Đi từ một tờ tin Binh chủng

Nguyễn Thụy Kha

Khi tôi từ bộ binh chuyển sang Binh chủng Thông tin làm lính vì được phát hiện là kỹ sư thông tin thì tờ tin của Binh chủng đã khá vững chãi. Tôi nhanh chóng biết đến những tên tuổi đại diện cho "nền văn minh Binh chủng" này. Đó là anh Nguyễn Văn Khoan, thường hay ký Việt Hồng, linh hồn của tờ tin từ ngày khởi sự. Anh Khoan bây giờ đã về hưu và thường cộng tác với tạp chí Xưa và Nay. Đó là Nguyễn Duy nổi tiếng với những bài ca dao về đường dây và tấu "Cóc", tấu "Cáp". Con người thấp bé nhỏ thó ấy khi diễn tấu, cái duyên nở bung ra như ngô rang. Khi tôi gặp Duy, anh đã được giải thưởng thơ và đang theo học... Tổng hợp Văn. Ở chiến trường, tôi nghe phong thanh Duy bị "dính" cái nạn vì bài thơ nào đó, rất nguy hiểm. Và Duy cứ long đong như thế cho đến những ngày đầu giải phóng, mãi mới kiếm được chỗ cư trú ở Sài Gòn. Bây giờ, khi tôi viết những dòng này thì Duy đang ở Mỹ cùng Văn Lê, Cao Tiến Lê và Chu Lai. Mới thấy cái  nghiệp văn, nghiệp báo nó... ghê cả người. Đó là Phạm Đức, với những bài thơ ngắn mơ màng tình rừng, tình biển, hun hút dọc tuyến thông tin. Số phận của Đức long đong cũng không kém, long đong vì một cái gì không rõ rệt. Nhưng đến khi ra khỏi Quân đội, chân dung của Đức là một khối im lặng thu mình trong bộ quần áo xanh bạc phếch, đầu đội mũ nan. Ra khỏi Quân đội, Đức cũng thôi làm báo và chuyển sang làm xuất bản cho tới hôm nay và đã tươi vui hơn xưa. Đó là Phạm Khắc Vinh tài hoa - chàng trai Bình Định - thường gọi là Vinh "lé". Vinh "lé" sùng sục viết tin, làm thơ, viết văn xuôi và... viết ca khúc. Vì tài viết ca khúc mà Vinh "lé" rời khỏi bản tin về làm tuyên truyền văn hóa. Trong chống Mỹ, Vinh đã nổi tiếng với bài "Em nguyện làm cầu nối bến anh qua" và truyện ngắn "Chuyện tình cờ". Anh là một trong không nhiều các nhạc sĩ ở Binh chủng biết phối khí dàn nhạc mãi cho tới 1985 đột ngột quay lại viết văn và giật ngay giải nhất cuộc thi truyện ngắn báo Văn nghệ với truyện "Trái chín". Vinh "lé" rời Binh chủng vào Quân khu 7 hồi 1984 và ra đi khỏi cõi đời quá sớm trong cuối thu 1991. Không chỉ có "hồng nhan bạc phận" mà "tài hoa cũng... bạc phận" lắm. Hôm nghe Thu Bồn báo tin Vinh "lé" mất cùng lúc ở Hà Nội đưa đám Tô Hà, cổ họng tôi chợt đắng ngắt. Một giọt nước mắt chia về hai phía mất mát.

Người gắn bó với tờ tin khá lâu và trở thành người phụ trách nó, đó là Quang Chuyền. Thời kỳ ấy, bản tin cũng có vẻ thịnh vượng nhất. Chúng tôi gồm: Lương Văn Tăng, Nguyễn Văn Tâm, Trường Lưu, Trung Tín (nhiếp ảnh), Nguyễn Văn Bồng, Nguyễn Bá Tòng, Nguyễn Bắc Việt (3 chàng này bây giờ là những "sếp" chương trình ở Truyền hình Việt Nam). Thanh Hải - nữ phóng viên duy nhất bản tin và tôi. Bản tin ngoài in các tin tức thông tin trong Binh chủng còn in thơ và nhạc nữa. Nhiều tên tuổi hôm nay cũng bắt đầu từ những bài in ở bản tin này. Đó là Nguyễn Quang Lập, Lê Mạnh Tuấn, Nguyễn Ngọc Phú, Lê Như Tiến, Ngọc Hoà, Huy Thiêm v.v... Cũng có một đường thông, một lối đi là từ bản tin này nhập vào báo Quân đội. Đó là lối đi của Quang Thống, Hồng Đào, Trung Tín, Huy Thiêm v.v... Riêng Hồng Diệu thì từ những tin kỹ thuật lại trở về làm lý luận văn học ở Tạp chí Văn nghệ Quân đội.

Bây giờ, Quang Chuyền đã cư trú ở Sài Gòn. Hình như đã về hưu. Lâu không được đọc thơ anh. Còn trụ lại ở bản tin trong cái năm kỷ niệm 70 năm Báo chí Cách mạng và 50 năm thành lập Binh chủng chỉ còn Lương Văn Tăng và Thanh Hải. Dù đây là một thực tế phù hợp, vẫn thấy trống trải.

Đi từ một tờ tin Binh chủng, có biết bao tên tuổi lớn lên, trưởng thành và đã... già đi. Thời hôm nay, chắc chẳng bao giờ còn lối đi đó nữa. Ngoái lại, mới thấy quý cái truân chuyên mà không dễ thời nào cũng có được của cái nghề làm báo, dù chỉ là làm báo ở một tờ tin khiêm tốn của Binh chủng, của sư đoàn xưa kia.

N.T.K.

Lao động 20-6-1995

Đăng bởi Quang Hưng (nguồn “Tín hiệu văn hóa – Tín hiệu tiến công”. NXB Công an nhân dân 2005)