.

8. Các yếu tố liên quan đến bệnh lý

Một số bệnh lý có thể ảnh hưởng đến chỉ số huyết áp như: bệnh đái tháo đường, cường giáp, cường tuyến yên, viêm tuyến giáp, viêm dạ dày, viêm cầu thận...

Bệnh đái tháo đường có thể ảnh hưởng đến chỉ số huyết áp.

Cách kiểm soát huyết áp ổn định trong ngày

Duy trì huyết áp ổn định trong ngày là rất quan trọng, giúp bảo vệ sức khỏe tim mạch và ngăn ngừa các biến chứng liên quan đến tăng huyết áp. Mỗi người có thể kiểm soát tốt huyết áp bằng cách áp dụng lối sống khoa học và tuân thủ dùng thuốc theo chỉ định của bác sĩ nếu có.

1. Đo huyết áp theo các mốc bác sĩ hướng dẫn

Theo dõi huyết áp thường xuyên tại nhà sẽ giúp phát hiện sớm các biến đổi bất thường của huyết áp. Người bệnh nên đo huyết áp vào các mốc thời gian cố định trong ngày, tốt nhất là vào buổi sáng sau khi thức dậy và buổi tối trước khi đi ngủ. Sau khi đo, nên ghi lại kết quả để theo dõi và đưa kết quả này cho bác sĩ khi tái khám để giúp bác sĩ đánh giá hiệu quả của phương pháp điều trị, có thể điều chỉnh thuốc nếu cần hoặc tư vấn người bệnh về cách thay đổi lối sống cho phù hợp.

2. Điều chỉnh chế độ ăn uống tốt cho huyết áp

Chế độ ăn uống khoa học không chỉ giúp duy trì huyết áp ổn định mà còn giúp bảo vệ sức khỏe tim mạch tổng thể:

- Tăng cường thực phẩm giàu kali: Bổ sung các loại thực phẩm như chuối, cam, khoai tây, và rau xanh để giúp cân bằng lượng natri trong cơ thể và duy trì huyết áp ổn định;

- Ưu tiên chất béo lành mạnh: Sử dụng các nguồn chất béo tốt như cá hồi, dầu oliu, quả bơ, hạt óc chó để hỗ trợ sức khỏe tim mạch;

- Uống đủ nước: Đảm bảo uống đủ lượng nước trong ngày để duy trì tuần hoàn máu tốt và hỗ trợ điều hòa huyết áp;

- Ăn nhiều rau xanh và ngũ cốc nguyên hạt: Rau củ và ngũ cốc nguyên hạt cung cấp chất xơ cần thiết, giúp kiểm soát cân nặng và giảm nguy cơ cao huyết áp;

- Hạn chế muối: Giảm lượng muối trong khẩu phần ăn hàng ngày theo hướng dẫn của bác sĩ để giảm áp lực máu trong lòng mạch, đặc biệt là người đã được chẩn đoán tăng huyết áp;

- Hạn chế đồ ngọt và thức ăn nhanh: Tránh tiêu thụ đường và thực phẩm chứa chất béo bão hòa, vì có thể làm tăng nguy cơ huyết áp cao.

3. Vận động vừa sức

Tập luyện, hoạt động thể chất đều đặn và vừa sức giúp giảm áp lực máu và duy trì hệ tim mạch khỏe mạnh. Các hoạt động như đi bộ, yoga, hoặc bơi lội có thể giúp bạn cải thiện huyết áp một cách tự nhiên. Nên duy trì thói quen vận động thể chất 5 buổi/tuần, với mỗi buổi tập khoảng 30 phút. Tuy nhiên, nên tránh những hoạt động đòi hỏi sức lực quá lớn vì có thể gây phản tác dụng.

4. Tránh căng thẳng quá mức

Căng thẳng kéo dài có thể làm tăng huyết áp và ảnh hưởng xấu đến sức khỏe. Để giảm căng thẳng, bạn có thể áp dụng các phương pháp như thiền, hít thở sâu, hoặc dành thời gian thư giãn với gia đình và bạn bè. Xây dựng lối sống tích cực và cân bằng giữa công việc, học tập và nghỉ ngơi để giúp kiểm soát huyết áp tốt hơn.

5. Chăm sóc cho giấc ngủ tốt hơn

Ngủ đủ giấc và chất lượng đóng vai trò quan trọng trong việc duy trì huyết áp ổn định. Nên cố gắng ngủ sớm, ngủ đủ từ 7-8 tiếng mỗi đêm và tạo môi trường ngủ yên tĩnh, thoải mái khi ngủ. Một giấc ngủ sâu và trọn vẹn không chỉ giúp cơ thể phục hồi lại năng lượng mà còn giúp ổn định hoạt động tim mạch cho ngày hôm sau.

Ngủ đủ giấc giúp duy trì huyết áp ổn định.

Thăm khám tim mạch nếu huyết áp trong ngày thay đổi phức tạp

Nếu huyết áp thay đổi phức tạp trong ngày, có thể là dấu hiệu của rối loạn chức năng tim mạch hoặc các vấn đề sức khỏe tiềm ẩn. Vì vậy, người bệnh nên chủ động thăm khám sớm tại cơ sở y tế có chuyên khoa tim mạch để kiểm tra, chẩn đoán nhằm xác định nguyên nhân và đưa ra phương pháp điều trị hiệu quả, tránh nguy cơ gặp các biến chứng nguy hiểm liên quan đến huyết áp.

Ths.Bs Bùi Quốc Thiện - Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh TP. HCM

Đăng bởi Quang Hưng (theo https://tamanhhospital.vn/)

----------------------------------------

¹ Blood pressure: Does it have a daily pattern? (2025). Mayo Clinic. https://www.mayoclinic.org/diseases-conditions/high-blood-pressure/expert-answers/blood-pressure/faq-20058115

² Wang, J., Shi, X., Ma, C., Zheng, H., Xiao, J., Bian, H., Ma, Z., & Gong, L. (2016). Visit-to-visit blood pressure variability is a risk factor for all-cause mortality and cardiovascular disease. Journal of Hypertension, 35(1), 10–17. https://doi.org/10.1097/hjh.0000000000001159