Phạm Đình Trọng
Báo Gia đình - Xã hội số 90 ngày 27 tháng 6 năm
2004 có đăng bài viết của Trần Thanh Hà: "Nhà văn Vũ Bão nửa đời viết văn
chui", một bài viết vui, giống như cách nói, cách kể chuyện rất vui, rất
hóm của nhà văn Vũ Bão về một thời có nhiều chuyện cười ra nước mắt. Nhưng có lẽ
vì thời gian, vì tuổi tác, vì trí nhớ giảm sút sau cơn tai biến mạch máu não,
hoặc cũng có thể nhà văn có dụng ý tạo thêm tình huống cười, thêm một cái "chui"
cho câu chuyện thêm vui mà kể rằng: "Biết Vũ Bão muốn đi B mà chưa có nơi
nào nhận, Hồ Phương liền giới thiệu với một đơn vị Thông tin. Vũ Bão theo đơn vị
này vào Nam, lúc vượt sông Bến Hải và Khe Tre giáp biên giới Việt - Lào, giáp với
Thừa Thiên, chỉ huy đơn vị mới biết Vũ Bão không có tên trong danh sách đi B, lại
chẳng có tiêu chuẩn cơm gạo chăn màn gì cả. Hóa ra là một anh B chui! Vội vã
báo ra Bắc, thì Vũ Bão đã lỡ ở trong B rồi. Hồ Phương bị Bộ tư lệnh Thông tin chất
vấn cho một mẻ... Là người lính thông tin đã dẫn nhà văn Vũ Bão về đơn vị đi B,
tôi còn nhớ rõ sự việc đó.
Hồi đó cơ quan Chính trị Bộ tư lệnh Thông tin rất ưu
ái mời chào biệt đãi các văn nghệ sĩ về với Thông tin, sáng tác về Thông tin. Hầu
hết các nhà văn, nhà thơ, nhạc sĩ, hoạ sĩ sống ở Hà Nội đều đã được mời đi thực
tế ở các đơn vị Thông tin. Đặc biệt Tiểu đoàn 78 Quân bưu như ngôi nhà, như đơn
vị công tác của nhiều nghệ sĩ. Biên đạo múa Ngọc Canh, nhạc sĩ Vũ Trọng Hối đã
sống ở Tiểu đoàn hàng năm trời. Các bài hát "Anh quân bưu vui tính", "Đường
ta đi dài theo đất nước” đã ra đời từ đó.
Từ trong thành Cột Cờ, Bộ tư lệnh Thông tin sơ tán ra
Toà án Nhân dân tối cao còn đám lính làm tuyên truyền chúng tôi thì được bố trí
ở và làm việc tại trường cấp ba Lý Thường Kiệt đang bỏ trống vì thầy trò đã đi
sơ tán khỏi Hà Nội. Một buổi sáng chúng tôi được cơ quan Chính trị điện cho biết
có nhà văn Vũ Bão xin đi chiến trường với Thông tin, nhiệm vụ của chúng tôi phải
đón ông và dẫn ông xuống giới thiệu với Tiểu đoàn 78 Quân bưu. Lát sau một người
đàn ông khắc khổ đi chiếc xe đạp cà tàng đến tự giới thiệu là Vũ Bão. Tôi đã đọc
tiểu thuyết "Sắp cưới" của Vũ Bão từ hồi còn đi học nên tỏ ra như đã
quen biết ông, thân thiết với ông. Không riêng gì tôi, cả đám lính Thông tin
làm tuyên truyền đang tập tọng viết lách chúng tôi là Thượng sĩ Phạm Khắc Vinh,
Hạ sĩ Nguyễn Duy Nhuệ (nay là nhà thơ Nguyễn Duy), Trung sĩ Phạm Đức (nay là
nhà văn, Phó Giám đốc Nhà xuất bản Thanh niên), Trung sĩ Phạm Đình Trọng,
Hạ sĩ Quang Thống (nay là Thiếu tướng, Tổng biên tập báo Quân đội Nhân dân)
đều tỏ cảm tình quý mến ông. Và tôi được phân công lấy chiếc xe đạp "năm không"1
đưa ông xuống đơn vị. Vì muốn được nói chuyện với ông, tôi đi khá chậm. Nhưng đến
bây giờ tôi vẫn nhớ sự dè dặt, ít nói của ông hồi đó.
Đến trường Chu Văn An ở đầu đường Thụy Khuê, nơi Tiểu
đoàn 78 sơ tán, tôi dẫn ông vào gặp Đại uý, Chính trị viên tiểu đoàn Ngô Văn
Chương, truyền đạt lại ý kiến của Bộ tư lệnh đề nghị Tiểu đoàn tiếp nhận và bố
trí cho nhà văn Vũ Bão đi chiến trường. Chấp hành lệnh của Bộ tư lệnh Thông
tin, Tiểu đoàn 78 Quân bưu đã tổ chức cho nhà văn Vũ Bão đi theo đường dây quân
bưu đưa công văn, tài liệu và cả sách báo vào chiến trường Quảng Trị, Thừa
Thiên.
Dải đất hẹp cán xoong Nghệ An, Hà Tĩnh, Quảng Bình,
Vĩnh Linh đang bị đánh phá ác liệt. Cuộc sống ở đây đã quân sự hóa cao, rất khắt
khe và đầy khó khăn. Từ Hà Nội vào đến thượng nguồn sông Bến Hải phải qua nhiều
cung nhiều trạm, bằng nhiều phương tiện, trong nhiều ngày, nếu không được tổ chức
chặt chẽ và trang bị cá nhân đầy đủ sẽ không thể đi nổi! Chỉ riêng việc bảo vệ
bí mật các hoạt động quân sự trên con đường chiến lược và bảo vệ nội bộ các đơn
vị cũng không thể có người ngoài danh sách hành quân đi theo đơn vị vào đến tận
Bến Hải được!
Cũng như mọi văn nghệ sĩ đi thực tế, nhà văn Vũ Bão được
Tiểu đoàn 78 Quân bưu đón nhận và tổ chức đi chiến trường như một chiến sĩ của
đơn vị. Sau đó một thời gian, đường dây quân bưu lại chuyển đến cho chúng tôi
cùng với một ống pháo sáng bên trong có cuộn to những bức tranh màu nước và mực
nho của hoạ sĩ Quang Thọ là một bì thư dày đựng hai bài bút ký "Hương Hóa ở
đấy có nhiều rừng", "Khe Tre" của tác giả Thích Phong Tùng. Đầu
tiên chúng tôi không biết Thích Phong Tùng là ai nên gọi đùa là ông Thích Phóng
Túng. Sau mới biết đó là bút danh ở chiến trường của nhà văn Vũ Bão. Lúc đó nhà
văn Vũ Bão mới có đứa con trai đầu tên là Tùng và Phong là tên vợ ông. Đi trong
dằng dặc nỗi nhớ vợ con, nhà văn Vũ Bão đã gọi tên nỗi nhớ ấy bằng một bút danh
của mình: Thích Phong Tùng. Với bút danh ấy ông còn như muốn nói rằng đây là những
ngày khổ hạnh đi tu của ông.
Những bức tranh vẽ cảnh sinh hoạt của chiến sĩ Thông
tin, bộ binh, giao liên ở cung đường Trường Sơn rất sinh động của hoạ sĩ Quang
Thọ, chúng tôi chuyển về phòng Văn nghệ quân đội. Còn hai bài bút
ký có bối cảnh là cuộc sống của chiến sĩ Thông tin ngoài mặt trận của Thích
Phong Tùng, thủ trưởng cơ quan Chính trị Bộ tư lệnh Thông tin không chấp nhận
tên tác giả lại mang vẻ thoát tục, yếm thế và đòi đổi tên tác giả. Ai đã đổi
tên thì tôi không biết nhưng tôi nhớ rằng sau đó bài bút ký in trên báo Văn
nghệ với tên tác giả là Vũ Văn Bảo, Bảo chứ không phải Bão!
Trong những năm tháng gian nan vất vả, nhà văn Vũ Bão
đã đến với bộ đội Thông tin và bộ đội Thông tin đã hồ hởi đón nhận nhà văn, đưa
nhà văn vào chiến trường như một người lính Thông tin đi B làm nhiệm vụ, hoàn
toàn không phải là nhà văn Vũ Bão đi B chui!
P.Đ.T.
Đăng bởi Quang Hưng (nguồn “Tín hiệu văn hóa – Tín hiệu
tiến công”. NXB Công an nhân dân 2005)
------------------------------------------
1 Không chuông, không phanh, không chắn bùn...
