Hội nghị Trung Giã và chuyến công tác vào Thủ đô trước khi tiếp quản

Thiếu tướng Nguyễn Diệp¹

Đầu tháng 7 năm 1954, vừa từ Điện Biên Phủ trở về An toàn khu (ATK), tôi được Cục Thông tin giao nhiệm vụ đến Trung Giã họp Hội nghị ba bên, bàn kế hoạch tổ chức thông tin bảo đảm các hoạt động của Ủy ban Quốc tế.

Lúc đó tôi mới 25 tuổi, là tiểu đoàn phó Thông tin, nhưng để không "lép vế" với đại biểu Pháp là một quan tư thông tin (commandant de transmission) tôi cũng được Bộ giới thiệu là Thiếu tá Thông tin.

Trong cuộc họp, đại biểu Ấn Độ, một Trung tá Thông tin đề ra yêu cầu bảo đảm thông tin vô tuyến và hữu tuyến cho Ủy ban Quốc tế ở Hà Nội và Sài Gòn liên lạc với các tổ cố định và tổ lưu động làm nhiệm vụ giám sát việc thi hành Hiệp định Giơ-ne-vơ. Phía Pháp chịu trách nhiệm phụ trách liên lạc với các tổ hoạt động ở Nam vĩ tuyến 17, còn phía Việt Nam chịu trách nhiệm tổ chức liên lạc với các tổ chức giám sát ở Bắc vĩ tuyến 17 (khoảng 20 đầu mối).

Tuy có nhiều trang bị hiện đại hơn ta nhưng đại biểu Pháp, một quan tư khoảng 40 tuổi - luôn kêu khó khăn làm cho đại biểu Ấn Độ và đại diện Ủy ban Quốc tế không hài lòng. Ngược lại, tôi chỉ hỏi rõ địa điểm các tổ giám sát cố định và phương thức hoạt động của các tổ lưu động; thời gian triển khai các mạng thông tin và hứa phía Việt Nam sẽ đáp ứng mọi yêu cầu liên lạc của Ủy ban Quốc tế về hoạt động ở Bắc vĩ tuyến 17.

Có lẽ cảm thấy ngượng trước thái độ thiện chí của phía Việt Nam hoặc muốn "tìm hiểu" cách giải quyết của ta, viên quan tư Pháp hỏi tôi: "Vậy các ông dùng các phương tiện gì?".

Tôi trả lời với giọng châm biếm:

"Dùng những chiến lợi phẩm thông tin thu được của các ông ở Điện Biên Phủ như GRC9, SCR694, Tổng đài BĐ71, BD72...".

Viên quan tư Pháp tỏ ra vẻ ngạc nhiên và vặn lại: "Loại GRC9 và 694 chỉ dùng liên lạc với cự ly dưới 100 km, các ông làm sao bảo đảm được liên lạc giữa Hà Nội với Lạng Sơn, Mường Xén, Vinh...?".

Tôi nói: "Trong chiến tranh, chúng tôi đã từng bảo đảm liên lạc ở các cự ly xa hơn bằng các phương tiện đó...".

Viên quan tư Pháp vẫn nhún vai tỏ vẻ không tin.

Sau cuộc họp, đại diện Ấn Độ mời dự tiệc; trong bữa ăn ông ngồi gần tôi và bày tỏ nhiều cảm tình với cuộc chiến đấu của nhân dân Việt Nam và hết sức khâm phục Chủ tịch Hồ Chí Minh. Ông hẹn tôi một tuần sau phía quân đội Pháp sẽ đón tôi vào Hà Nội để nghiên cứu kế hoạch triển khai mạng hữu tuyến giữa các trụ sở của Ủy ban Quốc tế và bàn thêm một số vấn đề cụ thể.

Tôi báo cáo kết quả làm việc với phái đoàn ta và xin ý kiến về việc vào Hà Nội nghiên cứu "thực địa" để lập kế hoạch tổ chức thông tin liên lạc phục vụ Ủy ban Quốc tế hoạt động ở Bắc vĩ tuyến 17.

Đồng chí Văn Tiến Dũng, trưởng phái đoàn Việt Nam, đồng ý việc cử tôi vào Hà Nội theo yêu cầu của chuyên viên thông tin thuộc Ủy ban Quốc tế. Đồng chí hứa cử một sĩ quan biết tiếng Pháp và tiếng Anh đi cùng để làm phiên dịch và dặn tôi khi vào thành chỉ làm nhiệm vụ chuyên môn kỹ thuật, không làm công tác tuyên truyền để phía Pháp khỏi viện cớ phản đối, gây khó dễ.

Đến ngày hẹn, phía Pháp đưa một xe Jeép đón tôi và sĩ quan phiên dịch. Chúng tôi ăn mặc chỉnh tề, quần áo sĩ quan bốn túi, đội mũ có quân hiệu cờ đỏ sao vàng, đi giày da. Chúng tôi ngồi ghế sau, viên sĩ quan Pháp dẫn đường ngồi ghế trước cạnh một trung sĩ lái xe.

Khi qua cầu Phủ Lỗ, cách Hà Nội gần 30 km chúng tôi gặp vị trí đầu tiên của quân Pháp. Không rõ anh bạn phiên dịch nghĩ gì, riêng tôi cứ thấy trào dâng một cảm giác khó tả, vừa phấn khởi vừa hồi hộp. Phấn khởi vì sau 9 năm hôm nay mới có dịp đi qua mảnh đất quê hương và sắp được đặt chân lên Thủ đô thân yêu, hồi hộp vì từ lúc này mình bắt đầu vào vùng địch tạm chiếm, không rõ đồng bào sống thế nào, thái độ đối với mình ra sao, phía Pháp có gây ra tình huống phức tạp gì không?

Đang mải suy nghĩ thì xe lại qua một bốt gác do lính Âu Phi canh giữ ở khu vực ao Cả Vực Dê gần Đông Anh, nơi trước đây có một lần vỡ đê tạo nên một cái vực nhỏ. Một cảnh tượng đáng buồn đập vào mắt chúng tôi: một vài tên lính da đen đang tắm ở một hồ nước bên đường, trong khi một cô gái điểm son phấn lòe loẹt ngồi cười đùa, chầu trực bên bờ.

Xe vẫn phóng nhanh, cảnh tượng trên vẫn ám ảnh tôi tới khi xe qua cầu Đuống, sắp đến lối rẽ về nơi "chôn nhau cắt rốn" của tôi. Tôi cố nhìn hai bên đường xem có gặp bà con nào quen thuộc nhưng vì xe chạy tốc độ trên 60 km/giờ nên cũng chẳng thấy ai... Chỉ đến khi xe qua cầu Long Biên vì vướng xe đạp, xe xích lô, ô tô phải đi chậm, chúng tôi mới gặp ánh mắt ngạc nhiên của đồng bào đi bộ ngược chiều với xe chạy. Xe qua rồi mà đồng bào vẫn còn ngoái cổ trông theo vì chúng tôi là những sứ giả đầu tiên mặc quân phục, đeo quân hiệu "cờ đỏ sao vàng" tiến vào Thủ đô, ngồi trên xe do lính Pháp lái. Chắc đồng bào còn bàn tán nhiều về sự kiện đặc biệt này...

Qua cầu Long Biên xe rẽ trái chạy dọc theo đường bờ sông (nay là phố Trần Nhật Duật) để về khách sạn Mêtrôpôn (nay là khách sạn Sofitel). Lại một cảnh tượng đáng buồn diễn ra trước mắt chúng tôi: hai bên bờ sông, đồng bào theo đạo Thiên chúa ở các tỉnh bị giặc tuyên truyền "Chúa đã vào Nam" nên bỏ nhà cửa, ruộng vườn lên Hà Nội chờ ngày chuyển xuống Hải Phòng đi tàu biển vào Nam. Cảnh màn trời chiếu đất của đồng bào làm chúng tôi càng thấy rõ âm mưu thâm độc của giặc sau khi chịu thất bại về quân sự và thêm căm giận bọn phản động đội lốt Thiên chúa giáo...

Xe dừng trước khách sạn Mêtrôpôn. Viên sĩ quan Pháp vào trước tìm gặp đại diện Ấn Độ, chúng tôi đứng chờ ở ngoài cửa và có dịp ngắm nhìn đồng bào đi trên đường phố. Ngược lại, nhiều đồng bào nhất là ở phía đường đối diện cũng dừng lại để ngắm "sĩ quan Việt Minh" với ánh mắt thiện cảm nhưng vì còn nằm trong vùng địch tạm chiếm nên chưa thể bộc lộ hết tình cảm...

Sau mươi phút chờ đợi, chúng tôi được mời vào gặp đại diện của Ủy ban Quốc tế. Chúng tôi được tiếp đón rất lịch sự, tôi còn nhớ hương vị cốc nước cam giải khát trước khi làm việc.

Theo phương án đã được Bộ duyệt, tôi trình bày cụ thể kế hoạch tổ chức các mạng thông tin phục vụ hoạt động của Ủy ban Quốc tế Bắc vĩ tuyến 17, đề ra một số yêu cầu bảo đảm cho số nhân viên thông tin công tác ở tổ giám sát cố định và lưu động. Trước khi xem thực địa các khu vực làm việc của Ủy ban Quốc tế ở Hà Nội, chúng tôi nghỉ giải lao 15 phút...

Tôi vừa ra ngoài phòng họp thì một nhân viên phục vụ của khách sạn theo ra hỏi tình hình xem ngày nào Chính phủ sẽ vào tiếp quản. Nhớ lời dặn của phái đoàn, tôi không có nhiệm vụ làm công tác tuyên truyền, nhưng trước thái độ chân thành của anh nhân viên, tôi cũng giải thích tóm tắt về Hiệp định Giơ-ne-vơ để khuyên anh và gia đình bình tĩnh làm việc chờ khoảng đầu tháng 10 Pháp rút, đề nghị anh nói với bà con không nên nghe lời tuyên truyền di cư của địch.

Lên xe rời khách sạn, chúng tôi đi xem một số trụ sở của Ủy ban Quốc tế để lập kế hoạch tổ chức thông tin hữu tuyến. Tôi nhớ nhất là khi vào trong thành, nơi đóng quân của cơ quan quân sự thuộc Bộ chỉ huy quân đội viễn chinh Pháp. Khi xe dừng trước ngôi nhà hai tầng có biển đề "Bộ chỉ huy Không quân" (sau này là nơi làm việc của Cục Nghiên cứu Khoa học quân sự - Bộ Tổng Tham mưu), chúng tôi thấy một số "Tây đầm" từ trên tầng 2 ngó ra, chỉ trỏ, bàn tán. Chúng tôi không nghe rõ họ nói những gì nhưng qua dáng điệu, tôi đoán là họ ngạc nhiên vì hai "sĩ quan Việt Minh cũng cao lớn không kém gì sĩ quan của họ, không xanh xao gầy còm "hai người bám lên một cành đu đủ không gãy" như họ đã tuyên truyền, đã vẽ tranh châm biếm!

Sau khi nghiên cứu các địa điểm cần thiết, chúng tôi chào từ biệt đại diện Ủy ban Quốc tế và viên sĩ quan Pháp lại đưa chúng tôi về Trung Giã.

Trên đường về, trời đã sẩm tối, đường sá vắng vẻ nhưng những cảnh sinh hoạt của đồng bào trong vùng địch tạm chiếm, nhất là đồng bào chuẩn bị di cư vẫn in sâu trong tâm trí chúng tôi và ai nấy đều mong sớm đến ngày về tiếp quản Thủ đô để đồng bào được hưởng cuộc sống tự do, thanh bình và gặp lại những người con thân yêu sau 9 năm xa cách.

Đăng bởi Quang Hưng (nguồn “Hồi ức Cựu chiến binh Thông tin liên lạc - Tập 1”)

------------------------------------

¹ Viết nhân dịp kỷ niệm 42 năm ngày giải phóng Thủ đô. 

Chi tiết >>

Việt - Lào xamakhi

Đức Tiến

Trên đường tiến quân, bộ đội ta vượt sông Mã. Chưa đến huyện Sốp Hào tỉnh Sầm Nưa thì được thông báo: Quân Pháp và bè lũ tay sai người Lào đã tháo chạy về Cánh Đồng Chum từ hôm trước.

Bộ chỉ huy chiến dịch lệnh cho các đơn vị bộ binh trang bị gọn nhẹ tiếp tục truy kích địch trên đường rút chạy. Còn các đơn vị khác dừng lại chờ nhận nhiệm vụ mới.

Các đơn vị trong khi dừng lại tuyến sau tranh thủ tổ chức cho bộ đội học tập chính sách đoàn kết quốc tế - Mười điều kỷ luật chiến trường, công tác dân vận quốc tế đối với người Lào.

Bản Mường Ngà là quê của viên tỉnh trưởng Sầm Nưa, hắn cũng vừa cho "bầu đoàn thê tử" ngồi trên hai chiếc xe Jeép bắt bọn lính đẩy đi, không dám cho xe nổ máy vì sợ lộ bí mật với bộ đội Việt Nam đang truy kích. Chúng rút chạy theo quan thầy Pháp. Đại đội thông tin 103 tạm dừng chân ở bìa rừng gần sát bản Mường Ngà. Chưa được lệnh vào bản vì từ lâu quân địch đã tuyên truyền xuyên tạc nói xấu Bộ đội Việt Nam. Nào là khi họ vào đất Lào sẽ giết người cướp của, hãm hiếp phụ nữ, treo cổ người già, mổ bụng trẻ em... nên dân bản rất e ngại và sợ sệt.

Đơn vị 103 ngoài việc bảo đảm thông tin liên lạc bình thường giữa các trạm quân bưu với các đại đoàn và Bộ chỉ huy tiền phương của chiến dịch đã tiến sát thị xã Sầm Nưa. Còn có một nhiệm vụ khác nữa là vẫn tiếp tục học tập các chính sách dân vận quốc tế và kỷ luật chiến trường. Anh em vẫn lấy lá rừng trải nằm thay chiếu. Ở đây tuy ít vắt nhưng lại rất nhiều bọ chó. Chúng bám chặt vào cổ, vào nách và các chỗ hiểm của cơ thể người để hút máu đến no rồi nhảy tanh tách, rất khó tiêu diệt được chúng. Về sau nhiều anh em bị ghẻ lở cũng chính là từ những nốt cắn của bọ chó.

Một tuần trôi qua trong cái vất vả gian nan của cuộc sống ở chiến trường rừng núi, đất khách quê người. Đơn vị chúng tôi mới liên lạc được với cán bộ của nước bạn, họ dẫn chúng tôi vào bản với nhân dân. Nhưng cái khó nhất là "ngôn ngữ bất đồng". Cán bộ thì bảo bộ đội phải làm công tác dân vận cho tốt, nhưng biết làm gì đây? Biết nói gì đây?

Thế là trước tiên phải vượt qua "cửa ải ngôn ngữ" cái đã. Chỉ có tinh thần chủ động và ý thức tự giác cao, ý thức tổ chức và kỷ luật tốt của "Anh bộ đội Cụ Hồ" mới tìm ra đáp số cho bài toán "ngôn ngữ", rồi để làm gì và nói gì?

- Phải học tiếng Lào! Đúng rồi, phải học tiếng Lào đã. Trước nhất học những câu giao dịch thông thường chẳng hạn như "săm pai", "săm pai bo", "xa ma khi", "pa sa son" (Chào bố mẹ, mạnh khỏe không? Đoàn kết, nhân dân...).

Nhiều tiếng Lào gần giống tiếng Thái, mà tiếng Thái thì tôi có biết một ít nên học tiếng Lào đối với tôi rất thuận lợi. Thế là tôi hay tìm người già trong bản để học theo kiểu truyền miệng. Các bo, mẹ Lào nói, tôi lắng nghe rồi nói lại cho họ nghe. Những câu tôi nói đúng thì họ gật gật đầu rồi cười, học được câu nào tôi liền ghi vào sổ tay ngay.

Gặp ai tôi cũng chào hỏi, gặp các vật dụng tôi hỏi là cái gì? Con gì? Nói thế nào? Chỉ trong mươi ngày tôi đã nói và hướng dẫn cho nhiều anh em đồng đội cùng nói tiếng Lào khá tốt và cũng rất vui.

Hàng ngày chúng tôi giúp dân bản tổng vệ sinh đường đi lối lại, chỗ ăn chỗ ở quét dọn sạch sẽ, khơi cống rãnh, đốt rác... Một số khác thì đào mương, sửa giếng nước ăn, sửa chữa nhà cửa cho những gia đình dân bản bị giặc đốt phá trước khi rút chạy, cắt tóc cho trẻ em. Quân y thì khám chữa bệnh cho ông già, bà cả và trẻ nhỏ, cấp thuốc cho họ uống hoặc xoa bóp tùy theo bệnh tật.

Các buổi tối, bộ đội ta tập trung ở sân nhà nào rộng để sinh hoạt văn nghệ, múa hát. Một không khí vui vẻ, đoàn kết, tin tưởng ngày một tăng thêm giữa bộ đội ta và dân bản, phá tan cái không khí, cái tâm trạng e ngại, ngờ vực buổi ban đầu.

Ở nhà pho me Xi Phân Lệt có cô con gái mười bẩy tuổi khá xinh đẹp tên là Bun Lay. Cũng như mọi người, cô còn e dè, sợ sệt. Về sau cô thấy Bộ đội Việt Nam đàng hoàng, đứng đắn và rất vui nên từ chỗ cô nấp ở trong nhà "nhìn trộm" bộ đội ta múa hát, sau thì cô ra tận nơi xem (tại sân nhà cô), cuối cùng cô còn rủ các bạn trai gái trong bản đến xem bộ đội ta múa hát.

 Hôm sau tôi mạnh dạn gặp Bun Lay nhờ cô dạy bài hát Lào. Lúc đầu Bun Lay hơi e ngại... Sau cô vui vẻ nhận lời dạy tôi bài "Pa Sa Son Lao" là bài Quốc ca Lào hiện nay. Cô hát từng câu rành rọt đầy âm sắc bằng chất giọng tuyệt vời của người con gái Lào. "Pa Sa Son Lao, Thuôn nà mi kiet đề ba, má nà thá vi, Pa Sa Son thát pát xe ri. Luôm xa ma khi-Pên mương đèo căn...".

Tôi cứ bị tiếng hát của Bun Lay cuốn hút trong khi cô tập cho tôi hát. Sau ba buổi tối tôi đã học thuộc bài Quốc ca của nước bạn Lào.

Thế rồi dưới ánh lửa trại bập bùng nhiều đêm đã diễn ra liên hoan văn nghệ. Bộ đội Việt Nam hát bài "Kết đoàn", "Múa xòe Tây Bắc", còn các bạn thanh niên Lào do Bun Lay rủ đến dự thì hát bài "Pa Sa Son Lao" và "Xa Ma Khi" (Đoàn kết).

Cuối cùng hai bên Lào - Việt múa chung điệu Lăm Vông. Ánh lửa trại và tình thân ái như mỗi lúc cứ sưởi ấm thêm tình hữu nghị, đoàn kết của hai dân tộc Lào - Việt.

Bun Lay thỉnh thoảng còn rủ mấy người bạn thân đến tận chỗ tôi để thăm, dạy thêm cho tôi hát và dạy cả tiếng Lào nữa. Cô cũng yêu cầu tôi dạy chữ Việt cho cô. Được Ban chỉ huy đơn vị cho phép, tôi và Bùi Minh Hiền đã dạy cô và ba bạn thân của cô biết đọc biết viết tiếng Việt chỉ trong vòng gần 2 tháng. Kiểu như học vỡ lòng mà thôi.

Tuy vậy hôm phải chia tay chúng tôi, Bun Lay thay mặt các bạn cô đã được học tiếng Việt viết cho tôi mấy dòng lưu biệt đầy xúc động: "Phải xa rồi đấy các Bộ đội Cụ Hồ ơi! Nhớ lắm Việt - Lào xa ma khi".

Chúng tôi cũng muốn nói: "Việt - Lào xa ma khi", cô đã nói thay lời chúng tôi.

Nét chữ của Bun Lay tuy còn mấy chỗ thiếu nét và rất nguệch ngoạc như chữ viết của con trẻ, nhưng tình sâu nghĩa nặng Việt - Lào thì tôi không thể nào quên.

Đăng bởi Quang Hưng (nguồn “Hồi ức Cựu chiến binh Thông tin liên lạc - Tập 1”)

Chi tiết >>

Vài chuyện nhỏ của một thời làm liên lạc đặc biệt miền Nam

Nguyễn Hải

1. Một thời làm liên lạc đặc biệt miền Nam.

Tôi nhập ngũ tháng 7 năm 1947, cũng vừa mới 17 tuổi, cái tuổi "bẻ gẫy sừng trâu", làm không biết mệt, không ngại gian khổ hy sinh. Tôi được anh Đỗ Khắc Quảng tức bác Văn nhận từ Ban giao thông công đoàn Hà Nam về tổ chức thành trạm liên lạc. Lúc đó trạm có bốn người, anh Văn là trạm trưởng, anh Thụ "rụt" vì cổ anh hơi rụt, anh Sâm và tôi, có nhiệm vụ vừa tìm đường vừa chuyển công văn, tài liệu đến Khu 3. Còn anh Sâm "lé" vì chưa biết đi xe đạp nên làm quản lý và chạy công văn nội bộ. Anh em chúng tôi sống với nhau thân ái. Ngoài công tác thì làm báo. Trạm chúng tôi có tờ "Gió biển". Tôi chữ đẹp lại kẻ chữ và vẽ cũng được nên đảm nhiệm "ấn loát". Cơm nước không phải nấu đã có chủ nhà giúp, hàng tháng ăn bữa nào thì trả tiền bữa ấy. Tôi và anh Thụ thay nhau chuyển công văn, tài liệu sang Khu 3. Lúc đầu đường sá chưa biết nên từ Cống Khê qua chợ Đại, Đồng Văn qua đò Hòa Mạc sang Hưng Yên qua Tiên Lữ đến Bến Hiệp rồi về huyện Quỳnh Côi đến Khu bộ Khu 3, chúng tôi vừa đi vừa hỏi đường. Những lần đi công tác có hôm phải chịu đói, khát, phải dắt xe đạp dưới trời nắng do săm xe vá nhiều, trời nắng cứ bị xì hơi, đi 5-7 cây số mới gặp một chỗ vá săm hoặc một quán bán nước kèm vài tấm bánh. Những ngày nắng đã khổ, những ngày mưa còn khổ cực hơn. Thời kỳ đó tôi cũng mới lớn, tuy sức khỏe cũng khá nhưng với cái xe đạp đờ-mi-công-pho khá nặng cùng đôi lốp to bè và săm thì vá chằng vá đụp lại đèo bị tài liệu 5-10 kg cứ lái lượn qua các hố hoa mai của đường chống xe cơ giới địch trơn vì đất bùn, không lái giỏi thì ngã xuống hố không vỡ đầu cũng mẻ trán. Không những vậy còn phải vác xe qua các ụ đất to như cái nhà có cắm các cọc sắt án ngữ trên đường vừa trơn vừa khó, vác xe cũng toát hết mồ hôi, bủn rủn cả người. Khó khăn, cực khổ như vậy nào đã thấm tháp gì mỗi lần địch chuyển quân qua Hưng Yên, chúng bắn pháo bừa bãi, càn quét, tôi vừa phải bảo vệ công văn tài liệu, vừa phải đi tìm dân quân tự vệ giúp đỡ, nghe ngóng tình hình địch để khi có cơ hội là đi được ngay. Chúng tôi không chỉ bảo đảm đưa công văn, tài liệu theo đúng quy định mà thường xuyên vượt thời gian từ nửa ngày đến một ngày, với công văn hỏa tốc hẹn giờ cũng vậy. Cứ liên tục như thế, có tháng chúng tôi đi trên đường 25-27 ngày, người cứ đen như củ tam thất. Thời kỳ đầu của kháng chiến chúng tôi sống vô tư, không hề kể công, chỉ nghĩ một điều đơn giản là trên giao nhiệm vụ phải cố gắng hoàn thành để kháng chiến chóng thành công.

2. Bảo đảm công văn tài liệu khi địch nhảy dù.

Tôi làm liên lạc một thời gian thì được cấp trên điều về làm văn thư của đại đội. Đại đội đóng ở Mỹ Đức – Hà Đông, bên cạnh sông đối diện là thị trấn Vân Đình. Các cán bộ đại đội đều đi họp xa, ở nhà chỉ còn tôi và một liên lạc. Đúng lúc đó, vào buổi sáng sớm, Pháp nhảy dù xuống Vân Đình định chụp bắt cán bộ cao cấp của ta. Trên trời máy bay chiến đấu địch quần đảo bắn phá, bảo vệ cho các máy bay vận tải thả dù. Ở dưới đất bộ đội ta thấy địch bất ngờ nhảy dù liền vừa hành tiến vừa đặt 12 ly 7 bắn liên hồi. Tiếng súng, tiếng máy bay địch ầm vang, nhân dân trong vùng bỏ chạy tán loạn. Đồng chí liên lạc đang tắm ở sông, thấy địch bắn phá, nhảy dù cũng bỏ chạy không về. Tài liệu, quân trang, quân dụng thì nhiều, trong hoàn cảnh đó, tôi cùng chủ nhà cất giấu rồi vội thu tài liệu cho vào bị gánh chạy đi tìm đơn vị và xin người giúp trở về chuyển hết các thứ về nơi an toàn.

3. "Đá thử vàng, gian nan thử sức".

Thời gian tôi làm cộng tác viên, được giao nhiệm vụ đi tìm đường bí mật để phòng khi bị địch phong tỏa đường liên lạc thì có đường dự bị không để gián đoạn liên lạc. Phương tiện chỉ có bản đồ và cứ theo đó tìm ra đường, tính toán quãng đường để định thời gian đi và bố trí nơi nghỉ, quan hệ với địa phương giúp đỡ dẫn đường, cho ăn uống bảo vệ khi cần thiết. Có lần đi, tôi bị lạc trong rừng, bụng đói, trời lại tối, tiến thoái lưỡng nan. Tôi tìm được bụi nứa, sẵn dao và bật lửa liền làm hai bó to, đốt một bó còn một bó kéo lê dưới đất để phòng có hổ thì nó sợ chạy đi. Càng đi càng sâu vào rừng trong đêm hoang vắng, một mình cô độc, thỉnh thoảng lại có tiếng sột soạt của thú rừng chạy làm cho tóc gáy lại dựng lên. Tuy sợ nhưng tôi lại tự động viên mình "Đá thử vàng, gian nan thử sức", cứ đi may ra có thấy nhà dân thì vào xin nghỉ, xin ăn và hỏi đường rồi mai đi tiếp. Quả nhiên tôi không phải ngồi ngủ trên cây mà nhìn từ xa thấy đốm lửa nhà sàn. Tôi cứ chiếu đó đi vào cũng khá vất vả. Sau khi được ăn và được biết là đã đi lạc khá xa nên khi ngủ tuy rất mệt vẫn cứ giật mình thon thót vì chưa tan hết nỗi sợ bị lạc trong rừng.

Sáng hôm sau tôi phải nhờ người dân dẫn đường mới ra khỏi rừng và tiếp tục công việc của mình là tìm đường liên lạc dự bị.

Đăng bởi Quang Hưng (nguồn “Hồi ức Cựu chiến binh Thông tin liên lạc - Tập 1”) 

Chi tiết >>

Lớp chuyên môn thông tin đầu tiên

Thiếu tướng Nguyễn Diệp

Tháng 11 năm 1945, tôi là chiến sĩ quân báo chuyên theo dõi hoạt động của quân Tầu Tưởng đóng trong thành Hà Nội. Một hôm, sau khi nghe tôi báo cáo tình hình, bác Hoàng Đạo Thúy nói: "Bộ sắp mở lớp thông tin vô tuyến điện, em là Hướng đạo sinh đã biết moóc-sơ nên tôi quyết định em sang học lớp đó để sau này làm công tác thông tin"¹.

Với tinh thần sẵn sàng nhận mọi nhiệm vụ và sẽ được học vô tuyến điện, một ngành khoa học kỹ thuật, nên tôi vui vẻ chấp hành.

Bác Thúy cho biết sẽ tổ chức lớp học ở trường Tiểu học Hàm Long (nay là trường Trung học Ngô Sĩ Liên) ở phố Hàm Long - Hà Nội. Trong thời gian học viên do các đoàn thể cử đến chưa đủ, tôi được phân công cùng một số học viên đến trước chuẩn bị cơ sở vật chất cho lớp. Số anh em đến trước hầu hết là học sinh trung học phổ thông ở nội ngoại thành tuổi từ 18 đến 20, riêng tôi mới 16 tuổi nhưng cao 1m66, nặng 60 kg. Vì là "cựu binh", đã làm chiến sĩ quân báo và là Hướng đạo sinh cứu quốc, quen các sinh hoạt tập thể nên tôi được chỉ định làm tiểu đội trưởng kiêm quản lý của lớp, lo lĩnh quân trang, quân dụng và tổ chức nuôi quân...

Quân trang lúc đó ở trại Bảo an binh là của "lính khố xanh" gồm áo sơ mi cộc tay, quần soóc lửng, chân quấn xà cạp, đầu đội mũ ca-lô bằng vải chăn chiên. Chăn đắp 2 người một chiếc là loại dệt bằng bông gạo sơ chế (gọi là Ka-pốc), buổi sáng ngủ dậy ngoáy lỗ mũi cũng có bông gạo, anh em mặc áo màu sẫm sẽ có một lớp bông gạo trắng phủ lên khó mà gỡ sạch. Việc vận chuyển bàn ghế, doanh cụ từ kho đến lớp học cũng khá gay go, vất vả vì toàn là "lính cậu" đẩy xe bò trên đường phố nhỡ gặp người nhà hoặc bạn gái thì ngượng chết. Tôi phải động viên anh em và xung phong "làm bò" nên rồi anh em cũng quen và sau hai ngày đã chuyển hết dụng cụ, bàn ghế đến trường Hàm Long.

Trong những ngày chờ khai giảng, tôi phổ biến bảng tín hiệu Moóc-sơ và dùng còi thổi để anh em làm quen.

Ngày 7 tháng 12 năm 1945, lớp học được khai giảng cũng là ngày chúng tôi chính thức nhập ngũ. Lớp học có 23 học viên và một chị làm nhiệm vụ nuôi quân. Tuy mục tiêu chính là đào tạo hiệu thính viên (nay gọi là báo vụ viên) nhưng nội dung học tập khá toàn diện và được gọi là lớp chuyên môn thông tin. Để kỷ niệm lớp hiệu thính viên đầu tiên của quân đội mở tại Thủ đô, khóa học lấy tên là khóa Hoàng Diệu². Mỗi học viên được cấp phù hiệu thêu bốn chữ CMTT và biểu tượng là cột ăngten phát sóng³, nghĩ lại cũng có thể hiểu CMTT là Cách mạng tháng Tám.

Lớp có hai giáo viên chính là đồng chí Lê Dung và Vũ Hán Thăng dạy kỹ thuật và nghiệp vụ. Bác Hoàng Đạo Thúy và các đồng chí Quang Đạm, Vũ Quang dạy chính trị và một võ sư dạy võ thuật. Về quân sự, anh em chỉ tập đội ngũ và sử dụng súng trường, súng ngắn do học viên đã học khi tham gia Tự vệ chiến đấu ở khu phố hướng dẫn lại, ngoài ra nghe anh Nguyễn Duy Thịnh, một học viên đã tham gia chiến đấu ở Thị Nghè kể lại một số trận đánh khi Pháp gây chiến ngày 23 tháng 9 năm 1945 ở Nam Bộ.

Dụng cụ học tập rất nghèo nàn, thô sơ, maníp để phát báo bằng gỗ, dùng cao su săm xe đạp để làm lò xo, tai nghe quàng đầu một bên là gỗ, một bên là thật. Riêng giáo viên có một maníp tốt có lò xo điều chỉnh được và một bộ máy phát báo tự động để luyện cho học viên thu tín hiệu từ chậm đến nhanh, với nhịp điệu và giãn cách đúng tiêu chuẩn.

Các môn học khác như điện kỹ thuật, nguyên lý vô tuyến điện, quy tắc liên lạc và chính trị đều "nghe giảng", riêng môn võ thuật giáo viên hướng dẫn tập đối kháng ở sân trường, tôi và anh Mai Đình An là hai học viên được võ sư mến nhất⁴.

Ngoài việc học tập, lớp còn phân công thay nhau "gác cổng trường 24/24". Vì Hội Phụ nữ Cứu quốc cũng sử dụng trường Hàm Long làm trụ sở, do đó nhân dân trong khu phố đều tưởng chúng tôi là đội cảnh vệ của Hội Phụ nữ, chúng tôi cũng nhận "phiên hiệu" đó để giữ bí mật, tránh sự nhòm ngó của bọn Quốc dân Đảng lúc này vẫn hoạt động phá hoại ở Hà Nội.

Về sinh hoạt, chúng tôi được cấp mỗi người 18 kg gạo/tháng và 180 đồng tiền thức ăn, ngoài ra còn được 5 đồng để tiêu vặt (cắt tóc, mua xà phòng). Với giá thị trường lúc đó, tiền thức ăn vẫn tạm đủ để bữa ăn có hai món như rau muống luộc, đậu rán, thịt kho... nhưng khổ nhất là món cơm, rất khó nuốt vì gạo được cấp phát đều lấy ở các kho dự trữ của phát xít Nhật nên có loại gạo hẩm, mốc đã lên men, khi vo, gạo tan ra nước đến 20%, cơm có vị chua; có loại gạo có rất nhiều sạn vì khi bị Nhật thu thuế, nhân dân ta đã trộn cát, sỏi vào thóc cho đủ cân nên khi xay xát thành gạo ít ra cũng có 10% là sạn. Khi vo loại gạo này tuy đã "đãi" nhiều lần (mỗi rá gạo đãi hàng bát cát và sỏi vụn) nhưng khi nấu thành cơm, miếng cơm nào cũng có sạn và chúng tôi phải "đãi sạn lại" bằng cách chan thật nhiều nước rau muống luộc vào bát cơm rồi quấy lên cho sạn lắng xuống, khi ăn dành lại miếng cơm cuối cùng để "nuôi lợn". Để khắc phục tình trạng "khó nuốt" trên, tôi đã có sáng kiến đề nghị anh em bán gạo xấu đi, lấy một phần tiền thức ăn bù để mua gạo tốt hơn, do đó những bữa ăn sau tuy chỉ có một món rau muống luộc chấm nước mắm chưng có hạt tiêu nhưng anh em ăn ngon miệng, không còn tình trạng thừa cơm nhưng bụng vẫn đói.

Tuy sinh hoạt vật chất thiếu thốn, đối với anh em mới xa gia đình, mới rời ghế nhà trường, có thể nói là gian khổ, nhưng sinh hoạt tinh thần rất phong phú vì hầu hết các học viên đều trẻ, có nhiều khả năng văn hóa, văn nghệ nên hàng tuần chúng tôi đều tổ chức một tối liên hoan văn nghệ ca hát, đọc thơ, diễn kịch...

Hoạt động văn hóa, văn nghệ của chúng tôi đã lôi cuốn cả chị em ở Hội Phụ nữ Cứu quốc, nên nhiều tuần chúng tôi tổ chức liên hoan cùng các "cô láng giềng". Do vậy, không khí càng thêm vui và nếu lớp học kéo dài thêm vài tháng, chắc nhiều anh em sẽ tìm được “ý trung nhân".

Sau ba tháng học tập, chúng tôi đã có trình độ cơ bản để có thể đi thực tập ở các điện đài nên sau khi Chính phủ ta và Pháp ký Hiệp định Sơ bộ ngày 6 tháng 3 năm 1946, Phòng Thông tin đã điều động một số đi công tác và toàn bộ khóa học được bế giảng ngày 26 tháng 3 năm 1946. Sau khóa học, 2/3 học viên được điều về các đơn vị, số còn lại được bổ sung thực tập ở Trung tâm thu (BCR) trực thuộc Phòng Thông tin, tôi cũng ở trong số này.

Đến tháng 8 năm 1946, sau khi quân Pháp gây hấn ở Hải Phòng và nhảy dù ở Lạng Sơn, tôi và anh Đỗ Minh⁵ được điều đi phụ trách đài ở Đại đoàn Bắc Bắc đóng quân ở Lục Nam. Sau khi Đại đoàn này giải thể, tôi được chuyển về Khu 1 phụ trách đài di theo đồng chí Bằng Giang – Khu trưởng làm nhiệm vụ tiễu phỉ diệt bọn Quốc dân Đảng ở tỉnh Yên Bái và Lào Cai.

Sau 40 năm liên tục công tác trong Binh chủng Thông tin, được Đảng và tập thể giáo dục, giúp đỡ, rèn luyện, từ một chiến sĩ báo vụ, tôi đã được bổ nhiệm làm Tư lệnh Binh chủng cuối năm 1987 và được nghỉ chế độ từ năm 1992 nhưng những kỷ niệm về lớp chuyên môn thông tin đầu tiên (12-1945 đến 3-1946) vẫn in sâu đậm trong tâm trí tôi...

Hà Nội, tháng 9-1996

Đăng bởi Quang Hưng (nguồn “Hồi ức Cựu chiến binh Thông tin liên lạc - Tập 1”)

----------------------------

¹ Lúc này bác Hoàng Đạo Thúy phụ trách 3 ngành Quân báo, Thông tin, Mật mã của Bộ Tổng Tham mưu.

² Xem Lịch sử Bộ đội Thông tin, xuất bản 7/1996, tr. 33.

³ Phù hiệu còn lưu giữ ở Bảo tàng Thông tin.

⁴ Anh Mai Đình An sau kháng chiến chống Pháp đã học và tốt nghiệp Phó Tiến sĩ vô tuyến điện tử ở Liên Xô.

⁵ Anh Đỗ Minh đã hy sinh ngày 6 tháng 5 năm 1954 ở Điện Biên Phủ khi làm Phó ban Thông tin ở Đại đoàn 312. 

Chi tiết >>

Thân gái tìm cha

Nguyễn Văn Tạo - nguyên Trưởng ban Liên lạc đặc biệt/Cục Thông tin liên lạc

Một buổi sáng chủ nhật đầu năm 1997, đang ngồi tiếp khách trong nhà, bỗng tôi thấy một chiếc xe máy đỗ xịch trước cửa: một cô gái ăn mặc đúng kiểu Hà Nội theo sau một bà tóc bạc, quần áo giản dị bước vào.

Tưởng là phụ huynh học sinh tới gặp cô giáo chủ nhiệm, tôi mời vào phía trong, rồi gọi bà Khánh nhà tôi ra.

- Thưa bác, bác là phụ huynh cháu nào đấy ạ?

- Thưa bác, tôi xin được gặp bác Tạo ạ!

Té ra là khách của mình! Tôi bèn mời ra để tiếp, còn ông khách của tôi cũng tế nhị đứng dậy cáo từ.

"Thưa bác, tôi là Trần Thị Tiếp Thủy, con của liệt sĩ Trần Xuân Sơn, đến xin bác cho biết tin tức về bố cháu. Bố cháu còn có tên là Trần Đức Lâm trước đã công tác ở các đơn vị hậu cần, công binh, trinh sát, liên lạc...

"... Cháu còn nhớ mãi khi mới 4-5 tuổi rất thích thú khi được bố cháu cho cưỡi con ngựa hồng đi mấy vòng quanh sân; rồi một buổi khác, bố cháu lại qua nhà, đeo thanh kiếm ngắn để đi công tác và bố cháu đi, đi mãi chẳng thấy trở về... Bà nội cháu mong ngóng, buồn phiền rồi héo hắt qua đời, còn mẹ cháu, sau bao nhiêu năm chờ đợi, cũng phải cho cháu một bố dượng, rồi các em...".

Lớn lên, Tiếp Thủy được ăn học, tham gia công tác và cũng đã có gia đình riêng với con cháu đề huề, nhưng hạnh phúc của cháu chưa trọn vẹn: Thiếu tình phụ tử ruột thịt, cháu vẫn thấy trống vắng, tình thương bố Sơn không bao giờ nguôi lắng...

Miền Nam được hoàn toàn giải phóng, đất nước đã thống nhất. Bao gia đình được hạnh phúc trong đoàn tụ: cha gặp con, vợ gặp chồng... Tiếp Thủy càng nhớ tới bố, chỉ ước sao bố Sơn lại trở về như đã có trường hợp xảy ra, hoặc chí ít cũng được biết tin từ đồng đội của cha đưa tới, nhưng chờ mãi, chờ mãi chẳng thấy...

Tình nhớ thương cha khắc khoải trong lòng, không thể chờ được nữa, Tiếp Thủy quyết chí đi tìm cha.

Cha ơi! Cha ở đâu?

Qua ngót mười năm trời, đôi chân bé nhỏ của cháu đã vượt bao núi rừng, băng qua bao đồng ruộng khắp 7 tỉnh miền Bắc, những nơi trong kháng chiến chống Pháp đã diễn ra các chiến dịch lớn, vào cả một số nghĩa trang liệt sĩ, nhưng nào có thấy? Cháu đã gặp cả bà Hà Thị Quế - cán bộ trước kia đã công tác ở Hà Bắc, cũng như Trung tướng Hồng Sơn - người đã tham gia nhiều trận đánh lớn, nhưng cũng chưa có tin tức gì.

Năm 1995 về thăm quê Hương Vỹ, cháu được biết: chú Phạm Dưỡng Hiền ở Bộ Tư lệnh Thông tin mấy năm trước có biên thư nhắn gia đình lên nhận những kỷ vật của anh Lâm gửi lại, nhưng khi cháu tìm được đến nơi thì chú Hiền đã qua đời từ giữa năm, còn cô Phấn - vợ chú thì không được biết gì.

Thời gian trôi qua, đang thất vọng thì cháu được các cụ lão thành ở địa phương thương tình hướng dẫn: đi tìm ông Huyện đội trưởng huyện Yên Thế trước kia, may ra có biết được điều gì chăng?

Trời chẳng phụ lòng người con chí hiếu: cháu gặp đồng chí Giáp Văn Cộng - nguyên là Huyện đội trưởng huyện Yên Thế - chính là người đã được đồng chí Trần Đức Lâm tuyển vào quân đội đầu năm 1948. Thế là cháu đã được biết đích xác đơn vị cùng với cả Ban chỉ huy Tiểu đoàn mà bác Cộng đã cung cấp cho: Ban liên lạc đặc biệt Bộ Tổng chỉ huy (Tiểu đoàn 36).

Với giấy của anh Cộng, qua nhiều nấc hỏi thăm, cháu đã tìm được đến nhà tôi.

Cuối năm 1948, khi mới về Ban liên lạc đặc biệt, tôi có biết việc anh Lâm hy sinh, nhưng thời đó, công tác thương binh liệt sĩ chưa có nền nếp, thêm nữa vì một vài lý do khác đã dẫn đến chưa làm hết trách nhiệm với đồng đội, nên ngoài việc báo tử, đơn vị cũng không nắm được ngôi mộ ở đâu, thuộc địa phương nào.

Nửa thế kỷ đã trôi qua, sự việc được nêu trở lại, thực sự tôi rất lo, nên chỉ có thể hứa với cháu là sẽ cố gắng tìm kiếm, có gì sẽ cho cháu biết sau.

Lục lại trí nhớ, rất may là tôi còn biết một người đã cùng đi chuyến công tác đó với anh Lâm: đồng chí Lê Hoàng ở Văn phòng Bộ Tổng! Thế là tôi phải tìm gặp đồng chí đó ngay, kẻo với cái tuổi trên "thất thập cổ lai hy" cả rồi, nếu đồng chí ấy "có làm sao" thì sự việc sẽ hoàn toàn bế tắc.

Đồng chí Hoàng còn nhớ khá rõ: đồng chí Lâm bị hy sinh tại bến đò làng Lành khi đang vượt sông để vào nội thành, còn mộ ở đâu thì đồng chí Hoàng không biết vì khi xảy ra sự việc, đoàn phải rút ra ngay, đề phòng bị địch quây bắt; việc cứu vớt, chôn cất phải nhờ đồng bào địa phương giúp đỡ.

Được như vậy là quý rồi, từ nay cháu Tiếp Thủy không còn phải bôn ba đây đó để tìm mộ cha nữa...

Đây bến đò làng Lành - nay thuộc xã Dương Hà huyện Gia Lâm - xưa kia nhộn nhịp người vào ra, nay chỉ còn một con đò nhỏ dập dềnh dưới một gốc cây ven sông... Vào hỏi mấy nhà quanh bến tôi không thu được tin tức gì vì toàn là những người ít tuổi, đối với họ, cứ như là câu "chuyện cổ tích". Đến giữa làng gặp mấy cụ cao tuổi thì các cụ cho hay: "Có biết chuyện anh bộ đội bị hy sinh khi vượt sông năm đó, nhưng mộ ở đâu thì các cụ cũng chịu vì ông cụ Tẹo làm nghề sông nước ở cuối bãi đã vớt lên và chôn ở ven sông. Nay cụ Teo đã ngoài 80 và đã vào Lâm Đồng làm ăn từ hơn hai chục năm rồi, phải gặp cụ mới biết rõ". Có một cụ bà vừa sụt sịt vừa nói: "Tôi người làng này, ngay mộ tổ nhà tôi đặt ven sông mà còn bị mất huống chi mộ đã gần năm mươi năm, sao mà còn!".

Tôi đã nản, nhưng chẳng lẽ lại về không, trả lời với cháu như thế nào đây?

Đạp xe ven sông, tôi quan sát, mong là có một mô đất nào nhô lên để hy vọng. Ra khỏi làng cũng chỉ thấy một dải đất phẳng trải dài, xa xa có mấy lò gạch đã ngừng nhả khói...

Đạp xe tới một lán nhỏ có một ông cụ đang đập nứa dưới nắng trưa hè, tôi hỏi thì được biết: "Bãi đất này đã được dùng để sản xuất gạch, các ngôi mộ vô thừa nhận đã được ủi cả. Ngôi nào có tiểu thì được quy tập vào phía trong còn thì chẳng biết đâu là mộ" rồi ông cụ lại cho biết thêm: "Ở dẻo đất kia, khi xe ủi vào định lấy đất thì bị đứt xích. Cho đó là điềm chẳng lành nên xe không dám ủi tiếp, vì vậy còn lại mỏm đất ấy".

Theo hướng ông cụ chỉ, tôi vác xe vượt các rãnh nước và leo lên: cũng chỉ là đám cỏ mọc rậm trên một khoảng đất hẹp, không có vẻ gì là một nấm mộ.

Vào nghỉ trưa trong một gia đình ở cuối xóm, một nguồn tin làm tôi chú ý: trên mỏm đất ấy có mộ của 3 người: 1 ngôi có ván, 1 ngôi không ván và 1 ngôi của 1 cô gái trẻ bị chết đuối cách đây 15 năm, trên các ngôi mộ có cây dâu đánh dấu. Trở lại, quan sát kỹ, tôi thấy đúng là có gốc dâu cằn cỗi bị đám cỏ rậm rạp che khuất mà lúc nãy tôi không phát hiện ra. Thế là có hy vọng! Nhưng ngôi nào đúng là mộ anh Lâm? Chỉ có cụ Tẹo mới trả lời được, mà cụ Tẹo lại ở mãi Lâm Đồng xa tít, không có địa chỉ cụ thể.

Cũng phải tìm hết cách: Tôi biên thư gửi cụ, nhờ các cơ quan công an, chính quyền huyện Lâm Hà tìm và chuyển hộ. Thật là mò kim đáy bế, chẳng rõ cụ Tẹo  còn ở trên cõi đời hay đã về cõi vĩnh hằng? Cầu mong cụ sống khôn thác thiêng, phù hộ cho đứa con hiếu thảo tìm được mộ cha, ngôi mộ mà cụ đã giàu lòng nhân đức vun đắp từ nửa thế kỷ qua.

Biên thư cho anh Cộng biết kết quả bước đầu, tôi dặn anh đừng vội cho cháu biết, vì còn phải chờ kết quả xác minh. Nhưng chỉ mấy ngày sau, khi đi chơi về, tôi đã thấy bà Khánh nhà tôi cùng Tiếp Thủy và con gái anh Cộng là cháu Trọng đang chuyện trò ở ngoài hiên, thế là tôi lại đưa cháu sang bên kia sông Đuống.

Trong khói hương nghi ngút tại gốc cây bến đò làng Lành, cháu tần ngần nhìn theo dòng nước, dòng nước vô tận đã đưa cha cháu ra đi, ra đi mãi mãi...

Và đây, cạnh gốc dâu đã sạch cỏ, lan tỏa khói hương, cháu trầm lắng cầu khấn hồn thiêng của cha cháu, thấu cảm nỗi khát khao tình phụ tử, chứng giám lòng thành, phù hộ cho cháu được thỏa nỗi ước mong...

Chọn được ngày lành tháng tốt, cháu quyết định xin chuyển mộ cha cháu vào nghĩa trang liệt sĩ huyện Gia Lâm và tôi lại đại diện cho Ban liên lạc đặc biệt đã cùng cháu sang gặp đồng chí Cường - Chủ tịch xã Dương Hà báo cáo và đề nghị địa phương giúp đỡ.

Tuy còn trẻ tuổi, nhưng rất thông cảm với tấm lòng chí hiếu của Tiếp Thủy, đồng chí hứa sẽ huy động lực lượng Mặt trận Tổ quốc và cựu chiến binh của địa phương thực hiện nhiệm vụ. Còn đồng chí quản trang - vốn là thương binh xuất ngũ - đã hướng dẫn thủ tục rất cẩn thận, nhưng không quên yêu cầu là phải có giấy của Thương binh xã hội huyện.

Chiều 31 tháng 10 năm 1999, việc khai quật được thực hiện. Lúc đầu chỉ định đào một phần đất, còn lại để sáng hôm sau đào cho nhanh, nhưng nghe dự báo thời tiết "ngày mai có gió lạnh tràn về" và chiều hôm đó trời mây u ám, không sợ ánh nắng làm ảnh hưởng tới hài cốt, nên cháu quyết định hoàn thành việc bốc mộ, ngay trong buổi chiều. Đào đã sâu vẫn chưa thấy cốt, mọi người đã nản, nhưng cháu khẳng định tư thế nằm của cha cháu, ngoài ra còn có cả chiếc giày thủng đế. Tiếp tục đào, và kết quả đã làm mọi người mừng rỡ: hài cốt của anh Lâm còn nguyên vẹn.

Ngay tối hôm đó, di hài của anh Lâm đã được quàn tại điếm canh đê cạnh bến đò làng Lành, nơi mà nửa thế kỷ trước, anh đã xuống thuyền ra đi.

Sáng ngày 1 tháng 11 năm 1999, lễ đưa anh Lâm về nghĩa trang liệt sĩ được thực hiện trong không khí trang nghiêm giản dị. Đồng chí Bí thư Đảng ủy xã Dương Hà đọc lời điếu, anh Côn đại diện cho anh chị em Ban liên lạc đặc biệt đọc lời vĩnh biệt, rồi con cháu, bạn bè vào lễ, viếng.

Ngoài trời, mưa vẫn nặng hạt, gió vẫn thổi mạnh. Trong điếm, lung linh ánh nến, đậm ngát khói hương, ấm tình đồng chí, đồng đội, nghĩa gia đình chắc giờ đây vong hồn anh Lâm cũng ấm áp với những gì mà bao năm nay anh hằng chờ đợi.

Chiếc xe của Trung đoàn 130 đưa anh đi đã lăn bánh, theo sau là đoàn xe máy, xe đạp tiễn anh về nghĩa trang. Tại đây, bao bạn bè từ Bắc Giang, Bắc Ninh xuống, từ Hà Nội sang đã túc trực hai bên lễ đài.

Giữa những vòng hoa tươi thắm, phủ dưới lá cờ Tổ quốc thiêng liêng, liệt sĩ Trần Xuân Sơn, tức Trần Đức Lâm được an nghỉ tại nghĩa trang liệt sĩ huyện Gia Lâm – quê hương gốc Phù Đồng của anh.

Đăng bởi Quang Hưng (nguồn “Hồi ức Cựu chiến binh Thông tin liên lạc - Tập 1”) 

Chi tiết >>

Những kỷ niệm sâu sắc trong Chiến dịch Điện Biên Phủ Đông Xuân 1953-1954

Đại tá Trần Minh Thắng - nguyên cán bộ Bộ Tư lệnh Lăng Chủ tịch Hồ Chí Minh

Là chiến sĩ thông tin thuộc Đại đội 281 Tiểu đoàn 79 Trung đoàn 102 Đại đoàn 308, trong trận chiến đấu trên đồi A1, tôi được đề bạt là Tiểu đội trưởng. Lúc đó tôi vừa tròn 22 tuổi. Dưới đây là một số kỷ niệm sâu sắc trong chiến dịch Điện Biên Phủ mà tôi vinh dự được trực tiếp tham gia.

Ngày 13 tháng 3 năm 1954 mở đầu chiến dịch, Đại đoàn 312 đã nhanh chóng đánh chiếm được cứ điểm Him Lam, nơi địch coi là vị trí kiên cố nhất ở vòng ngoài. Trận đầu thắng giòn giã, tin vui lan nhanh toàn mặt trận, làm nức lòng quân và dân cả nước; cổ vũ mạnh mẽ phong trào thi đua lập công, giành cờ Quyết thắng của Hồ Chủ tịch.

Ngày 14 tháng 3 năm 1954, Đại đoàn 308 ra quân. Trung đoàn 88 phối hợp với Trung đoàn 165 thuộc Đại đoàn 312 tiêu diệt vị trí Độc Lập ở Phân khu Bắc do Trung đoàn thuộc địa Bắc Phi của Pháp chiếm giữ. Đại đoàn 308 đã góp công vào thắng lợi giòn giã của đợt đầu chiến dịch.

Giờ G của đợt 2 đã tới, Bộ chỉ huy mặt trận quyết định mở đợt tấn công nhằm vào 5 cao điểm phía đông khu phòng ngự then chốt của phân khu trung tâm, xương sống của tập đoàn cứ điểm

17 giờ ngày 30 tháng 3 năm 1954, mặt trận ầm vang tiếng súng tấn công các ngọn đồi khu Đông mang tên C1, D1, D2, E1, A1. Các trận địa pháo binh và các khu vực tập trung quân cơ động của địch mịt mù khói đạn, các cứ điểm C1, D1, D2, E1 đã bị quân ta tiêu diệt. Chiến thắng có phần giòn giã, nhưng không trọn vẹn vì cứ điểm A1- vị trí quan trọng nhất của toàn bộ khu vực phòng ngự phía đông của địch do một đại đội Lê dương đóng giữ vẫn chưa bị thất thủ. Suốt ngày 31 tháng 3 địch phản kích lại quyết liệt. Trung đoàn 174 của ta bị thương vong nhiều. Ở thế giằng co kéo dài giữa ta và địch trên đồi A1, các tiểu đoàn 54, 18, Trung đoàn Thủ Đô được bổ sung, tiếp tục bám trụ và chiến đấu. Trong khi đó Tiểu đoàn 79 cùng các lực lượng còn lại của Trung đoàn 102 tranh thủ củng cố lực lượng chuẩn bị cho đợt tấn công mới.

Đêm 1 tháng 4 năm 1954, đợt tấn công thứ 3 vào cứ điểm A1 bắt đầu. Trung đoàn 102 đảm nhiệm có sự chi viện của pháo binh mặt trận. Bộ đội chiến đấu vô cùng anh dũng; nhưng do địa hình hiểm trở, cửa hầm ngầm anh em chưa phát hiện ra; hỏa lực của địch gây cho ta nhiều tổn thất. Pháo binh quân đội Pháp lúc đó vẫn còn mạnh. Mấy ngày liền, ta và địch giằng co nhau quyết liệt, giành giật từng tấc đất. Chiến sự kéo dài, lực lượng ta mỏng dần; cứ một người bị thương mất hai chiến sĩ cáng thương binh về tuyến sau.

Anh em còn lại trên đồi A1 chỉ còn 30 người, nhưng vẫn ngoan cường dũng cảm chiến đấu. Từ người chỉ huy cao nhất như Trung đoàn trưởng Hùng Sinh đến chiến sĩ thông tin Chu Văn Mùi một mình trên đồi suốt mấy ngày không hạt cơm vào bụng vẫn kiên trì bền bỉ bảo đảm tốt thông tin liên lạc phục vụ chiến đấu. Tôi cùng anh Hiến - Chính trị viên Đại đội 267 Tiểu đoàn 54 nằm trong hầm trú ẩn, tránh pháo địch bắn vào để thực hiện nhiệm vụ truyền lệnh. Khi pháo địch ngừng bắn, bộ binh địch trên đồi A1 đổ bộ xuống hòng đè bẹp quân ta. Tôi thấy địch và ta cách nhau chừng 30 m, địch ở thế cao, ta ở thế yếu, lại mất liên lạc với pháo binh ở phía sau.

Tôi nghĩ ra một cách nghi binh đánh lừa địch, tôi bò dọc cả quãng đường dài của giao thông hào A1, lấy các mũ nan và súng trường K50 để bên bờ hào; cứ 5 m một súng, một mũ. Tôi thấy địch cứ bắn vào những cái mũ nghi binh như có người thật ở đấy.

Sau đó tôi rút cái khăn làm hai lá cờ tín hiệu, phát moóc vài lần, thì thấy pháo ta bắn vào quân địch. Tối hôm đó địch nhảy xuống tấn công ta. Tôi phát moóc thêm được mấy lần nữa thì anh Hiến bảo tôi đưa súng trường và mũ tiếp tục đi rải ở các vị trí nghi binh địch, còn anh cầm hai lá cờ và phát tín hiệu thay tôi. Anh Hiến mới phát được hai tín hiệu thì bị trúng đạn địch vào bụng, anh bị thương nặng phải đưa về tuyến sau. Địch bắn phá quyết liệt hơn, tôi không thể sang được hầm chỉ huy để báo cáo tình hình với Trung đoàn trưởng Hùng Sinh. Cứ như vậy suốt 2 ngày đêm giằng co trên đồi A1 với 2 lá cờ tín hiệu đánh moóc của thông tin phát lệnh cho pháo binh ta bắn vào khu vực địch phòng ngự, chặn đánh bộ binh địch xuống phía ta chốt giữ. Cho tới khi Đại đoàn 316 được lệnh vào thay thế để chúng tôi rút về tuyến sau nghỉ ngơi.

Đúng 20 giờ ngày 6 tháng 5 năm 1954, lệnh tổng công kích toàn Mặt trận Điện Biên Phủ được phát ra. Tiểu đoàn 79 xuất kích vào đồi Na Noọng, lúc đó tôi đã được đề bạt tiểu đội trưởng thông tin truyền lệnh. Tôi dẫn đường cho Đại đội 281 vào tấn công Na Noọng. Liên lạc với các trung đội bằng miệng, chạy chân truyền lệnh của Tiểu đoàn trưởng Tô Đình Khản cho Đại đội 281.

Đồng chí Nguyễn Hồng Phong là Đại đội trưởng Đại đội 281. Đồng chí Nguyễn Hữu Ích - Chính trị viên; các đồng chí cấp phó Lê Đăng Dần, Nguyễn Văn Tư đưa quân tiến vào mặt trận thì bị súng các loại của địch bắn tới tấp. Đại đội trưởng Hồng Phong bị trúng đạn hy sinh tại chỗ. Tôi đã nắm được ý định của chỉ huy tiểu đoàn và đại đội, nhanh tay cầm lấy súng ngắn của anh Phong, truyền lệnh chiến đấu đến các trung đội 1, 2, 3 nhanh chóng chiếm lĩnh đầu cầu Mường Thanh. Đồng thời dẫn đồng chí Dương Tôn - tiểu đội trưởng, thọc sâu lô cốt số 1, nhưng vừa mới tiến được mấy bước thì đồng chí Dương Tôn lại bị thương và hy sinh.

Tôi lại cùng tiểu đội của đồng chí Dương Tôn vào đánh bộc phá tiếp mở đột phá khẩu, nhưng vẫn không mở được, tôi phất cờ tín hiệu báo cho phía sau, sang đột phá khẩu 4, tôi chạy lên quan sát thấy mở sai hướng vì đã dùng 5 quả bộc phá rồi mà hàng rào dây thép gai chưa đổ. Sau đó anh Tư - Đại đội phó từ phía sau chạy lên thay thế anh Phong.

Tôi báo cáo anh Tư diễn biến chiến đấu vừa qua để anh nắm và tiếp tục dẫn B3 xung phong vào chiếm đồi Na Noọng, đến đầu lô cốt thì gặp tên quan ba Pháp, tôi bắn chết ngay và hô phất cờ hiệu lệnh cho anh em thọc sâu vào trung tâm Na Noọng, tiêu diệt quân địch còn lại. Lúc này khoảng 4 giờ sáng ngày 7 tháng 5 năm 1954. Chúng tổi vẫn tiếp tục chiếm giữ và đánh thọc sâu theo giao thông hào khác của đồi A1, gặp Đại đội 9 - đơn vị đã vào đánh chiếm vị trí từ trước đó.

Đến 15 giờ, lệnh tổng công kích từ Bộ chỉ huy mặt trận phát đi với sự yểm trợ của các loại hỏa lực của 4 đại đoàn bộ binh chia thành nhiều mũi, nhất loạt tiến công đánh chiếm Sở chỉ huy của tướng Đờ Cát, quân địch lần lượt ra đầu hàng.

Chiến thắng Điện Biên Phủ vang vọng núi sông. Lịch sử chống thực dân Pháp đã sang trang, chấm dứt một thời kỳ chống Pháp oanh liệt của quân và dân ta, mở ra một thời kỳ hòa bình, xây dựng đất nước đi lên chủ nghĩa xã hội và đấu tranh chống Mỹ, thống nhất nước nhà.

Sau chiến dịch Điện Biên Phủ, tôi được bầu là Chiến sĩ thi đua và được tặng thưởng Huân chương Chiến công hạng Nhất.

Hà Nội, ngày 5-7-1996

Đăng bởi Quang Hưng (nguồn “Hồi ức Cựu chiến binh Thông tin liên lạc - Tập 1”) 

Chi tiết >>

Kỷ niệm tiễu phỉ ở Tây Bắc

Ngô Thế Thăng - Cựu chiến binh Đội Vô tuyến điện 101

Trong chiến dịch Tây Bắc (1952), Mặt trận M13 do Thiếu tướng Bằng Giang chỉ huy đã giải phóng được phần lớn tỉnh Sơn La và Lai Châu, cô lập địch ở Điện Biên Phủ.

Địch liền tung nhiều nhóm phỉ vào vùng mới giải phóng để gây rối và đánh tỉa quân ta. Bọn phỉ do quan tư Cẩm Đức người Mèo cầm đầu gây cho chúng ta rất nhiều khó khăn vì chúng thông thạo địa hình, luồn rừng rất giỏi. Ta vây quét chúng nhiều lần nhưng vẫn chưa diệt được, có lần chúng lợi dụng đêm tối tập kích gây tổn thất lớn cho đoàn văn công Khu Tây Bắc.

Đầu năm 1954, chuẩn bị chiến dịch giải phóng thị xã Lai Châu và cô lập tập đoàn cứ điểm Điện Biên Phủ, Trung đoàn 159 Khu Tây Bắc được lệnh phải tiêu diệt bằng được bọn phỉ này. Tôi được cử phụ trách đài vô tuyến điện theo Trung đoàn trong thời gian truy quét địch. Sau hơn một tháng, vào một ngày mưa lũ, quân ta đã dồn được tàn quân phỉ đến sát một con suối rộng, nước lũ chảy xiết, địch không rút qua được.

Ta dùng hỏa lực khống chế, ném lựu đạn khói rồi xung phong bắt sống toàn bộ bọn phỉ trong đó có tên cầm đầu là Cẩm Đức đã bị thương mù cả hai mắt. Ta thu toàn bộ vũ khí, trang bị gồm cả máy vô tuyến điện báo, vô tuyến điện thoại.

Vì biết tiếng Pháp, tôi được giao nhiệm vụ nghiên cứu các tài liệu thu được. Sau khi dò được mật mã và quy ước liên lạc của chúng với bọn Pháp ở Hà Nội, tôi nảy ra ý định lợi dụng điện đài của địch, buộc chúng bắt liên lạc với Hà Nội, xin tiếp tế lương thực và vũ khí. Sau khi báo cáo và được sự đồng ý của người chỉ huy, tôi dùng mật mã của địch thảo một bức điện báo cáo tình hình khó khăn, yêu cầu được chi viện khẩn cấp... Sau đó tôi bắt tên lính thông tin của bọn phỉ gọi bắt liên lạc với Hà Nội. Sau 3 ngày mất liên lạc, có lẽ bọn ở Hà Nội mừng quá nên bắt liên lạc và nhận điện ngay. Sau vài phiên liên lạc, bọn địch ở Hà Nội trả lời đồng ý tiếp tế cho Cẩm Đức, quy định ám hiệu chỉ điểm cho máy bay thả dù là đốt ba đống lửa xếp theo hình tam giác đều tại một bãi trống ở tọa độ X.

Theo ngày giờ quy định, quân ta bố trí mai phục và đốt lửa. Gần đến giờ hẹn, chúng tôi nghe rõ tiếng động cơ máy bay và thấy hai chiếc Đa-cô-ta lượn vòng quanh khu vực đốt lửa ở độ cao khoảng 3.000 m.

Chúng tôi dìu tên quan tư Cẩm Đức ra cách bãi trống 500 m. Sau khi điều chỉnh máy, thu được tín hiệu từ máy bay, tôi đưa ống nói (micro) và lệnh cho Cẩm Đức trả lời bằng tiếng Pháp "Alô, đây quan tư Cẩm Đức, nghe thấy tôi gọi không? Trả lời".

Không thấy tiếng đáp lại, tôi bắt Cẩm Đức gọi lại ba lần nhưng hai chiếc Đa-cô-ta vẫn lượn vòng và sau đột nhiên chúng chuyển hướng bay về Hà Nội.

Lúc đó tôi mới nhận ra là ngoài quy ước bắt liên lạc, chúng còn quy định mật khẩu nhận nhau nên bọn Pháp trên máy bay biết là chúng ta giăng bẫy, nên không thả dù. Sau đó đến phiên liên lạc chúng cũng không bắt liên lạc với đài của bọn phỉ nữa.

Tuy việc lừa địch không thành công, nhưng chúng tôi cũng rút được kinh nghiệm để sau này vận dụng trong nghệ thuật nghi binh lừa địch bằng vô tuyến điện.

Đăng bởi Quang Hưng (nguồn “Hồi ức Cựu chiến binh Thông tin liên lạc - Tập 1”) 

Chi tiết >>

Kỷ niệm đi Chiến dịch Điện Biên Phủ

Lê Thị Phương Lan

Năm 1953, sau khi tập trung về Trường Thông tin liên lạc ở Định Hóa để chỉnh quân chính trị về cải cách ruộng đất, tôi lại trở về công tác tại Đội 101. Một hôm, đồng chí Dương Quốc Hưng gọi tôi và Mai Lộc lên bảo: "Sau khi các cô đi học về lần này tổ chức sẽ cho các cô đi phục vụ chiến dịch. Đây là dịp để thử thách sự giác ngộ và tiến bộ của các cô sau đợt học tập...". Nghe tin đó, lòng tôi vui mừng. Đây là điều chúng tôi chưa dám mong đến vì từ trước đến nay chưa bao giờ có nữ báo vụ ra tiền phương. Một lần trông thấy các nam báo vụ náo nức chuẩn bị lên đường đi chiến dịch, chúng tôi thường ao ước: "Giá mình là con trai...". Không ngờ lần này lại có tên mình và Mai Lộc. Tuy mừng như vậy, song tôi cũng chỉ dám lặng lẽ chuẩn bị những tư trang cá nhân cho gọn nhẹ như quần áo, mũ, dép cao su... chứ không dám biểu lộ công khai vì sợ đến phút chót trên thay đổi ý định thì hóa ra mừng hụt. Tổ phụ nữ gồm 6 chị em cùng động viên chúng tôi ra đi lần này cố gắng hoàn thành nhiệm vụ, đem lại niềm vinh dự cho nữ báo vụ của Đội 101...

Thế là niềm mong đợi đã trở thành hiện thực. Tôi và Mai Lộc được phân công vào đài của anh Lục Văn Toàn và lên đường vào một buổi chiều mùa đông năm 1953, dẫn đầu là đồng chí thủ trưởng Dương Quốc Hưng. Đeo chiếc ba lô trên vai, lúc ấy tôi mới chắc là mình được đi. Buổi đầu, không quen ngồi ô tô, đường xóc, mùi xăng chì, Mai Lộc và tôi đều say xe, nôn mệt lử lả. Trên đường gặp rất nhiều anh chị em dân công đi tải gạo, lúc ấy tôi chỉ thèm xuống xe đi bộ như họ. Đoàn Bộ Tổng Tham mưu cứ đêm đi, ngày nghỉ. Thường khi đến địa điểm nghỉ, các bộ phận khác nghỉ ngơi ngủ cho lại sức, nhưng thông tin, vì đêm đóng máy hành quân nên ban ngày lại phải mở đài liên lạc. Tôi thường làm phiên sáng, Mai Lộc làm phiên chiều vì sau một đêm say xe, Mai Lộc rất mệt. Cuối cùng, sau 3-4 đêm hành quân, chúng tôi cũng đến được địa điểm tập kết trú quân, tôi thấy một anh bộ đội đang cúi rửa chân ở mương nước. Tôi buột miệng nói: "Lính tráng gì mà chân trắng nõn như thế nhỉ?". Lúc ấy một đồng chí báo vụ ghé tai tôi nói nhỏ: "Thế bà không biết đó là đại tướng à?". Ôi, khi mà ba lô đang trĩu nặng trên vai thì cũng ít khi để ý quan sát. Sau khi đến địa điểm tập trung một thời gian, chúng tôi còn phải di chuyển một lần nữa, tức là đến Sở chỉ huy Mường Phăng củng cố nơi ăn ở và hầm làm việc. Từ khi ra trường, tôi quen làm việc ở nơi tĩnh tại, có bàn ghế đàng hoàng. Nay đi dã ngoại, maníp kê trên đùi, viết trên một mảnh gỗ, lúc đầu tôi cũng lúng túng lắm. Sau rồi quen. Nhưng có điều gay go là một hai con số tôi đánh bị díu tay, tôi lo lắng lắm nhưng cũng may là trong thời gian chuẩn bị, các cán bộ nhắc nhở phải tranh thủ rèn luyện nghiệp vụ. Tôi kiên trì tập lại từng chữ, cuối cùng cũng qua được.

Những ngày ở Điện Biên Phủ, tôi thấy đồng bào rất khổ. Nhiều em 8-9 tuổi vẫn ở truồng, trời rét chỉ mặc một manh áo rách, ăn toàn bột củ nâu, bột báng; đồng bào ăn khổ thế là vì để dành gạo cho bộ đội vay. Lúc ấy, cơ quan Bộ Tổng Tham mưu toàn ăn gạo nếp của Tây Bắc. Sau này, khi có chủ trương cho bớt một số về để đỡ khó khăn cho việc tiếp tế, anh chị em ra về đều để lại vài bộ quần áo của mình cho con em đồng bào.

Cũng tại đây, tết năm ấy anh em tiền phương cùng đồng bào ăn tết đoàn kết quân dân. Đoàn đại biểu nhân dân địa phương đến múa hát, văn công Tổng cục Chính trị cũng tham gia rất vui. Trong buổi liên hoan, Đại tướng có động viên hai nữ báo vụ viên ra hát, nhưng tiếc rằng khi đó tôi và Mai Lộc vì nhút nhát nên đã bỏ mất "cơ hội" cất cao lời ca trên bầu trời Điện Biên.

Tuy 41 năm trôi qua, nhưng những hình ảnh thời son trẻ vẫn không phai mờ trong trí nhớ tôi.

Hà Nội, mùa hạ 1995

Đăng bởi Quang Hưng (nguồn “Hồi ức Cựu chiến binh Thông tin liên lạc - Tập 1”) 

Chi tiết >>

Một chuyến đi lĩnh tiền

Nguyễn Hoàn

Ban liên lạc đặc biệt miền Nam thời đó đóng ở Vụ Bản (Hòa Bình). Kinh phí đã cạn, mọi sinh hoạt của đơn vị gặp khó khăn, phải lên Trung ương xin cấp tài chính để hoạt động lâu dài.

Vào một buổi sáng tháng 5 năm 1947, anh Phan Định, giao cho tôi và Trần Quang một bản đồ tham mưu vùng ven Hòa Bình, trong bản đồ, nhất là các bản làng xa xôi hẻo lánh đều có tên gọi rõ ràng. Những bản này thời bình chắc chẳng ai vào đây làm gì, sau này nghe người địa phương kể lại: đây là những đường mòn của dân buôn lậu thuốc phiện. Kinh phí đi đường chúng tôi được cấp là vài trăm đồng và 2 quả lựu đạn phòng thân.

Chúng tôi dựa trên bản đồ lần theo các tên bản trong đó hỏi thăm và tìm đường để vượt qua đường số 6. Chúng tôi đi theo đường mòn trong rừng, nhiều quãng gần như không có đường, phải theo hướng mà đi. Có những khoảng rừng toàn nứa, chặt khúc lấy nước uống, có nơi lá rừng phủ dày đi như đi trên đệm bông, có nơi lên đèo, xuống dốc trơn tuột, chỉ có lết hoặc trượt xuống. Bản làng thưa thớt nghèo nàn, dân bản không còn, bao nhiêu nhà sàn thưa thớt, hẻo lánh, sát vách núi cũng bị máy bay địch bắn phá trơ trụi.

Đi hết một ngày đường, lội suối vượt rừng mới đến một bản chỉ còn một nhà sàn, một mái bị cháy. Trên đoạn đường chúng tôi đi gặp một số cán bộ, bộ đội cũng tìm đường lên Việt Bắc hoặc tìm đơn vị. Có một số anh em ốm đau, bị thương, chúng tôi nhường cho những anh em đó nằm bên phía nhà sàn có mái che còn chúng tôi còn khỏe nằm bên này nhà sàn không có mái, đắp chăn kín mít. Sáng ra người ướt đẫm hơi sương. Đến hôm thứ hai, may đến một trạm có rất đông người, có cả trẻ con và phụ nữ. Đa số cũng muốn vượt qua đường 6 tìm đường lên Việt Bắc công tác hoặc tìm gia đình. Đến đây chúng tôi được phát mỗi người một nắm cơm ăn với muối. Suốt một ngày đi, nước còn có mà uống như nước suối chẳng hạn nhưng ăn thì không tìm đâu ra vì ở vùng hẻo lánh này nhà cửa thưa thớt lại còn bị máy bay giặc bắn phá nên bà con chạy hết.

Đêm thứ hai được ngủ trong nhà trạm tương đối dễ chịu, sáng sớm lại tiếp tục tìm đường đi. Lần này số người cùng đi với chúng tôi khá đông có cả phụ nữ và trẻ em. Đến gần đường số 6 đã xế trưa chúng tôi dừng lại trên đồi cao hội ý với nhau và cử người ra sát đường quan sát. Cảm thấy yên ổn chúng tôi mới dám chạy qua đường, chạy thục mạng cứ phía trước xa đường cái lao tới. Đi được một thời gian khá dài, toàn rừng lau cao ngập đầu người, chúng tôi thấy thấp thoáng có bóng nhà sàn, vội vàng tràn tới, nhưng buồn thay không một bóng người, nhà cửa im ắng, lặng lẽ đến rợn người. Lúc này trời đã sẩm tối, nhìn kỹ đằng xa có ánh đèn và hình như có người, chúng tôi vội lên tiếng, nói là người của đằng mình. Mãi sau mới có 2 người thận trọng bước ra. Chúng tôi vội trình bày nguyện vọng và hành trình công tác của chúng tôi lên Việt Bắc. Bà con có trách khéo chúng tôi là không cử người vào liên hệ trước, bà con thấy một số đông người ào ào vào bản nên ba con sợ không biết ta hay địch đã bỏ bản làng vào rừng sâu. Khoảng nửa tiếng sau, bà con thông tin cho nhau rồi lại lục tục trở về, vui vẻ hàn huyên với chúng tôi và sẵn sàng bán gạo, bán gà cho chúng tôi chuẩn bị bữa cơm chiều.

Sáng hôm sau, tôi và Trần Quang phải từ giã bà con và đoàn người lữ hành gồm nhiều thành phần: bộ đội, công an, cán bộ kèm theo cả vợ con. Chúng tôi phải lên đường gấp vì ở nhà anh Phan Định và anh em trong đơn vị đang chờ đợi tin tức của chúng tôi.

Chúng tôi cứ dọc bờ sông, xuôi dòng đi xuống bến gần Ba Vì, bên kia bờ là Tu Vũ. Đến đây chúng tôi thấy có bè chắn ngang sông, mừng quá cứ thế chạy qua bè nào ngờ đi quá nửa đường bè hẫng không tiếp đến hết sang bờ bên kia. Chúng tôi hội ý với nhau và quyết định phải bơi không thể đứng trên bè gọi đò hoặc đợi máy bay địch bay qua hay tàu chiến địch rà soát trên sông.

Sang đến bờ bên kia, chỉnh trang lại hành lý, nhằm hướng Tu Vũ đi tới. Tu Vũ ngày đó có một trạm của chúng tôi, sau này là một địa danh đi vào lịch sử vì nơi đây ta và địch đã từng giao chiến. Đến Tu Vũ ngày ấy thật thanh bình, nhà cửa tuy toàn tranh, nứa, lá nhưng sắp xếp từng dãy nhà ngăn nắp, hàng lối vuông vức.

Chúng tôi tìm đến trạm không khó, trình giấy tờ và nói nhiệm vụ của chúng tôi. Anh em trong trạm vui vẻ tiếp đón và sẵn sàng giúp đỡ chúng tôi phương tiện. Chúng tôi nghỉ lại trạm, ăn uống no đủ, có cả thịt thú rừng, chưa thấy bữa nào ngon miệng đến thế.

Hôm sau, chúng tôi đã khá ung dung, mỗi người một xe đạp tốt nhằm hướng Thanh Thủy, Phú Thọ, Tuyên Quang đi tới. Đến Phú Thọ, chúng tôi định vào tỉnh thì máy bay địch ném bom giữa tỉnh cạnh cửa hàng ăn, vì vậy phải nghỉ đêm tại một làng vùng ven tỉnh, trên một quả đồi. Sáng hôm sau lên đường sớm theo quốc lộ 2 lên Tuyên Quang qua Đoan Hùng. Tuy là được đi trên đường cái nhưng vất vả không kém gì trèo đèo lội suối vì đường của ta vài cây số phải xẻ đường để ngăn bước tiến của địch nếu chúng mò lên. Đi một quãng lại vác xe qua cầu khỉ hoặc lội dưới mặt đường mà đi. Đến Đoan Hùng đã khá mệt mỏi, phố xá tấp nập hàng quán nhiều và ồn ào, chúng tôi nghỉ tại đó ăn uống và thưởng thức bưởi Đoan Hùng nổi tiếng.

Tiếp tục lên đường đến Km 5 có đường qua bến Bình Ca sang Thái Nguyên, chúng tôi đi thẳng lên Tuyên Quang. Vào đến thị xã Tuyên Quang, không khí nhộn nhịp, vui vẻ, hàng quán đông vui. Đến gần phòng thông tin, nghe Thương Huyền đang ca qua máy phóng thanh, sao ấm cúng thế.

Chúng tôi đến trạm tiếp đón trình giấy tờ và yêu cầu tiếp tế tài chính của anh Phan Định. Anh em tiếp đón chúng tôi và dẫn đến chiêu đãi sở nghỉ ngơi, chờ đợi. Những ngày ở Tuyên Quang, chúng tôi được đến Viện khám sức khỏe, được phát thuốc uống, thuốc tiêm chu đáo. Những ngày tháng đầu năm 1947 này, Tuyên Quang khá vui vẻ vì một số lớn cán bộ, nhân dân là người Hà Nội, những cơ quan đầu não của Chính phủ cũng lên trên này vì từ đây đi vào sâu là cả một chiến khu rộng lớn của Việt Bắc vừa an toàn, vừa có kế hoạch lâu dài để trường kỳ kháng chiến.

Chúng tôi sống được vài ngày tại Tuyên Quang, tưởng như được vào thành phố với đầy đủ tiện nghi của thị thành với những hàng quán, cửa hàng, cửa hiệu san sát, thứ gì cũng có, cả một dãy cửa hàng cắt tóc, có cả cửa hàng của Phạm Ngọc Phúc ở đầu phố Quán Sứ - Hà Nội cũng lên trên này. Những người sành điệu ở Hà Nội thường đến cắt tóc ở tiệm này.

Nhưng sự nhộn nhịp này rồi cũng phải tạm ngừng, chuyển ra các vùng ven vì địch lúc nào cũng có thể oanh tạc hoặc ném bom thị xã. Nhà cửa đã phải phá bỏ hoặc tiêu thổ theo chủ trương của Chính phủ kháng chiến.

Thời chiến tranh mới thấy câu thơ trong "Chinh phụ ngâm" là thấm thía:

Thuở trời đất nổi cơn gió bụi

Khách má hồng nhiều nỗi truân chuyên.

Thật vậy, những phụ nữ thị thành có người còn thướt tha tấm áo dài truyền thống nhưng vẻ mặt đã nhuốm màu gió sương, có người đã phải lao động cực nhọc, đi sâu vào rừng xanh núi đỏ nếm mùi sốt rét rừng, phải kiếm kế sinh nhai hoặc theo chồng con đi kháng chiến.

Chúng tôi nghỉ xả hơi được vài ngày, trên Bộ đã báo chúng tôi đến lấy tiền, niêm phong chặt trong 2 ba lô, không biết bao nhiêu vạn, bao nhiều triệu; chỉ biết phải an toàn cho Ban liên lạc đặc biệt miền Nam.

Phải xa Việt Bắc, căn cứ địa của cuộc kháng chiến trường kỳ chống Pháp, chúng tôi lại tiếp tục đi ngược lại con đường chúng tôi vừa đi lên, biết bao bất trắc có thể xảy ra nhưng phải hoàn thành nhiệm vụ.

Sau nhiều ngày vất vả không kém những ngày đi lên, chúng tôi về đến nhà, trụ sở Ban vẫn đóng trong bản cách thị trấn Vụ Bản gần mười cây số... Lên đến nhà sàn trời đã nhá nhem tối, cả một gian nhà sàn rộng lớn, anh em nằm ngay ngắn, hàng lối thẳng tắp, đắp chăn kín mít. Thấy chúng tôi về, anh em mừng rỡ nhưng cũng chỉ thấy trong khóe mắt, vì toàn thể anh em đã bị sốt rét rừng hành hạ, không còn nhanh nhẹn hoạt bát như những ngày đầu vào trong này. Trông thấy, anh em chúng tôi không cầm được nước mắt nhưng cũng vui lòng vì kết quả của chuyến đi vừa rồi sẽ góp phần nhanh chóng khôi phục sức khỏe cho anh em trong đơn vị.

Mùa thu năm Bính Tý (1996)

Đăng bởi Quang Hưng (nguồn “Hồi ức Cựu chiến binh Thông tin liên lạc - Tập 1”) 

Chi tiết >>

Chiến sĩ thông tin quân báo

Ngô Văn Giang

Trong quãng đời quân ngũ, kỷ niệm sâu sắc nhất của tôi là những ngày phụ trách đài vô tuyến điện đi cùng các đơn vị trinh sát luồn sâu trong lòng địch làm nhiệm vụ trinh sát tình hình địch, chuẩn bị cho các chiến dịch trong thời kỳ chống Pháp.

Đặc điểm của đơn vị trinh sát luồn sâu trong lòng địch là phải rất gọn nhẹ. Thường một đài lưu động chính quy biên chế một đài trưởng, 2 báo vụ, 6 quay máy, song đài trinh sát thường chỉ có 1 đài trưởng, 1 báo vụ, 4 quay máy. Cơ yếu đi theo đài có 2 đồng chí. Trường hợp đặc biệt có khi chỉ có một trưởng đài (kiêm cơ yếu). Quay máy lấy du kích địa phương như trong trường hợp tôi đi với Tiểu đoàn Thiên Đức trong chiến dịch Trung Du, sau chiến dịch Biên Giới.

Về máy móc, trước chiến dịch Điện Biên Phủ, chiến lợi phẩm còn rất ít, ưu tiên cho các đài Trung ương còn đài lưu động thường dùng máy do ta tự lắp lấy máy phát SST, máy thu Schnell, làm việc thì khó vì dễ nhiễu sóng, được cái đơn giản, dễ sửa chữa. Máy phát SST phải thay quartz (thạch anh) luôn để tránh nhiễu. Máy thu Schnell rất dễ bị ảnh hưởng ngoại cảnh. Đang làm việc trong hầm mà có người ra vào là tín hiệu thay đổi rất khó nhận. Còn khi tình hình khẩn trương, nhiều việc cấp bách thường là trưởng đài làm. Trong thời kỳ chuẩn bị cho chiến dịch Điện Biên Phủ, tôi đã phải làm việc liên tục suốt ngày đêm gần 3 tháng liền. Mỗi ngày thu phát hơn 200 bức điện, 2 đồng chí cơ yếu mã dịch cật lực mới xuể. Tôi chỉ được tranh thủ ăn ngủ xen kẽ giữa 2 đợt điện, nhiều khi vừa gõ maníp vừa ngủ gật. Làm xong là nằm lăn ra ngủ. Lúc có điện anh em lại đánh thức dậy.

Khó nhất là khi đi phối hợp với các đơn vị chủ lực, phải bám sát các đơn vị chiến đấu. Trong chiến dịch Hòa Bình năm 1952 đài tôi được phối hợp với Đại đoàn 312. Tôi nhớ mãi trong trận đánh xóm Mít, các cao điểm 400, 600, đài của tôi phải bám sát Thủ trưởng Sư đoàn đi thị sát mặt trận. Đài phải làm việc gần như dưới làn đạn đại bác của địch. Khi tiếng súng nổ gay gắt, phải tháo đài di chuyển địa điểm. Khi ngớt tiếng súng lại tranh thủ làm việc; tôi còn nhớ trong trận đó, có lúc Bộ chỉ huy chiến dịch mất liên lạc với Đại đoàn trưởng Đại đoàn 312 vì đài bị hỏng chưa kịp chữa. Đồng chí Đại tướng Võ Nguyên Giáp phải qua đài của Cục Quân báo liên lạc với đồng chí Lê Trọng Tấn - Đại đoàn trưởng 312 qua đài của tôi để nắm tình hình chiến đấu. Hai đồng chí đàm thoại với nhau trên đài trong vòng nửa giờ, tôi còn nhớ đồng chí Nhạ cơ yếu đứng đằng sau tôi, khi tôi nhận được mấy nhóm thì đồng chí ấy cũng bắt đầu dịch luôn và khi tôi nhận xong bức điện hỏi, thì chỉ vài phút sau đã dịch xong và điện trả lời cũng chỉ mấy phút đã mã xong để chuyển. Nhờ nắm chắc được tình hình chiến đấu, chỉ đạo chặt chẽ nên đã góp phần đảm bảo thắng lợi của chiến dịch.

Một khó khăn nữa cho các đài trinh sát luồn sâu là bảo đảm kỹ thuật. Nếu đã luồn sâu mà máy hỏng không tự sửa chữa được phải đưa về hậu cứ thì rất trở ngại, có khi nhỡ mất thời cơ... vì đường về hậu cứ có khi phải mất cả ngày hành quân đi và về. Mặc dù cố sức giữ gìn bảo đảm cho máy tốt, song trong hoàn cảnh ăn ở trong rừng trong điều kiện dã chiến lại phải làm việc gần như liên tục nên mỗi chiến dịch ít ra cũng hỏng máy vài ba lần. Dù trình độ kỹ thuật sửa chữa của tôi còn nhiều hạn chế song cũng cố gắng mày mò tự sửa chữa, bất đắc dĩ lắm mới phải đưa về. Như trong chiến dịch Điện Biên Phủ, làm việc quay nhiều quá, Ragonô bị rão xích phải 2 lần về hậu cứ đổi Ragonô khác.

Đến nay tuy đã 45 năm trôi qua, sau này làm các nhiệm vụ khác nặng nề hơn, song những ngày làm nhiệm vụ phụ trách đài trinh sát luồn sâu đã cho tôi nhiều kỷ niệm sâu sắc.

Đăng bởi Quang Hưng (nguồn “Hồi ức Cựu chiến binh Thông tin liên lạc - Tập 1”) 

Chi tiết >>