Đặng Trường Lưu
Có con
chim nhỏ xanh xanh
Rộn ràng
nắng mới nghiêng mình hót vui
Hành quân
đi giữa nắng tươi
Ngỡ đang
ngụp lặn tháng mười quê ta
Đất Lào rộn
tiếng chim ca
Trời xa
vòi vọi chan hòa suối reo
Đâu đây
thấp thoáng lưng đèo
Lào Thơng
trỉa rẫy nhìn theo quân mình
Ngụy
trang cài nắng rung rinh
Niềm vui
nâng bước trường chinh dập dồn
Quân vô
như thác muôn trùng
Lời ca bật
dậy nẻo rừng nắng tươi.
Hạ Lào, tháng 3-1968
Đăng bởi Quang Hưng (nguồn “Dặm đường mưa nắng”. NXB Văn học 2021)
Đặng Trường Lưu
Có ai cười
trong thăm thẳm kia
Át tiếng
bom rung dội vào vách đá
Mà thấp
thoáng mặt người quen lạ
Bồi hồi cửa
mở trời đêm...
Tiếng cười
thanh niên xung phong
Sáng lên
như vầng trăng bạc
Như cánh
diều chao trên đồng khuya khoắt
Tiếng cười
thơm ngát bờ dâu
Những tiếng
cười biết chôn vùi xác giặc
Càng yêu
sắc biếc trên đầu...
Có phải từ
đấy em đi
Kháng chiến
mấy mùa
Dài theo
đường em mở?
Ta đã qua
những nẻo đường bỏng lửa
Nghe cuốc
em đào thậm thịch trong đêm
Vẫn tiếng
cười xưa
Mẹ bảo
“vô duyên”
Thành nhịp
cầu nối hai bờ sự sống
Đêm Trường
Sơn như dây cung căng thẳng
Có phải
em làm một mũi tên lao
Những
đoàn xe vượt bom về đâu
Kính vỡ
còn in nụ cười rớm máu.
Em giấu
trọn cả những gì đau đáu
Để tiếng
cười lay lắt bầu sao
Riêng tư
suối nhỏ thì thào
Dồn lại
vang dòng sông hát
Ôi tiếng
cười dư vang Trường Sơn
Ngọt như
lúa đương vào hạt
Như hẹn
biển thề non dào dạt
Như thủy
như chung lặng lắng trăm miền
Quên mệt
mỏi giữa trập trùng sáng tối
Tiếng cười
mở lối
Tiếng cười
gọi lên!
Ta uống
say tiếng cười của em
Thêm rạo
rực niềm tin chín đỏ
Mai vào
trận, súng nở ngàn hoa lửa
Có tiếng
cười em gieo suốt đêm nay...
Đường 15, tháng 10 năm 1967
Đăng bởi Quang Hưng (nguồn “Dặm đường mưa nắng”. NXB Văn học 2021)
Sáng 8-9, tại Hà Nội, Binh
chủng Thông tin liên lạc tổ chức Lễ đón nhận Huân chương Bảo vệ Tổ quốc hạng Nhất
và kỷ niệm 81 năm Ngày truyền thống Bộ đội Thông tin liên lạc (9-9-1945 /
9-9-2026). Đại tướng Nguyễn Trọng Nghĩa, Ủy viên Bộ Chính trị, Bí thư Trung
ương Đảng, Ủy viên Thường vụ Quân ủy Trung ương, Chủ nhiệm Tổng cục Chính trị dự
và phát biểu chỉ đạo.
Mời các đồng chí xem toàn văn
bài viết Lễ đón nhận Huân chương Bảo vệ Tổ quốc hạng Nhất và kỷ niệm 81 năm
Ngày truyền thống Bộ đội Thông tin liên lạc (9-9-1945 / 9-9-2026) được đăng trên
báo Quân đội nhân dân theo đường link sau:
Đăng bởi Quang Hưng
Đặng Trường Lưu
Xe hỏa
trôi trong màu vàng của lúa
Chiến sĩ
ngồi ngây ngất tựa say hương
Giá hương
lúa hóa nghìn viên đạn lửa
Mang thêm
phần bạn ở chiến trường
Đăng bởi Quang Hưng (nguồn “Dặm đường mưa nắng”. NXB Văn học 2021)
Đặng Trường Lưu
Đoàn quân
ra trận trong đêm
Trăng sao
chẳng có ánh đèn cũng không
Qua làng
qua bãi qua sông
Qua
truông qua rú bước không chệch đường
Mặc mưa
gió mặc sương buông
Sao trên
đầu mũ sáng đường quân đi.
1965
Đăng bởi Quang Hưng (nguồn “Dặm đường mưa nắng”. NXB Văn học 2021)
Đặng Trường Lưu
Sáng nay ngược đỉnh đèo cao
Lắng nghe thư Bác vọng vào trời xuân
Đường xa như xích lại gần
Mồ hôi thấm áo mấy lần vẫn vui
Ta đi trồng cột lưng trời
Gọi hoa sứ nở theo lời thư xuân
(Việt Nguyên - Nghe thư Bác)
Đây là bài cao dao in ở trang đầu tập sách "Hương
thơm hoa sứ" của cán bộ, chiến sĩ Đoàn Thông tin Lam Sơn đầu năm 1969. Bài
ca dao này cũng lại xuất hiện trên báo Thông tin của Binh chủng, số đầu
tiên, ra đời sau đó vài tháng. Ở những tuyển tập thơ ca Binh chủng và Quân đội xuất
bản trong thời kỳ kháng chiến chống Mỹ, bài "Nghe thư Bác" luôn được
góp mặt như sự khẳng định vị trí của mình bởi giá trị nội dung và hình thức biểu
hiện. Bài ca dao này được viết sau sự kiện Binh chủng Thông tin liên lạc mở
"Đại hội thi đua lập công, quyết tâm đánh thắng giặc Mỹ xâm lược", và
vinh dự đón nhận thư khen của Bác Hồ ngày 28 tháng 01 năm 1969. Sự kiện chính
trị này đã tạo nên cảm hứng tuyệt vời, chắp cánh cho bài ca dao bay thẳng vào
lòng người chiến sĩ, suốt những năm dài chiến tranh ác liệt và chiến thắng vẻ
vang. Cũng có thể nói, đây là một trong những tác phẩm báo hiệu sự nở rộ sau
này của dòng thơ ca Thông tin và đội ngũ những người làm nghệ thuật trưởng
thành từ lính của Binh chủng Thông ttin liên lạc.
Không gian, hoàn cảnh mà bài ca dao nói đến đã khắc hoạ
rất rõ tính chất công việc và tâm trạng người lính, nỗi vất vả gian nan khi dựng
đường dây băng qua núi cao vực thẳm. Khi được nghe thư khen của Bác Hồ, lòng
chiến sĩ rung lên bao âm điệu mới, ngỡ lời Bác vang vọng đâu đây nơi đất trời
cao rộng. Người chiến sĩ như được tiếp thêm sức mạnh, quên cả "đường
xa" nhọc nhằn, "mồ hôi thấm áo mấy lần", lạc quan vươn tới hoàn
thành nhiệm vụ. Đó là ý nghĩa nội dung và cũng là cấu tứ của tác phẩm, khi tác
giả sử dụng hình ảnh "trời xuân", "thư xuân" rất thực, tác
động lên nhau, làm sáng lên hình ảnh mùa xuân thứ ba ẩn chứa trong cụm từ
"gọi hoa sứ nở". Hình ảnh gợi cảm và sinh động này, thêm một lần, lắng
sâu vào lòng người những giá trị vừa hiện thực vừa lãng mạn.
Trong thơ ca, việc sử dụng hình tượng này đắp chồng
lên hình tượng kia với nhiều tầng ngữ nghĩa để tạo hiệu quả khái quát cho một
hình tượng khác nữa là một thủ pháp thông dụng. Có điều ở bài ca dao "Nghe
thư Bác", tác giả đã áp dụng kỹ thuật này thật hài hoà, thật nhuyễn, không
một manh nha của bài trí, sắp đặt. Dường như cảm hứng và thi pháp xuất hiện
cùng thời khắc nên hình ảnh và ngôn từ cứ thế hiện lên.
Từ câu mở đầu như lời kể chuyện nhẹ nhàng:
Sáng nay ngược đỉnh đèo cao cao
Lắng nghe thư Bác vọng vào trời xuân
khiến ta ngỡ mùa xuân thiên nhiên đến trước, nhưng khi
đọc đến câu cuối:
Ta đi trồng cột lưng trời
Gọi hoa sứ nở theo lời thư xuân
mới vỡ ra một điều hiển nhiên: chính lời thư ân tình của
Bác đã khiến đất trời thay da đổi thịt. Chính bởi cái nhìn lạc quan từ trong
tâm tưởng mà những tích sứ vô tri vô giác cũng hóa thành bông hoa bừng nở. Sức
cảm hóa từ lời thư khen ngợi của Bác khiến cho lòng ai cũng phấn chấn tràn trề,
đường dây cũng nở hoa chiến công và mùa xuân trở về sớm hơn thường lệ.
Bài ca dao gồm sáu câu lục bát đã vẽ ra cả một không
gian rộng với cảnh lao động của người lính Thông tin, gian truân mà phơi phới
niềm vui. Cảm hứng có tính nhân văn đã đưa những câu ca dao mộc mạc, gọn gàng ấy
lên tầm hoành tráng. Từ ngữ dung dị, gần gũi cho ta cảm nhận cái hay của thể loại
ca dao truyền thống: "Đường xa như xích lại gần", ấy là cách nói mang
sắc màu dân dã. Câu ca dao này cho ta nhớ về một bài ca dao khác cũng của người
lính xây dựng đường dây, được phổ nhạc thành
bài hát truyền thống, đó là bài "Chịu lính đường dây" với câu mở đầu
đậm đà kịch tính: "Cưỡi mây lên gõ cổng trời" và câu kết: "Lên tận
cổng trời, chịu lính đường dây". Mới hay, cái ngôn từ thậm xưng đã nói được
phần nào phẩm chất riêng biệt đầy cá tính, của những con người quanh năm ngày
tháng đi xây dựng công trình thông tin chiến lược. Hơn thế, bài ca dao
"Nghe thư Bác" còn cho ta dư vị ngọt ngào, mới mẻ của không khí thơ
ca hiện đại. Khi tác giả "gọi hoa sứ nở" chính là khi tác giả - người
lính, trong thăm thẳm tâm hồn đã ngập tràn xuân mới.
Cô đọng, khúc chiết và hứng cảm. Bài ca dao "Nghe
thư Bác" là tâm tình, là niềm lạc quan, là ý chí quyết vượt qua mọi gian
khó để hoàn thành nhiệm vụ, xứng đáng với lời khen ngợi và những bài học sâu sắc
mà Bác Hồ kính yêu dành cho bộ đội Thông tin.
35 năm qua, đã có bao tác phẩm thơ ca chiến sĩ Thông
tin nói về chiến công của mình và lòng nhớ ơn Bác Hồ vô vàn yêu quý. Nhiều bài
thơ và ca dao đã vượt qua không gian, thời gian để đọng mãi trong lòng người đọc.
"Nghe thư Bác" của Việt Nguyên là một tác phẩm như thế. Tác giả đã có
nhiều đóng góp cho nền văn nghệ Binh chủng, Quân đội và Nhà nước. Việt Nguyên
là một trong những bút danh của nhà thơ Quang Chuyền hiện nay.
Ɖ.T.L.
Tháng 12-2003
Đăng bởi Quang Hưng (nguồn “Tín hiệu văn hóa – Tín hiệu tiến công”. NXB Công an nhân dân 2005)
Tống Choan - Đào Nhạc
Trước năm 1968, khi còn là Cục Thông tin liên lạc, nếu
muốn cho bộ đội, ví dụ Trung đoàn Thông tin 205 xem phim, Phòng Chính trị Cục
phải có kế hoạch trước một tháng trình đội chiếu bóng của Bộ Tổng Tham mưu mới
hy vọng được giải quyết.
Sau năm 1968, bấy giờ đã là Bộ tư lệnh Thông tin, Ban
Tuyên huấn chúng tôi đã được trang bị máy nổ, máy chiếu "độc lập, tự
do". Không gì quý bằng. Vừa xin máy chiếu 35 ly, một bộ 2 máy, chúng tôi
còn xin thêm một máy chiếu 16 ly, máy này có thể chiếu các phim ngắn 50-60
phút, không phải thay phim. Nếu phim dài hơn, người xem phải đợi ít phút mới
xem tiếp tục được.
Máy móc của đội chiếu bóng chúng tôi được chất lên một
xe Gát 69 Liên Xô - gọi là xe "đít vuông". Bỏ đi một bên ghế, chỉ để
lại đủ chỗ cho ba, bốn người ngồi, còn lại trong xe là máy nổ, máy chiếu, xẻng,
cuốc, dây cáp, dây thừng, ván (để chống lầy...). Phông và cọc bó chặt buộc dọc
theo xe. Biên chế của đội gồm một lái xe, một phụ trách máy chiếu, một thuyết
minh. Tuy là phân công trách nhiệm, nhưng anh em đều thực hiện "giỏi một
việc, biết nhiều việc" để thay thế nhau. Đội trưởng Tống Choan kiêm thuyết
minh, thợ máy Đồng Quang Tiến có thể vừa thuyết minh và khi cần cũng "to gan"
lái vài chục mét xe ô tô... Còn các bạn "cán bộ đường lối" lái xe
Nguyễn Quang Thích, Đào Văn Nhạc có thể kiêm phục trách máy nổ.
Trước, chỉ những đại đội, tiểu đoàn, trung đoàn đóng
quân tập trung mới được xem phim. Còn các tổ, trạm vô tuyến, hữu tuyến, quân
bưu đóng quân trên núi cao, rải quân dọc Trường Sơn, 2-3 người một tổ, việc được
xem phim dù một lần trong một năm vẫn là "dream"- mơ ước.
Đội của Tống Choan đi chiếu cho một tổ đường dây có ba
chiến sĩ - hai đi trên đường, một ở nhà lo cơm nước, chăn gà lợn, trực máy. Anh
chàng này một mình được xem trước gần hai tiếng, chạy ra, chạy vào. Xế chiều,
hai chiến sĩ trên đường về, chưa cơm nước gì, vào xem cho đủ "tiêu chuẩn".
Cán bộ địa phương nhiều nơi thấy có đội "điện ảnh" đến, thiết tha yêu
cầu bộ đội chiếu phim phục vụ nhân dân. Uỷ ban và xã đội phân công phụ trách
gác máy bay, ban ngày, ban đêm, bố trí súng máy trên núi đồi, kẻng báo động để
bảo vệ buổi chiếu. Người xem phim phải ngụy trang kín bằng lá cây tươi, trông
như một bãi cỏ, bãi cây xanh... Có đơn vị kết hợp huấn luyện bộ đội đi B, đeo
ba lô gạch hành quân đến địa điểm xem phim, rất phấn khởi, rồi lại hành quân trở
về... Có lần đội đi phục vụ bội đội ở Quân khu 4, qua Quán Hành huyện Nghi Lộc,
Nghệ An tránh bom đạn, trú quân trong làng. Uỷ ban biết tin, đề nghị đội chiếu
phim cho dân xem. Thế là đội bố trí màn ảnh vào trong đình, dân đến xem từ 9 giờ
đêm cho đến 5 giờ sáng hôm sau. Uỷ ban lệnh, ai cũng chỉ được xem một lần, nhường
cho người khác (trực canh, trực nhà, trực báo động,...). Nhưng có anh có chị
xem "lậu" suốt mấy buổi chẳng "rút lui" cho.
Lần chiếu cho một trạm quân bưu gần A72 (Trường Sơn),
xe chỉ đỗ được ở ngoài suối, anh em bộ đội được tin, lội suối ra
"gánh" máy vào. Hai nhân viên chiếu phim, vì phải trông xe, ốm mệt, không
vào được trạm, dù chỉ cách 4-5 km, nên đội trưởng Tống Choan phải "đào tạo
cấp tốc" mấy chiến sĩ lắp phim, sử dụng máy chiếu. Trạm này ngoài hơn một
chục chiến sĩ, còn có các anh, các chị thanh niên xung phong, gần một trung đội
và một tổ Công an đóng quân gần đấy. Nghe tin có "đội chiếu bóng" về,
mọi người đều đến thương lượng, xin xem "ghẹ"... Đêm ấy, tổ chiếu
phim "Công phá Bá Linh". Hết phim, đồng bào, bộ đội, thanh niên xung
phong, công an không chịu về, đòi xem nữa, đội lại phải "phục vụ" cho
đến khi mặt trời lên, máy bay đã ù ù trên đầu...
Tiếng lành đồn xa, một đội không đủ khả năng phục vụ bộ
đội Thông tin, phục vụ bộ đội bạn, làm "đối ngoại" nên từ một đội đã
phải thành lập thêm ba đội nữa. Các anh "nhập đội" tiếp như Nguyễn Thanh
Thản (sau là giám đốc Công ty Vinexad Hà Nội), Hoàng Đức Điềm, Doãn Từ, Nguyễn
Văn Cậu, Nguyễn Văn Nguyên, Nguyễn Văn Phú...
Trong hoàn cảnh chiến đấu, đơn vị toàn thanh niên nam,
đội đã kết hợp đào tạo thêm hai cô thợ máy Thái Thị Thanh Tâm, Nguyễn Thị Ngà vừa
"đi chiếu bóng", vừa ca hát động viên chiến sĩ, nhân dân, "gọi
là" có tiếng con gái Hà Nội (thực ra là người Thái Bình quê lúa).
Một kỷ niệm sâu sắc của đội chiếu bóng là vào những
ngày tổ chức tang lễ Bác, đội được điều động vào Hội trường Ba Đình. Liên đội
trưởng Tống Choan và Đồng Quang Tiến sử dụng hai máy chiếu Đức, đưa luồng ánh
sáng qua một lỗ nhỏ bằng chân kim, để tạo ra một vùng sáng trải rộng khoảng 3cm
đường kính lên đôi mắt thi hài Bác. Giữa tiếng khóc của đồng bào, thiếu nhi,...
dưới ánh sáng của các ngọn đèn khác trong phòng hơn mấy trăm oát, đội trưởng
Choan và Tiến đổ mồ hôi như tắm, bỏ cả cơm trưa, phục vụ cho công việc ghi hình,
tận tối mới được "về nhà".
Lần bộ đội Thông tin bàn giao đường dây cho một đơn vị
Giải phóng quân Trung Quốc tại Lào Cai, đội đã đem phục vụ bộ đội, nhân dân
vùng biên giới bộ phim "Những cô gái Thông tin K6" và "Đường dây
quyết thắng" được hoan nghênh nhiệt liệt. Bạn Trung Quốc mời đội dự bữa
cơm nhưng đội chỉ có một người, máy lấy ở tỉnh đội Lào Cai, xe tỉnh đội đón
nhân viên thuyết minh... nên đành phải khéo léo từ chối. Chẳng ai nghĩ là có đội
chiếu bóng nào lại ít người đến thế.
Năm 1969, để chuẩn bị cho "Đại hội Thi đua quyết
tâm đánh thắng giặc Mỹ", đội chiếu phim vào Khu 4, khi trở ra, xe bị lầy
giữa rừng, không thoát được, ăn hết lương khô, mãi mới "may quá" được
một xe tải kéo cho, đến nông trường cam ở Nghệ An, các cô gái nông trường đến
ôm choàng các chàng trai của đội thơm lấy thơm để rồi tặng cho một xe cam, ăn
đi đường về đến Hà Nội vẫn còn. Lượt ấy, đi qua cầu Ninh Bình bị máy bay Mỹ đuổi,
bom bị bươm bướm nổ lẹt đẹt sau xe, phải mở hết tốc độ 100km/h mới thoát
"chết". Khi đi qua ga Khoa Trường, đội phải "van lạy" mãi
các o thanh niên xung phong mới "cho phép" xe đi, vì các o này bắt xe
phải ở lại qua đêm chiếu phim cho các o xem... Cuối cùng, chàng cán bộ lái xe
Nguyễn Quang Thích phải chịu "phạt", giơ má ra cho gần chục o "chút chút"...
Cái "Liên đội chiếu phim" này của bộ đội
Thông tin đã trở nên "huyền thoại"!
Thế mà đã gần 40 năm!
T.C-Đ.N
Đăng bởi Quang Hưng (nguồn “Tín hiệu văn hóa – Tín hiệu tiến công”. NXB Công an nhân dân 2005)
Nguyễn Trọng Tân
Tiếp theo phần 2/3
Tiến mệt mỏi trở về quê. Chỉ còn chút trông đợi mỏng
manh từ những lá thư bạn bè mà anh nhờ trước đây. Sự chờ đợi trở nên hết sức nặng
nề. Chiều chiều mới thấy anh linh hoạt lên khi tiếng cọc cạch phát ra từ chiếc
xe đạp cà khổ của người bưu tá già. Xe chưa đến ngõ, anh đã vọt ra. Biết nỗi
lòng anh, bác đưa thư nhoẻn cười từ xa rồi an ủi:
- Bác với anh cứ phải kiên trì. Thế nào bác cũng lôi
được cô ấy về cho anh.
Tiến cảm ơn bác, lòng buồn rượi trở vào nhà. Bố mẹ anh
nhìn con thẫn thờ, thương lắm, nhưng không biết khuyên gì. Cuối đợt phép, trước
hôm Tiến về đơn vị, mẹ anh kéo anh ra đầu nhà thì thầm:
- Mẹ hỏi thật con, các con gặp nhau, đã hứa hẹn gì
chưa?
- Chúng con có với nhau những kỷ niệm còn sâu sắc hơn
mọi lời thề nguyền mẹ ạ.
- Ừ thì mẹ hỏi anh thế. Bây giờ lạc nhau. Nó thì người
thiên hạ, bóng chim tăm cá... Mà con gái mỗi tuổi lại đuổi xuân đi. Liệu nó có
nghĩ như anh, hay đã chồng con đề huề rồi, mà anh thì cứ đêm ngày sầu héo?...
- Con tin Hà My. Những ngày con thập tử nhất sinh, Hà
My vừa thay mẹ, vừa là chị gái, em gái chăm sóc, cứu con thoát chết. Con không
thể phản bội cô ấy.
Mẹ Tiến khóc. Bao giờ nói chuyện tình duyên của anh, mẹ
anh cũng khóc, Tiến thương mẹ, rất dễ mềm lòng trước nước mắt của mẹ.
Thôi thì tuỳ con. Bố, mẹ già rồi. Ý mẹ là muốn con lấy
vợ ở quê nhà để được cậy nhờ.
- Lòng Tiến quặn thắt. Anh biết bố mẹ đặt rất nhiều hy
vọng vào anh. Nhà cửa đất đai của tổ tiên, mồ mả ông bà, vợ chồng anh phải có
trách nhiệm trông nom phụng thờ. Cả một đời nuôi con, đến lúc cha già mẹ héo,
anh là người gách vác chính. Lấy vợ đi thoát ly, nghĩa là thoái thác bổn phận
thiêng liêng của mình. Sự yên ổn, vui vầy của tuổi già nơi những người sinh hạ
ra anh, sẽ bị xáo trộn. Dân làng sẽ cười chê. Mà người chịu tiếng ấy chính lại
là mẹ anh.
Quê hương thiêng liêng và nhung nhớ, với Tiến đó là
cái làng quê bé teo hẻo như đoạn ruột thừa bị kẹp giữa nơi tế dòng của con sông
Hồng dữ tợn. Chiều chiều cái bến sông lầy thụt đất thịt pha cát, sục ngầu bởi
đám trẻ chăn trâu đen đủi và nghèo đói. Chúng khuấy đảo, lặn ngụp một cách đầy thích
thú trong làn nước phù sa đó đọc. Phía dưới kia nơi doi cát nhô mái đầu bạc phếch
ra như một cái lá chắn, đám con gái lớn thẹn thò đứng ngâm mình dưới nước, vừa
kì cọ, vừa e ấp đưa mắt về phía tụi con trai đang nô đùa như quỷ sứ. Cả trai lẫn
gái đứa nào da dẻ cũng như lá chuối nướng. Tắm xong, nơi nhân trung, nơi hõm cằm
cứ bờ lên một lượt phù sa, lại chạy vội vào vạt điền thanh thay quần áo. Nhóm
nào, nhóm ấy theo con đường riêng về làng.
Đã bao năm rồi, cái làng bé nhỏ ấy dường như không hề
đổi thay. Vẫn vẻn vẹn trên trăm nóc nhà, mà có tới hơn chục ngôi đền, miếu,
đình chùa. Dòng họ nào cũng còn gia phả, bản đồ gia hệ. Phi nội, tắc ngoại, ngẫm
ra có lẽ cặp việc nào cũng có họ xa với nhau. Dòng máu chảy trong người lớp con,
cháu, chắt suy ra đều có cùng một cội gốc. Cái căn nguyên sâu xa ấy khiến quan
niệm sống của làng Tiến vừa bền chắc vừa thủ cựu đến khó bề lay chuyển. Nhất cử
nhất động của mỗi con người đều gắn với láng giềng, phải chịu mọi sự chi phối của
dư luận cộng đồng. Cái riêng của mỗi người không thể đặt ra ngoài nền đời ấy. Bất
luận thế nào, cứ phải ngấm ngầm tuân thủ những quy chế bất thành văn, mà bền chặt,
kín bưng từ bao đời đã trở thành tập tục của làng.
Lấy vợ thiên hạ. Đó là sự thách thức và đối đầu với
bao nhiêu điều tiếng, và vượt qua vô số ràng buộc đã trở thành luật lệ của
làng. Nội một chuyện nộp cống cho làng - giờ gọi tên mới là đóng góp xây dựng
quê hương - đặt ra cho ai lấy vợ thiên hạ: dâu trưởng năm trăm; thứ, thiếp ba
trăm viên gạch chỉ để xây đường làng. Tất cả đều do nhà chồng phải lo, ngầm bị
coi đây là nỗi nhục, là một kiểu nộp "vạ" mà cha mẹ dòng họ phải gánh
chịu do không bảo được con trai.
Những điều đó đè nặng tâm trí Tiến trên đường trở lại
đơn vị. Rồi một chồng thư bạn bè trả lời đầy thất vọng. Không ai biết Lê Hà My ở
đâu. Tiến đã nghĩ đến cả một bất hạnh to lớn: Hay em đã nằm lại đâu đó trong
chiến trường? Chiến tranh vẫn đè nặng trong anh nỗi hiểm hoạ. Ý nghĩa đó càng về
sau càng choán ngợp tâm trạng anh.
Cuối năm ấy Tiến nhận được quyết định chuyển về học tại
khoa Văn, trường Đại học Tổng hợp Hà Nội. Anh lại về quê. Tin tức Hà My vẫn mịt
mù vô vọng. Một tháng ở nhà, anh phải trực diện với những thúc bách quyết liệt
của bố mẹ và họ tộc. Anh hốt hoảng thật sự khi mẹ anh cứ kiên tâm thúc ép anh:
- Kỳ này anh phải lấy xong vợ, mẹ mới cho đi. Mọi thứ
lo sắm đủ rồi. Trong làng trong xã, chấm chỉ cô nào, gật một cái là xong. Làng
mình giờ cũng tiến bộ lắm, cả hỏi lẫn cưới chỉ nửa tháng là xong, rõ gọn xoét.
Tiến bật cười, mẹ anh cười theo mắng yêu "Cha tổ
bố anh chứ, còn bé bỏng gì cho cam. Tồng ngồng mãi, làng xóm người ta chửi
cho". Rồi bà kéo ghế lại ngồi cạnh anh vẻ đầy bí mật: "Nhà bà Xuyến
có con cái Mây, trông đến là kháu. Mỏng mày, hay hạt mà lại ngoan nết. Nó là bạn
con Hằng nhà mình đấy. Từ dạo con về, nó cũng có ý tứ cả đấy. Mẹ nhắn rồi, tối
nó lên chơi..."
Tiến như chạm phải nọc bò cạp:
- Chết, mẹ làm thế nhỡ...?
- Dào ôi, nhỡ với chả nhàng. Anh cứ gặp, cứ tìm hiểu,
ai đã đóng gông anh vào mà lo.
Tiến thực sự phải lâm trận. Một trận đánh mà phía anh
thì hết sức đơn độc. Vũ khí cuối cùng là những lời thề hẹn với Hà My cũng trở
nên thật yếu ớt mỏng manh trong chính tâm linh anh. Mẹ anh, rồi họ hàng bè bạn
hối thúc, động viên anh bằng một quyết tâm bền bỉ hiếm thấy.
"Ôi Hà My! Lúc này em ở đâu? Em còn sống hay đã
chết? Em có cảm nhận trong sâu thẳm lòng mình chút nào nỗi buốt đau, lo sợ đến
cháy bỏng về anh về em?"
Hình ảnh và tấm tình người con gái ấy cứ khắc khoải vừa
như hạnh phúc tuyệt đỉnh vừa khiến anh thảng thốt, lo sợ như đứng trước một tai
ương đời mình. Có lúc nó như sức mạnh tiếp cho anh vùng vẫy vứt bỏ tất cả, chối
từ tất cả để chờ đợi, săn tìm cô. Song, mỗi đêm nghe tiếng thở nặng nhọc của mẹ,
Tiến lại thấy mình nhẫn tâm, vô ơn thế nào.
Và một đêm, trong "hội nghị bất thường" của cha
chú trong tộc hộ, anh đã tặc lưỡi. Cái tặc lưỡi tưởng như giản đơn ấy đã trói
buộc Tiến gắn bó cuộc đời với một người con gái khác. Tiến không còn biết mình
vui hay buồn. Người anh bải hoải. Mọi ý nghĩ cứ như của người khác. Điều an ủi
duy nhất là khi anh bằng lòng đánh đổi hạnh phúc của riêng mình cho hạnh phúc
chung của gia đình. Bố mẹ anh đã vui mừng đến ngần nào...
Hết
N.T.T
Đăng bởi Quang Hưng (nguồn “Tín hiệu văn hóa – Tín hiệu tiến công”. NXB Công an nhân dân 2005)
Nguyễn Trọng Tân
Tiếp theo phần 1/3
Dương Văn Minh buộc phải tuyên bố đầu hàng không điều kiện vào lúc đơn vị phối thuộc của Tiến còn cách Sài Gòn ngót trăm cây số. Mẩu tin ngắn nghe không trọn vẹn, bởi chiếc máy thu thanh ậm ạch, câm tịt từ sáng, chẳng ai buồn ngắt pin, chợt ré lên- phát tiếng.
Chiếc Jeép, chiến lợi phẩm cũ kỹ mà tổ trinh sát của
Nguyễn Tiến "nhặt" được ở cửa Thuận An, lúc này cũng đang gắng gỏi
bươn về phía trước. Trước và sau, bên cạnh nó, đoàn xe quân sự đủ kiểu lao như
gió cuốn. Trên thùng xe, bệ pháo, người lính mặt mày đen nhẻm, nhưng không kìm
nổi niềm vui sướng. Họ huơ mũ, giơ súng, la hét trêu chọc mỗi khi vượt qua cái
xe Jeép cà khổ.
- Nhanh lên chứ! Dương Văn Minh dọn tiệc rồi...
- Bĩnh ra đường thế, bao giờ mới tới hả...
Quanh đường vẫn cuồn cuộn những cột khói đen bốc cao.
Đạn phòng không thi thoảng nở như hoa súng trên nền trời xanh lơ, và cả tiếng ầm
ào nổ xa của đại pháo 130 ly... Nhưng dường như không một ai quan tâm tới nữa.
Trong đầu óc Nguyễn Tiến cũng chỉ mường tượng về một Sài Gòn lần đầu biết đến.
Nó sẽ hiện ra thế nào nhỉ qua tấm kính chắn gió nham nhở vết bùn đã khô trắng
toé ra tựa hoa cà, hoa cải.
... Chập choạng tối, cách Sài Gòn hai chục cây số, xe
phải chạy chữ chi giữa những đụn thép gai ngổn ngang. Từng bãi áo quần, súng đạn
của lính nguy trút bỏ. Cả những xác người còn vắt mình trên công sự. Đêm, Sài
Gòn mộng mị trong vầng sáng nhợt nhạt của đèn huỳnh quang. Chiếc xe Jeép thành
điểm chú ý của các ông bố, bà mẹ. Họ vây quanh nhìn ngó, hỏi han. Một bà cụ
lưng còng gập, bàn tay nhăn nheo, khô khốc run rẩy sờ lên áo, lên mặt Tiến, tay
kia giờ ra tấm hình đã ổ vàng, nhợt nhạt.
- Mấy chú có thấy ông Tư nhà tui vô đây không? - Tất cả
tốp chiến sĩ lặng đi - Sao các chú im lặng hå. Ô mà thôi các chú không biết ổng,
thì tui đi hỏi nơi khác hỉ...
Bà má đi rồi, Tiến quay nhìn các bạn. Hình như ai cũng
khóc. Những giọt nước mắt hiếm hoi của người lính lặng lẽ chảy. Chẳng ai nỡ
ngăn lại, lau đi...
*
Cuối năm, mấy trường đại học ở Sài Gòn mở cửa lại,
Nguyễn Tiến nộp đơn thi và trúng tuyển vào khoa Văn, Đại học Tổng hợp. Anh chuẩn
bị cho chuyến đi Bắc thăm gia đình rồi trở lại đó học tập. Trước ngày lên đường,
Tiến nhận được lá thư khá dài của cha anh. Ông cụ khuyên anh ra miền Bắc học tập.
Anh là con trai duy nhất trong nhà, nên có trách nhiệm trông nom cha mẹ. Bổn phận
đó ngàn đời đã đặt lên vai những đứa con như anh. Rồi chuyện vợ con của anh,
tương lai của đứa em gái út, gần hai mươi tuổi rồi nhưng nó chưa dám nhận lời
ai vì nước có chảy, bèo mới trôi. Cái lý của quê hương, của cha mẹ là vậy. Nếu
cuộc chiến tranh còn tiếp diễn thì khác, nhưng bây giờ đã hoà bình. Bao nhiêu dự
định, bao lời hẹn hò, thề thốt đều nhằm tới cái đích: ngày đất nước thống nhất.
Bây giờ anh chẳng còn lý do gì để nấn ná.
Đọc thư bố, Tiến mất ngủ một đêm. Suốt mấy tháng sau
ngày về Sài Gòn, anh đã đi tìm Lê Hà My, nhưng nàng biệt vô âm tín như chưa bao
giờ nàng có mặt trên thế gian này vậy. Những ngày ở rừng có lúc giống như một
giấc chiêm bao, khiến cho anh phải giật mình xót xa.
Trên chuyến ô tô ra Bắc, hy vọng tìm được lại Hà My lại
làm anh bồn chồn và có lúc hứng khởi. Ở mỗi chặng nghỉ, Nguyễn Tiến lại tung đi
những lá thư cho bạn bè, nhờ họ tìm Hà My về cho anh. Nhưng vẫn bặt vô âm tín.
Tiến chỉ còn hy vọng vào lá thư anh gửi về phòng Bưu điện huyện Ứng Hòa. Anh đã
mất khá nhiều thời gian để viết lá thư đầy những lời giải thích dài dòng:
"Thưa các đồng chí kính mến!
Tôi là một người lính trở về từ chiến trường. Qua thư
này, tôi cầu mong các đồng chí tìm giúp cô Lê Hà My, 21 tuổi, chiến sĩ Thông
tin mặt trận B1. Quê huyện Ứng Hoà. Tôi không nhớ tên xã, nghe nói nhà cô gần
chợ Cháy... Nhận dạng: người nhỏ nhắn, tầm thước, mặt trái xoan. Đặc biệt tóc rất
dày, đen, trên gò má bên trái có một cái sẹo duyên rất mờ, nhỏ chạy
dài..."
Nửa tháng sau đó Tiến khổ sở vì chờ đợi. Chiều nào anh
cũng lục tìm trong hộp thư ở phòng Văn thư đơn vị. Nhưng ý nghĩ tốt đẹp và giản
đơn ấy của người lính không có hồi âm.
Hết đợt tập huấn, Tiến về quê. Trong bao nhiêu niềm
vui và cảm động nhận được từ quê hương, đêm đêm hình ảnh Hà My vẫn hiển hiện
trong anh. Ngày thứ năm của đợt phép, Tiến mượn xe đạp về Ứng Hoà. Đến cơ quan
huyện đội, rồi vào bưu điện Tiến mới thấy hết nỗi khó khăn. Vùng quê Hà My thật
trù phú. Xóm làng san sát biết hỏi thăm về đâu. Tiến lang thang suốt một ngày từ
Vân Đình đến chợ Cháy. Đúng phiên chính, anh căng mắt nhìn khắp mặt những cô
gái đi chợ ngày hôm đó. Từ cụ già đến em nhỏ, đều ái ngại lắc đầu trước cái địa
chỉ hết sức mù mờ mà anh đem ra hỏi thăm về cô. Một bà cụ phúc hậu mời anh về
nhà nghỉ lại. Hôm sau anh dắt xe theo một chị phụ nữ chỉ đường cho anh tới một
xóm giữa đồng. Nhưng nỗi hân hoan bỗng xẹp ngay khi cô My thứ nhất không phải
Hà My của anh. Bà con trong cái xóm đồng heo hút ấy xúm lại an ủi, cố nhớ ra những
người quen biết, hướng dẫn anh tìm thêm hai địa chỉ nữa trong vùng. Tận chiều tối
hôm ấy, cả ba cô gái tên My, cùng đi bộ đội về, ở ba xã khác nhau, đều phải tiếp
chuyện anh, đều không giúp anh thêm được chút hy vọng nào.
Còn nữa
N.T.T
Đăng bởi Quang Hưng (nguồn “Tín hiệu văn hóa – Tín hiệu
tiến công”. NXB Công an nhân dân 2005)
Nguyễn Trọng Tân
Cả một vùng rộng lớn ở mạn đông nam Khu Năm được giải
phóng nhanh đến không ngờ. Suốt dải Đắcpet - Khâm Đức ngược lên vệt ranh giới tranh
chấp sau Hiệp định bảy ba (1973) sạch lầu căn cứ địch. Tin đồn về một cuộc chuyển
quân xuống đồng bằng kích thích mạnh từng người lính. Nỗi háo hức không rời họ
cả trong giấc ngủ hiếm hoi. Linh cảm về một chuyện gì đó thật lớn lao, xong
không phải là niềm vui xổi, bốc trời như đợt rời xanh năm Mậu Thân. Niềm hy vọng
về một thắng lợi toàn diện vương trên gương mặt căng thẳng của các cấp chỉ huy
và lặng thầm cháy nơi ánh mắt từng chiến sĩ. Lê Hà My đi được khoảng hai tuần,
Nguyễn Tiến cũng được biên chế vào đơn vị Trinh sát Thông tin của một sư đoàn mới
từ miền Bắc vào. Đơn vị anh hành quân ngược ra tới Binh trạm 34 thì lật cánh xuống
Thừa Thiên - Huế. Suốt chặng đường hàng trăm cây số, xe chạy như ma đuổi, Tiến
vẫn không phút nào quên tìm kiếm Hà My. Anh sục tìm các đơn vị Thông tin, nơi
tiểu đoàn dừng chân song tin tức mịt mù của cuộc chiến không giúp anh biết gì
hơn.
*
Tiểu đội trinh sát cắt rừng xuống huyện Phú Lộc. Nhiệm
vụ của họ là ém sâu trong vùng địch, làm tai mắt cho pháo binh quân đoàn đánh
chặn các đơn vị địch đang co cụm, hòng tạo lá chắn quân ta từ đèo Phước Tường tới
chân đèo Hải Vân.
Cơn rùng rùng sụp đổ theo trận Buôn Ma Thuột của địch
tại vùng chiến thuật I, đã chững lại. Chúng trụ quân khá vững tại các cứ điểm
phía nam Huế. Những trận đánh tiếp theo thực sự gay go. Người ta có cảm tưởng dải
đất mỏng vài chục cây số chiều ngang sát vùng duyên hải đã nát nhừ vì bom pháo.
Tiến đi trước, theo anh là năm người còn lại sau trận
pháo chiều qua. Họ đi một hàng dọc, chậm chạp. Trên người họ lủng củng ba lô,
súng, lựu đạn, bi đông đựng nước, lương thực và khí tài đo xa... Hai bên đường
dày đặc các hố đất mới hình phễu. Những trận pháo như cơn mưa đá mùa hè, chợt ập
tới đầy chết chóc rồi lại tan biến đi như trò đùa.
Qua khỏi một tai núi, Hiến, một chiến sĩ trong tổ reo
lên:
- Sắp tới biển rồi nè! Mùi biển trong gió đó!
- Biết rồi! Mà cậu đừng gào lên thế. Từ đây xuống phải
hết sức chú ý.
Cả tiểu đội bỗng chốc phơi mình bên sườn núi. Từ mép rừng
này xuống tới hòn Mõm Bò toàn loại cây tạp và dây leo. Xen kẽ lưa thưa là những
chòm cây chỉ cao chừng ba, bốn mét, lá cằn khô.
Vượt qua một khoảng trống vàng au màu thảm thực vật
cháy, Tiến chợt gào lên:
- Pháo kích!
Cả tổ chúi xuống, đúng là tiếng nổ dậy đất phía sau
nơi họ vừa đi qua. Tiến nằm nghiêng, lưng dựa vào một vỉa đá thấp. Mắt anh ngước
nhìn trời. Một đám mây trắng bay qua. Mặt đất nảy liên hồi cùng với tiếng rít lạnh
gáy trên đầu. Tiến cảm tưởng mình như con kiến rơi trên mặt trống đang bị những
cái dùi liên tiếp giáng xuống. Từng vòng sóng rờ rỡ khuếch tán buốt ngắt trên
đường đạn bay. Một bức thành khói lửa nơi bìa rừng cứ dâng cao mãi lên đen
ngòm. Trong đó từng đám cây, rễ chùm ngoằn ngoèo lả tả như có bàn tay phù thủy nhổ
bật lên. Chuỗi nổ tưởng chừng vô tận. Rồi lại chợt tạnh ngắt. Nỗi yên ắng chứa
đầy triệu chứng chẳng lành. Có ai đó hét lên:
- Nó chuyển làn đấy, chạy đi!
Tiến nhổm dậy. Trong làn khói đen là là, bóng Tiến
khum khum chạy. Không hiểu sao anh bật hô:
- Nằm xuống... không kịp đâu...
Đầu Tiến đập xuống mặt đất, váng óc. Triền đồi nứt
toác, tênh hênh. Mấy lùm cây vừa còn đó đã sạch bong. Bây giờ thực sự như đàn ếch
nhảy múa trong khói đỏ tựa máu. Ngay trước mặt Tiến là một vực sâu há hoác hình
phễu. Khói phơ phất đùn ra qua khẽ đất. Đất trời chợt như điếng lịm. Tiến căng
hết đồng tử và không hiểu điều gì xui khiến, anh nhào vào cái miệng trống hoác
đó. Lòng hố hôi hổi nóng. Chưa hết cơn kinh sợ, nhưng anh cảm thấy yên tâm khi
dán mình như con thạch sùng trong cái hố pháo nông choèn. Anh nhớ có ai bảo rất
hiếm khi hai trái đạn rơi vào cùng một điểm. Cơn cuồng nộ còn gầm gào một hồi nữa
rồi tất cả trở lại lặng tanh. Tiến giơ tay áo quệt ngang mép. Miệng nhè ra một
miếng bùn nổi bọt trắng lẫn máu. Nhưng chân tay vẫn nguyên lành, anh rốn rén bò
lên miệng hố. Đầu tiên vật đập vào mắt anh là thân thể cong gập tựa con tôm của
Hiến. Hai tay thu trước bụng dưới như cố gắng một vật gì đó. Tiến chồm lại. Rồi
cả Đông, Cẩn, Hàm... Họ quỳ xuống quanh cái xác của người đồng đội xấu số. Một
cảnh hãi hùng. Máu tứa ra, đã đông lại lầy nhầy. Mảnh gang nhọn dài chỉ còn ló
một mẩu găm trên bụng.
*
Chiều muộn, tổ trinh sát mới chọn được một địa điểm đặt
đài quan sát. Bằng ống nhòm, họ đã nhận ra từng dãy xe quân sự được bố trí trên
đường số 1. Xa xa mặt biển xanh thẫm phẳng lỳ. Cần mở máy liên lạc với trận địa
quân đoàn. Tất cả mọi việc đã chu đáo cho một trận đánh, chỉ ít giờ nữa sẽ nổ
ra.
Phút nhàn rỗi hiếm hoi, nhưng cả tiểu đội trinh sát vốn
có tiếng vui nhộn, không ai nghĩ tới chuyện đùa tếu. Không phải do những điều
khủng khiếp họ vừa gặp phải. Ngay trong máu lửa, chết chóc, tính khôi hài vẫn
có sức làm cho nỗi bi thảm lùi xa. Khoảng trời xanh vô ngần với gió với ánh
sáng rờ rỡ cùng tiếng cười và những câu chuyện đôi khi tục tĩu, ác khẩu giúp họ
vượt ra ngoài sự tra tấn đến điên loạn của chiến tranh. Nhưng tính trào lộng
không phải là cái kho vô tận của một đời người bất bình thường. Nó cứ khô kiệt
dần khiến nụ cười trở nên méo mó, chua đắng. Nó là tín hiệu của một sự băng hoại
thần kinh, mà khi người lính còn bận rộn với cái sống, cái chết, họ chưa giải
thích, nhận thấu được.
Nguyễn Tiến nằm như cái xác trên võng, mắt nhìn không
chớp lên vòm trời đen ngòm thủng lỗ chỗ. Anh nghĩ về trận đánh sắp tới, về những
ngày đang đến gần. Có thể đây là trận cuối cùng, những ngày cuối cùng của chiến
tranh. Rồi sau đó, sẽ ra sao nhỉ? Mông lung quá. Trong đầu chỉ rặt những âm
thanh đơn điệu của đạn nổ. Tiến biết những giờ khắc của tháng năm này, những bạn
bè của anh, rồi cả Lê Hà My... sẽ trở lại quần tụ cùng nhau trong một cuộc chiến
đấu khác.
Từ phút đó trong đầu óc Tiến chỉ còn lại hình ảnh Hà My. Mới hơn một tháng qua mà anh thấy như nhiều năm rồi hai người chưa được gặp lại.
Còn nữa
N.T.T
Đăng bởi Quang Hưng (nguồn “Tín hiệu văn hóa – Tín hiệu tiến công”. NXB Công an nhân dân 2005)
