Diễn biến huyết áp trong
ngày phản ánh sức khỏe tim mạch và sự cân bằng của cơ thể trước các yếu tố bên
trong lẫn bên ngoài. Huyết áp không ổn định trong ngày có thể là dấu hiệu cảnh
báo sớm về các vấn đề sức khỏe tiềm ẩn. Vì vậy, hiểu rõ về sự thay đổi của
huyết áp trong ngày giúp chúng ta kịp thời điều chỉnh lối sống và áp dụng
các biện pháp phòng ngừa phù hợp.
Huyết áp trong ngày có thay
đổi không?
Có. Chỉ số huyết áp có thể
thay đổi trong ngày do ảnh hưởng của các yếu tố khác nhau như nhịp sinh học, hoạt
động thể chất, chế độ ăn uống, yếu tố tâm lý, môi trường xung quanh hoặc do bệnh
lý.
Thông thường, huyết áp tăng
nhẹ vào buổi sáng sau khi thức dậy, có thể dao động vào buổi trưa tùy theo hoạt
động và lượng thức ăn. Vào buổi chiều, huyết áp có xu hướng tăng nếu người đó
phải thực hiện các hoạt động đòi hỏi sự tập trung hoặc căng thẳng. Buổi tối,
huyết áp thường giảm khi cơ thể dần thư giãn và chuẩn bị nghỉ ngơi1.
Tuy nhiên, diễn biến huyết
áp trong ngày còn phụ thuộc vào từng cá nhân và các yếu tố cụ thể tác động. Vì
vậy, theo dõi huyết áp đều đặn trong ngày sẽ giúp nhận biết sự biến động của
huyết áp, phát hiện kịp thời nếu có bất thường và chủ động thăm khám, có biện
pháp điều trị thích hợp. |
| Chỉ số huyết áp thay đổi thường xuyên trong ngày tùy thuộc vào nhiều yếu tố. |
Diễn biến huyết áp trong
ngày như thế nào?
Chỉ số huyết áp không cố định
mà thường xuyên thay đổi theo thời gian trong ngày, phụ thuộc vào nhịp sinh học
và các yếu tố ngoại cảnh.
1. Huyết áp vào buổi sáng
Sau khi thức dậy, cơ thể sẽ
kích hoạt hệ thần kinh giao cảm để chuẩn bị cho các hoạt động trong ngày. Quá
trình này khiến huyết áp tăng nhẹ, thường được gọi là “cao huyết áp buổi sáng”.
Ví dụ, khi bạn vừa ngủ dậy và uống cà phê, sự kết hợp giữa kích thích từ
caffeine và nhịp sinh học tự nhiên có thể làm huyết áp tăng cao hơn so với ban
đêm.
2. Huyết áp vào buổi trưa
Trong khoảng thời gian buổi
trưa, huyết áp có xu hướng ổn định hoặc giảm nhẹ, nhất là khi cơ thể ở trạng
thái nghỉ ngơi hoặc thư giãn sau bữa trưa. Ví dụ, nếu một người có thói quen ngủ
trưa, huyết áp thường sẽ giảm nhẹ để cơ thể tái tạo năng lượng sau các hoạt động
trong buổi sáng.
3. Huyết áp vào buổi chiều
Vào buổi chiều, khi năng lượng
được phục hồi và các hoạt động bắt đầu diễn ra nhiều hơn, huyết áp có thể tăng
lên, đặc biệt là khi thực hiện các công việc đòi hỏi sự chú ý hoặc hoạt động thể
chất. Ví dụ, nếu chơi thể thao vào khoảng 5 giờ chiều, mức huyết áp có thể tăng
để đáp ứng nhu cầu hoạt động của cơ thể.
4. Huyết áp vào buổi tối
Vào buổi tối, cơ thể bắt đầu
thư giãn và chuẩn bị cho giấc ngủ, huyết áp thường có xu hướng giảm xuống. Ví dụ,
khi ăn một bữa tối nhẹ và thực hiện các hoạt động thư giãn như đọc sách hoặc
nghe nhạc, huyết áp sẽ giảm nhẹ, tạo điều kiện cho cơ thể nghỉ ngơi. |
| Chỉ số huyết áp đo được vào ban đêm thường thấp hơn khi đo vào ban ngày. |
Các yếu tố ảnh hưởng huyết
áp trong ngày
Bác sĩ Bùi Quốc Thiện, Trung
tâm Tim mạch, Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh TP.HCM cho biết, chỉ số diễn biến của
huyết áp trong ngày thay đổi thường xuyên do một hoặc nhiều yếu tố sau:
1. Chế độ ăn uống
Chế độ ăn uống có ảnh hưởng
trực tiếp đến chỉ số huyết áp. Nếu tiêu thụ quá nhiều muối có thể làm tăng áp lực
máu trong lòng mạch, dẫn đến tăng huyết áp. Ngược lại, nếu ăn nhiều rau quả, thực
phẩm giàu kali, canxi và magie có thể hỗ trợ giúp hạ huyết áp. Ví dụ, buổi trưa
ăn những thực phẩm giàu natri vào có thể khiến huyết áp tăng cao hơn so với
bình thường vào buổi chiều2.
2. Vận động thể chất
Chỉ số huyết áp có thể bị ảnh
hưởng bởi các hoạt động thể chất. Trong quá trình tập luyện, huyết áp sẽ tăng
nhẹ để đáp ứng nhu cầu cung cấp máu cho cơ và cơ quan. Tuy nhiên, sau khi tập
luyện và cơ thể được nghỉ ngơi đủ, huyết áp thường giảm xuống và duy trì ở mức
thấp hơn so với trước đó.
3. Căng thẳng quá mức
Căng thẳng dù là ngắn hạn
hay kéo dài, đều có thể làm tăng huyết áp. Trong lúc căng thẳng, cơ thể tiết ra
hormone như adrenaline, khiến tim đập nhanh khiến huyết áp tăng lên.
4. Yếu tố tâm lý
Trạng thái tâm lý như lo lắng,
sợ hãi hoặc phấn khích đều có thể ảnh hưởng đến huyết áp. Ví dụ, khi bạn chuẩn
bị thuyết trình hoặc phát biểu trước đông người, huyết áp có thể tăng cao do cảm
giác hồi hộp.
5. Hút thuốc lá
Hút thuốc lá làm tăng huyết
áp tạm thời sau mỗi lần hút. Nicotine trong thuốc lá kích thích hệ thần kinh
giao cảm, làm co mạch và tăng áp lực máu. Nếu hút thuốc vào buổi tối, có thể
khiến huyết áp không giảm như thường lệ trước khi ngủ.
6. Do một số loại thuốc
Một số loại thuốc có thể ảnh
hưởng đến huyết áp như thuốc chống viêm không steroid (NSAIDs), thuốc tránh
thai, hoặc thuốc kích thích. Chẳng hạn, nếu dùng thuốc giảm đau vào buổi sáng,
huyết áp có thể tăng nhẹ do tác dụng phụ của thuốc.
7. Quên sử dụng thuốc huyết
áp
Đối với người đã được chẩn
đoán tăng huyết áp và được bác sĩ chỉ định điều trị bằng thuốc, nếu quên dùng
thuốc hoặc uống thuốc không đúng theo chỉ định có thể dẫn đến tăng huyết áp đột
ngột. Vì vậy, người bệnh cần chú ý tuân thủ đúng theo hướng dẫn của bác sĩ về
thời gian, liều lượng thuốc hạ huyết áp. Đồng thời duy trì chế độ ăn uống lành
mạnh, vận động phù hợp, nghỉ ngơi đủ và thư giãn tinh thần để kiểm soát tốt huyết
áp.
8. Các yếu tố liên quan đến
bệnh lý
Một số bệnh lý có thể ảnh hưởng
đến chỉ số huyết áp như: bệnh đái tháo đường, cường giáp, cường tuyến yên, viêm
tuyến giáp, viêm dạ dày, viêm cầu thận... |
| Bệnh đái tháo đường có thể ảnh hưởng đến chỉ số huyết áp. |
Cách kiểm soát huyết áp ổn định
trong ngày
Duy trì huyết áp ổn định
trong ngày là rất quan trọng, giúp bảo vệ sức khỏe tim mạch và ngăn ngừa các biến
chứng liên quan đến tăng huyết áp. Mỗi người có thể kiểm soát tốt huyết áp bằng
cách áp dụng lối sống khoa học và tuân thủ dùng thuốc theo chỉ định của bác sĩ
nếu có.
1. Đo huyết áp theo các mốc
bác sĩ hướng dẫn
Theo dõi huyết áp thường
xuyên tại nhà sẽ giúp phát hiện sớm các biến đổi bất thường của huyết áp. Người
bệnh nên đo huyết áp vào các mốc thời gian cố định trong ngày, tốt nhất là vào
buổi sáng sau khi thức dậy và buổi tối trước khi đi ngủ. Sau khi đo, nên ghi lại
kết quả để theo dõi và đưa kết quả này cho bác sĩ khi tái khám để giúp bác sĩ
đánh giá hiệu quả của phương pháp điều trị, có thể điều chỉnh thuốc nếu cần hoặc
tư vấn người bệnh về cách thay đổi lối sống cho phù hợp.
2. Điều chỉnh chế độ ăn uống
tốt cho huyết áp
Chế độ ăn uống khoa học
không chỉ giúp duy trì huyết áp ổn định mà còn giúp bảo vệ sức khỏe tim mạch tổng
thể:
- Tăng cường thực phẩm giàu
kali: Bổ sung các loại thực phẩm như chuối, cam, khoai tây, và rau xanh để giúp
cân bằng lượng natri trong cơ thể và duy trì huyết áp ổn định;
- Ưu tiên chất béo lành mạnh:
Sử dụng các nguồn chất béo tốt như cá hồi, dầu oliu, quả bơ, hạt óc chó để hỗ
trợ sức khỏe tim mạch;
- Uống đủ nước: Đảm bảo uống
đủ lượng nước trong ngày để duy trì tuần hoàn máu tốt và hỗ trợ điều hòa huyết
áp;
- Ăn nhiều rau xanh và ngũ cốc
nguyên hạt: Rau củ và ngũ cốc nguyên hạt cung cấp chất xơ cần thiết, giúp kiểm
soát cân nặng và giảm nguy cơ cao huyết áp;
- Hạn chế muối: Giảm lượng
muối trong khẩu phần ăn hàng ngày theo hướng dẫn của bác sĩ để giảm áp lực máu
trong lòng mạch, đặc biệt là người đã được chẩn đoán tăng huyết áp;
- Hạn chế đồ ngọt và thức ăn
nhanh: Tránh tiêu thụ đường và thực phẩm chứa chất béo bão hòa, vì có thể làm
tăng nguy cơ huyết áp cao.
3. Vận động vừa sức
Tập luyện, hoạt động thể chất
đều đặn và vừa sức giúp giảm áp lực máu và duy trì hệ tim mạch khỏe mạnh. Các
hoạt động như đi bộ, yoga, hoặc bơi lội có thể giúp bạn cải thiện huyết áp một
cách tự nhiên. Nên duy trì thói quen vận động thể chất 5 buổi/tuần, với mỗi buổi
tập khoảng 30 phút. Tuy nhiên, nên tránh những hoạt động đòi hỏi sức lực quá lớn
vì có thể gây phản tác dụng.
4. Tránh căng thẳng quá mức
Căng thẳng kéo dài có thể
làm tăng huyết áp và ảnh hưởng xấu đến sức khỏe. Để giảm căng thẳng, bạn có thể
áp dụng các phương pháp như thiền, hít thở sâu, hoặc dành thời gian thư giãn với
gia đình và bạn bè. Xây dựng lối sống tích cực và cân bằng giữa công việc, học
tập và nghỉ ngơi để giúp kiểm soát huyết áp tốt hơn.
5. Chăm sóc cho giấc ngủ tốt
hơn
Ngủ đủ giấc và chất lượng
đóng vai trò quan trọng trong việc duy trì huyết áp ổn định. Nên cố gắng ngủ sớm,
ngủ đủ từ 7-8 tiếng mỗi đêm và tạo môi trường ngủ yên tĩnh, thoải mái khi ngủ.
Một giấc ngủ sâu và trọn vẹn không chỉ giúp cơ thể phục hồi lại năng lượng mà
còn giúp ổn định hoạt động tim mạch cho ngày hôm sau. |
| Ngủ đủ giấc giúp duy trì huyết áp ổn định. |
Thăm khám tim mạch nếu huyết
áp trong ngày thay đổi phức tạp
Nếu huyết áp thay đổi phức tạp
trong ngày, có thể là dấu hiệu của rối loạn chức năng tim mạch hoặc các vấn đề
sức khỏe tiềm ẩn. Vì vậy, người bệnh nên chủ động thăm khám sớm tại cơ sở y tế
có chuyên khoa tim mạch để kiểm tra, chẩn đoán nhằm xác định nguyên nhân và đưa
ra phương pháp điều trị hiệu quả, tránh nguy cơ gặp các biến chứng nguy hiểm
liên quan đến huyết áp.
Ths.Bs Bùi Quốc Thiện - Bệnh
viện Đa khoa Tâm Anh TP. HCM
Đăng bởi Quang Hưng (theo https://tamanhhospital.vn/)
----------------------------------------
1 Blood pressure: Does it
have a daily pattern? (2025). Mayo Clinic.
https://www.mayoclinic.org/diseases-conditions/high-blood-pressure/expert-answers/blood-pressure/faq-20058115
2 Wang, J., Shi, X.,
Ma, C., Zheng, H., Xiao, J., Bian, H., Ma, Z., & Gong, L. (2016).
Visit-to-visit blood pressure variability is a risk factor for all-cause
mortality and cardiovascular disease. Journal of Hypertension, 35(1), 10–17.
https://doi.org/10.1097/hjh.0000000000001159
