Hai anh em dây bọc - dây trần 303 và 132 trong Chiến dịch Điện Biên Phủ

Đại tá Trần Thanh Dung - nguyên chính trị viên Đại đội dây trần 105

Mùa hè 1953, vào giai đoạn chuẩn bị cho cuộc tiến công chiến lược Đông Xuân 1953-1954 và Chiến dịch Điện Biên Phủ, Bộ đội Thông tin liên lạc có một bước phát triển mới là xây dựng khai thác hệ thống điện thoại dây trần đường dài quân sự.

Đúng ngày Quốc tế Lao động 1-5, tại làng Đầm, huyện Định Hóa - Thái Nguyên, anh Hoàng Xuân Vượng – Phó phòng Tham mưu Cục Thông tin liên lạc đọc quyết định thành lập Đại đội dây trần đầu tiên của Quân đội ta, mang phiên hiệu là Đại đội 105, do anh Nguyễn Vĩnh Lộc làm Đại đội trưởng, anh Vũ Khuê - Đại đội phó và tôi Trần Thanh Dung - Chính trị viên.

Khi nói chuyện với đơn vị, anh Vượng chỉ rõ: Cuộc kháng chiến của ta ngày càng phát triển rộng lớn... Để đáp ứng yêu cầu sự chỉ đạo chỉ huy của Bộ Quốc phòng, Tổng tư lệnh trong tình hình mới phải vươn tới các chiến trường xa hơn. Ngoài điện thoại dây bọc, vô tuyến điện và chuyển đạt cần phải xây dựng các đường điện thoại dây trần dài để khai thác và sử dụng ngay cho thật hiệu quả. Tuy lúc đầu về quy mô, kỹ thuật và không gian hoạt động của dây trần còn hạn chế nhưng tiền đồ của nó sẽ ngày hiện đại và quy mô nó sẽ đi suốt chiều dài đất nước.

Sau khi thành lập Đại đội 105, một lớp huấn luyện ngắn hạn được mở ngay. Người thầy duy nhất lúc đó là anh Nguyễn Lộ, công nhân Bưu điện thời Pháp đi theo kháng chiến, đã truyền đạt, bồi dưỡng cả lý thuyết và thực hành về phương pháp tổ chức các bước xây dựng một đường trục điện thoại dây trần đường dài cho đơn vị trong hơn một tháng trời.

Đó thực ra cũng chỉ mới là một bài học vỡ lòng của đại đội tôi thôi. Vì chỉ mới nghe giảng lý thuyết, xem làm động tác mẫu chứ chưa có thời gian để thực hành, chưa trực tiếp xây dựng một công trình đường dây nào cả.

Điều khó hiểu khi nhận được lệnh Đại đội 105 mới thành lập sẽ bổ sung vào đội hình Tiểu đoàn 303, một đơn vị chuyên về dây bọc dã chiến cơ động đi các chiến dịch... Chúng tôi không hiểu ý định của trên ra sao?

Trước mắt, tiểu đoàn tổ chức chỉnh quân chính trị toàn đơn vị. Học tập về chính sách cải cách ruộng đất của Đảng và Nhà nước. Ý thức giác ngộ giai cấp được khơi dậy. Mọi người tin tưởng, phấn khởi, nhất trí hoàn toàn với chủ trương phát động quần chúng đứng lên chống đế quốc và phong kiến, thực hiện người cày có ruộng.

Vừa chỉnh quân xong thì số cán bộ, chiến sĩ của Đại đội 105 được phân phối về cho 3 đại đội anh em là 99, 103 và 110 làm nòng cốt về kỹ thuật điện thoại dây trần để bước vào chỉnh huấn quân sự. Thì ra Tiểu đoàn 303 vừa được giao một nhiệm vụ "mới toanh" là xây dựng mạng lưới điện thoại dây trần ở ngay khu căn cứ địa Việt Bắc. Đây là mạng liên lạc nội bộ Bộ Quốc phòng - Tổng tư lệnh với các cơ quan thuộc Bộ Tổng Tham mưu, Tổng cục Chính trị, Tổng cục Cung cấp và nối thông với cơ quan Trung ương Đảng - Chính phủ - Bác Hồ và các đồng chí lãnh đạo của Đảng và Nhà nước như đồng chí Trường Chinh, Phạm Văn Đồng ...

Đường dây trần này thay thế mạng điện thoại dây bọc phục vụ trước đó nay thu hồi lại đưa lên phía trước phục vụ các chiến dịch.

Đại đội 110 được giao nhiệm vụ chặt gỗ làm cột ở rừng La Hiên. Đại đội 99 xây dựng một tuyến dọc từ ngã ba Phú Minh lên Chợ Chu và các tuyến ngang từ các ngã ba Quán Vuông, Quán Xôi Vò, Quán Ông Già, Quảng Nạp, Yên Thông bí mật rẽ vào rừng đến các cơ quan. Đường dây này dùng các đôi dây đồng liên lạc công vụ, một đôi dây sắt bảo vệ.

Đại đội 103 làm đường dây từ Bản Mù gần Tổng hành dinh Bộ, vượt đèo núi Hồng Lĩnh sang Tuyên Quang liên lạc với các cơ quan Đảng và Chính phủ bằng đôi dây đồng, sứ cong bắt luôn vào thân cây rừng.

Không khí thi đua trên công trường của tiểu đoàn ở các vị trí đều rất sôi nổi. Đội soi tuyến đo đạc thiết kế do anh Thi "xiếc" chỉ huy, dùng địa bàn chiếu hướng, dùng tiếng hú gọi nhau làm hợp điểm. Phía sau anh em vừa phát tuyến, chặt gỗ làm cột, chuyển vật tư vào tuyến. Rồi đào lỗ chôn cột, gánh đá lèn cột, mắc dây. Có năng suất cao nhất là tổ hai đồng chí Bồng và Xưa.

Nhìn hàng cột dựng xong, anh em bảo nhau: "Chúng ta chém cây sống, trồng cây chết". Cũng có đoạn đã lợi dụng cả cây sống và cây chết đứng chung một hàng.

Chiến sĩ Ngoạn đạt chiến sĩ giỏi về kỹ thuật "ra dây" không xoắn vỏ đỗ, không gẫy đứt dây, không để dây mất mát. Tổng kết công trình Ngoạn được thưởng Huân chương Chiến sĩ hạng Ba.

Hai kiện tướng "Bình vịt" và "Toại béo" bảo đảm kỹ thuật hàn kiểu "con ong", hàn đẹp, không rỗ, không rỗng, đạt tiêu chuẩn điện trở cho phép. Toàn tuyến bắt sứ cong. Cứ cách 400 m lại đảo dây trên sứ để chống xuyên nhiễu, có dây thu lôi chống sét và có dây níu ở các cột góc.

Mạng dây trần trong An toàn khu (ATK) Việt Bắc là công trình dây trần đầu tiên của Bộ đội Thông tin do Tiểu đoàn 303 thiết kế và thi công. Qua đó rèn được nhiều cán bộ, chiến sĩ có tay nghề giỏi, biết tổ chức và điều hành những công trường lớn, rải ra trên phạm vi dài rộng với nhiều vật tư đắt tiền, nặng nề, cồng kềnh.

Như vậy là người cán bộ, chiến sĩ thông tin giỏi giờ đây không chỉ biết làm dây bọc mà còn phải biết các kỹ thuật về dây trần nữa.

Đại đội 66 là đơn vị nhận bàn giao toàn bộ mạng dây trần đã làm xong tại ATK để bảo vệ và khai thác.

Tiểu đoàn 303 được bổ sung nhiều tân binh. Sắp xếp củng cố lại tổ chức, tách ra một phần ba quân số gồm số cán bộ, chiến sĩ thành thạo làm dây trần đúng 132 người làm cơ sở để Cục Thông tin liên lạc thành lập một đơn vị chuyên làm điện thoại dây trần với phiên hiệu là Tiểu đoàn 132.

Tôi coi Tiểu đoàn 303 và Tiểu đoàn 132 là hai anh em dây bọc - dây trần luôn gắn bó khăng khít với nhau trong nhiệm vụ chung trong chiến cuộc 1953-1954.

Tiểu đoàn 303 thì hành quân tập kết ở Làng Thân, Yên Bái rồi vào Tây Bắc phục vụ chiến dịch Lai Châu - Điện Biên Phủ.

Còn Tiểu đoàn 132 lúc đó do anh Phùng Minh Bội làm Tiểu đoàn trưởng, anh Lê Văn Thành làm Tiểu đoàn phó thì bắt tay ngay vào xây dựng trục thông tin dây trần từ Bản Mù, Định Hóa - Thái Nguyên, bên cạnh Sở chỉ huy cơ bản Bộ Tổng tư lệnh, lên thẳng Tổng đài Yên Bái qua Bản Khang, Bản Cóc, Bến Hiên.

Yên Bái là Tổng đài trung chuyển hợp điểm với trục dây trần do Đại đội 154 thuộc Tiểu đoàn 303 từ Sơn La kéo ra.

Sơn La lại là Tổng đài hợp điểm thứ hai đón đường dây trần do Đại đội 110 Tiểu đoàn 303 nối từ Sở chỉ huy cơ quan tiền phương Bộ lúc đầu từ Km15 Thẩm Púa trên đường Tuần Giáo - Mường Thanh - Điện Biên Phủ sau vào tới Km62 Khuổi He rồi cuối cùng được nối tới Mường Phăng, Sở chỉ huy cơ bản chiến dịch.

Như vậy là hai anh em 303 và 132 đã làm được một đường điện thoại dài nhất từ trước tới giờ, có kết hợp trưng dụng nhiều đoạn dây của Bưu điện, nối thông liên lạc giữa Bộ Tổng tư lệnh - các cơ quan Trung ương Đảng và Chính phủ ở căn cứ địa hậu phương (ATK) với Tổng tư lệnh và các cơ quan chỉ huy chiến dịch Điện Biên Phủ.

Đường dây đã hoàn thành kịp thời, nhưng việc khai thác và sử dụng toàn tuyến rất hạn chế vì địch dùng máy bay đánh phá rất ác liệt, nhất là ở mấy trọng điểm như đèo Pha Đin, ngã ba Tuần Giáo đường dây luôn bị đứt. Thực sự đường dây phát huy tác dụng nhiều ở từng cung đoạn, phục vụ đắc lực cho công binh và dân công sửa đường, cho cơ quan cung cấp tiền phương nắm chắc tình hình vận chuyển gạo, muối, đạn dược và các nhu cầu khác của chiến dịch.

Khi Tiểu đoàn 303 đang phục vụ chiến đấu ở Điện Biên Phủ thì người anh em 132 lại được lệnh gấp rút làm một đường dây trần đặc biệt từ Thái Nguyên lên Lạng Sơn qua La Hiên, Võ Nhai, Bắc Sơn, Bình Gia, Điềm He, Đồng Đăng tới biên giới Việt - Trung nối thông với các nước xã hội chủ nghĩa anh em, phục vụ việc tiếp nhận hàng viện trợ, vũ khí, khí tài, quân trang quân dụng, v.v. để kịp đưa lên Điện Biên Phủ.

Hai anh em dây bọc, dây trần người đang trực tiếp chiến đấu với địch ở tiền tuyến, người ở phía sau liên lạc với hậu phương lớn xã hội chủ nghĩa đang hết lòng chi viện cho tiền tuyến lớn đánh thắng giặc.

Đường dây Thái Nguyên - Đồng Đăng được xây dựng theo tiêu chuẩn quốc tế có hai chuyên gia Trung Quốc là đồng chí Diêu và đồng chí Kiều giúp đỡ kỹ thuật.

Tiểu đoàn 132 đã quyết tâm thi đua, hòa trong tiếng chim rừng "khó khăn khắc phục", hoàn thành xuất sắc nhiệm vụ, góp phần xứng đáng vào sự toàn thắng của chiến dịch Điện Biên Phủ.

Tổng kết chiến dịch "cả hai anh em" 303 và 132 đều được khen thưởng lớn.

Tiểu đoàn 303 được tặng Huân chương Quân công lần thứ hai. Đây là đơn vị đầu tiên của Bộ đội Thông tin được thưởng hai lần Huân chương Quân công.

Tiểu đoàn 132 tiến lên thành Trung đoàn 132 - đơn vị đã xây nhiều công trình thông tin lớn, đặc biệt nhất là đường trục thống nhất Bắc - Nam dài gần 1.800 km. Với thành tích xuất sắc nhiều mặt nên Trung đoàn đã được Nhà nước tuyên dương là Đơn vị Anh hùng lực lượng vũ trang nhân dân. Đây là Trung đoàn anh hùng đầu tiên của Binh chủng Thông tin.

Đăng bởi Quang Hưng (nguồn “Hồi ức Cựu chiến binh Thông tin liên lạc - Tập 1”) 

Chi tiết >>

Lần đầu phụ trách đài

 Đại tá Vũ Đình Hộ - nguyên Trưởng đài Đội 101

Khi còn là Tiểu đội trưởng ở Đội 101, công việc của tôi chỉ là hàng ngày dẫn tiểu đội đi ca, lo chuyển nhận cho hết các bức điện trong phiên việc. Đi hết ca thì lo học tập nâng cao nghiệp vụ. Còn mọi công việc khác đã có đội lo. Lúc làm việc thì tiếp xúc với máy thu và maníp, còn cả tháng cũng không nhìn thấy cái máy phát, mọi việc kỹ thuật cũng Đội lo cho hết. Cho đến cuối năm 1952, tôi và hai bạn là Oánh và Đỗ Hải được lệnh chuyển đi công tác ở Liên khu 3 và Đại đoàn 304. Thế là ba anh em khăn gói lên đường, trèo đèo lội suối từ Thái Nguyên qua Phú Thọ, Hòa Bình, vào đến Nho Quan thì chia tay nhau. Đỗ Hải tiếp tục vào Thanh Hóa, còn hai chúng tôi đi về Xích Thổ. Về đến Liên khu, làm việc chưa đầy một tháng thì tôi được cử vào địch hậu, làm việc cho Tỉnh đội Hà Nam, còn Oánh vẫn thường xuyên bị sốt rét hành hạ nên được bố trí công tác ở Liên khu. Thế là ở tuổi 18 với hai năm tuổi quân, lần đầu tiên tôi được phụ trách một đài vô tuyến điện độc lập.

Gọi là đài cho to, thực ra chỉ có ba người: tôi là báo vụ phụ trách đài và hai nhân viên Ragonô (máy phát điện quay tay). Máy thu đều do trạm kỹ thuật Liên khu lắp ráp: máy phát 1 đèn chạy thạch anh, máy thu chạy pin, vỏ bằng thùng sắt tây. Vì vào vùng địch hậu phải di chuyển thường xuyên nên mọi thứ đều phải suy tính mang theo ở mức độ tối thiểu, mọi sách vở, giấy tờ đều phải để lại Liên khu. Tuy vậy mỗi người phải mang vác gần 20 kg. Tôi trực tiếp mang máy thu phát và tài liệu, một nhân viên mang máy phát điện, một nhân viên mang Ragonô, pin, ăngten... Ngoài ra ai cũng phải mang súng, lựu đạn và tư trang. Lần đầu tiên đi với đoàn cán bộ vào địch hậu, theo hướng dẫn của giao liên, có lẽ ba chúng tôi mang nặng và cồng kềnh nhất. Cho nên trên đường đi, cứ mỗi đoạn gặp bờ ruộng trơn hoặc phải lội qua mương, ngòi thì sau đó phải cố chạy theo kịp đoàn. Nhiều lúc đã tưởng bị lạc nên luôn luôn lo thấp thỏm. Nếu bị lạc không ra khỏi vành đai đồn bốt địch trong đêm thì hậu quả thật khó lường.

Đài công tác trong địch hậu nên luôn phải lo giữ bí mật. Ăngten không bao giờ dám treo cao, mà chỉ dùng một sợi ăngten thu nhỏ, đến nơi có cây cao thì dùng một sợi dây khác ném qua cành cây rồi kéo ăngten lên. Thường ở các làng đồng bằng thì chỉ sẵn cây cau nên thường dùng cách buộc vòng sợi dây quanh cây rồi dùng sào đẩy lên cao. Khi tháo xuống chỉ cần cho chùng dây ăngten là tháo được ngay, vừa nhanh, vừa ít người để ý. Có điều, máy phát là loại lắp đơn giản nên mỗi lần dịch chuyển ăngten là lại phải mò mẫm điều chỉnh lại máy phát, nhiều lúc lo toát mồ hôi sợ lỡ phiên làm việc. Chỗ làm việc đều phải nhờ trong nhà dân để giữ bí mật, mà trong địch hậu thì lúc nào cũng có thể bị đại bác địch bắn tới, nên đến đâu cũng phải ngay vận động nhân dân cho đào hầm ngay trong nhà, rồi đặt máy làm việc ngay cạnh hầm. Mỗi khi nghe tiếng pháo đầu nòng là phải dè chừng, nếu thấy tiếng đạn bay "u, u” là nó sẽ vọt qua, nếu thấy "xạch, xạch" là phải kéo ngay máy xuống hầm. Chết nỗi lúc đang làm việc thì tai chụp ống nghe và tư tưởng còn phải tập trung để lọc lấy tín hiệu trong nhiễu, nên có lúc anh em hét và đạn pháo nổ quanh rồi mà cũng chẳng kịp xuống hầm. Cũng may là chưa gặp quả đạn nào rót đúng ngay vào đài. Khi làm việc thì điều vất vả hơn còn ở cái máy thu tự lắp. Tuy đã làm dây đất rồi đổ nước liên tục để tiếp đất cho tốt,  nhưng khi đã điều chỉnh được tín hiệu rồi thì vẫn cứ phải để nguyên tay ở núm điều chỉnh, vì nếu bỏ tay ra thì tín hiệu cũng mất luôn. Pin A, Pin B để chạy máy thu cũng phải dùng mỏ hàn đốt than để tự hàn lấy, nối pin vào máy đều là nối dây chứ không có đầu cắm gì cả. Vì vậy có lần triển khai máy ban đêm, tôi sơ ý làm chập dây, cháy cả bộ đèn máy thu. Thế là lại phải mang máy, luồn qua vành đai đồn địch, đem về Quân khu để chữa. Sau lần đó, tôi tìm cách luôn có một bộ đèn dự trữ, cùng một số linh kiện khác, để khi máy hỏng thì cố mày mò sửa chữa lấy, đỡ phải đem về Quân khu. Cũng vì thế mà tôi tự nhủ sẽ phải tìm cách học kỹ thuật cho tốt.

Thường thì đến mỗi làng cũng chỉ được dăm bảy ngày là chúng tôi phải di chuyển đi nơi khác, đến đâu cũng chỉ ở trong nhà, thực phẩm hàng ngày cũng nhờ dân mua giúp. Đến nơi nào thì ngoài việc đào hầm tránh pháo, có lúc còn phải đào hầm bí mật để phòng khi địch quây càn, nếu căng quá thì phải rút xuống hầm, nếu đỡ hơn thì cho máy xuống hầm còn người thì di tản lẫn với dân, cũng có trường hợp lại tham gia du kích chống càn. Cuộc sống tuy vất vả nhưng anh em đài luôn gắn bó và quan hệ với dân rất mật thiết. Qua thời gian thử thách này tôi đã có vinh dự được đứng trong hàng ngũ của Đảng. Ở tuổi 20 tôi cảm thấy vững vàng hơn rất nhiều và nghĩ rằng khi lên máy nếu có may mắn gặp được anh chị em trong Đội 101 cũ thì cũng không đến nỗi hổ thẹn. Và cũng từ đây tôi tự thấy phải tận dụng mọi cơ hội để học tập nghiệp vụ cho thật tốt. Sau này mỗi khi kết thúc một thời kỳ công tác, nghĩ lại tôi đều thấy những công sức mình liên tục bỏ ra đều đã được hoàn trả xứng đáng. Cho nên tôi cũng luôn mong muốn gây dựng được lòng say mê kỹ thuật cho lớp tiếp sau, mà càng ngày thì điều kiện phấn đấu lại thuận lợi hơn trước kia rất nhiều. Ngày nay đã là thời của kỹ thuật điện tử tin học, của cáp quang, vệ tinh, của siêu xa lộ thông tin với hàng chục các dịch vụ khác nhau, đang đưa nhân loại bước sang kỷ nguyên mới: kỷ nguyên thông tin, kỷ nguyên trí tuệ.

Ngày 27-10-1996

Đăng bởi Quang Hưng (nguồn “Hồi ức Cựu chiến binh Thông tin liên lạc - Tập 1”)

Chi tiết >>

Những câu chuyện không thể quên

Thanh Hùng - nguyên chiến sĩ liên lạc đặc biệt

Vâng, chuyện kể là của tiểu đội tôi, gọi là tiểu đội nhưng thực chất là một trạm của Ban liên lạc đặc biệt Bộ Tổng chỉ huy Quân đội nhân dân Việt Nam.

Vào chuyện kể một chút thôi, các đồng chí hãy cùng tôi hình dung các gương mặt trong trạm.

Tôi - Thanh Hùng em út năm nay đã vào tuổi lục thập lục (66), An Chung đàn đã ngọt hát lại hay, Vũ Việt thơ, ca dao bích báo đã hay, giọng ca không xoàng, đàn chơi cũng không dở, Trung "méo" bơi lội giỏi lại có duyên kể những chuyện đời dí dỏm, Ngọc "trâu lăn" được đặt cái tên: "Anh Đệ" vì ca vọng cổ rất mê ly, Hưng "răng vàng" có giọng ca không kém, Thọ "đen" tuy không lém nhưng về vòi tiền mẹ rất tài, góp thêm phần cải thiện cho trạm (mẹ Thọ tản cư gần trạm). Đăng "voi", to con, lầm lì, chất phác, dễ mến. Thanh "sún", bơi lội giỏi, gan lì, thích tham gia văn nghệ.

Nhớ mãi, nghĩ mãi còn một người nữa là ai? Là ai nhỉ ... không nhớ được.

Chốc là mấy chục năm trời.

Làm sao nhớ hết những người thân thương.

Chỉ 10 con người mà biết bao là vui biết bao là nhớ, gian khổ nhưng rất đỗi lạc quan, yêu đời, hoàn thành xuất sắc mọi nhiệm vụ Ban giao.

Chuyện tôi kể bắt đầu từ Ban Liên lạc đặc biệt miền Nam do anh Phan Định phụ trách sáp nhập với Ban Liên lạc đặc biệt (Trung ương) Bộ Quốc phòng - Tổng tư lệnh (không gọi là Bộ Tổng chỉ huy nữa) anh Nguyễn Hải Hạc và sau là anh Trần Sơn (chúng tôi thường gọi là anh Sơn "sì") phụ trách.

Trạm có nhiệm vụ chuyển đạt mệnh lệnh và các công văn giấy tờ từ Bộ xuống Khu 3, 4 và nhận báo cáo của các Khu trên về Bộ.

Là thanh niên Hà Nội đi tham gia kháng chiến, người cao tuổi nhất không quá 20, tôi và An Chung mới ở tuổi trăng tròn cộng một (16). Trạm đóng ở Phù Để chợ Dầu, huyện Kim Bảng, tỉnh Hà Nam. Ban chúng tôi ở Định Hóa tỉnh Thái Nguyên. Cuốc bộ nhanh không gặp trắc trở cũng mất bốn năm ngày.

Gian khổ, yêu đời, vui với nhiệm vụ nhưng không khỏi có những phút nhớ nhà vì là mới năm đầu xa mẹ...

1. Tết năm 1947.

Gần một tháng chưa nhận được kinh phí của Ban. Trạm chỉ còn khoảng 10 ký gạo, chừng 1 ký muối trắng. Gom góp tiền cả trạm cũng chỉ mua nổi 1 quả trứng vịt, lạng mỡ và 1 chút hành khô. Thực phẩm bữa tất niên có như vậy.

Hành khô phi thơm nức mùi cả xóm, nước cơm một bát trộn cùng muối trắng trưng lên cả trạm ăn thừa thãi, còn lại "cẩu" của chủ nhà cũng phải chê vì quá ư là mặn. Nhưng thật tức cười, vào ngồi ăn thì Vũ Việt chê Đăng "voi" và Thanh "sún" gói bánh chưng còn lỏng tay chưa chặt, bánh hơi nát, nhân thì ít hạt tiêu, thịt dọi nhiều mỡ ít nạc. Trung "méo" ca thán bảo mua cá trắm lại mua cá trôi nhiều xương, kho chưa được dừ, ăn cẩn thận kẻo hóc, Hùng thì khen vại dưa hành vừa chua ăn lại giòn, nhưng các tướng ơi ăn ít thôi kẻo đêm nay mà... mùi khó chịu, Ngọc chê lấy chê để việc gói giò, đã là giò thủ mà thiếu mất tai và lưỡi còn đâu là ngon, nhai thiếu giòn sừn sựt.

Khen lắm, chê nhiều, chính vì vậy mà không thiếu một món nào trong ngày tết. Bà con địa phương khen lấy khen để "đơn vị ít người mà cũng khéo tổ chức ăn tết".

Đêm 30 mới vui làm sao? Xẩm soan, vọng cổ, đồng ca, 2 vở kịch "Kén rể" và "Nguyễn Trãi - Phi Khanh" được tập luyện mê say quá giao thừa mà thấy chưa thỏa mãn.

Ngày mùng 1 Tết thấy bộ đội bắc rạp, thử phông, sẩm tối bà con đã í ới rủ nhau đi xem, bãi đã đông vui nhộn nhịp.

Đúng 20 giờ khai mạc. Sau lời chúc mừng Xuân là vào ngay chương trình biểu diễn.

Tốp ca 3 người với 2 bài hát mở màn. Tiếng vỗ tay như pháo nổ rền vừa dứt là vở ca kịch bắt đầu:

"Mỗ đây Ba Hòe

Có cô con cưng

Đến tuổi dậy thì

Nay thời kén duyên...".

Rất vui, Ba Hòe kén rể, Sơn Tinh và Thủy Tinh đến tranh duyên. Khán giả hết chê, khi màn vừa hạ.

Tiếng ghi ta lõm phím dạo bài vọng cổ, giọng ca ấm và truyền cảm... "Nghe qua mấy lời nương tử vừa phân thì té ra tiểu thư đã bị chết oan...". Ngọc "trâu lăn" vừa đàn vừa ca vở "Dưới mái tây hiên" réo rắt và ai oán đã làm mê lòng khán giả.

Vở ca kịch "Nguyễn Trãi - Phi Khanh" được tiếp nối "... Cha ơi chia ly núi khuất trong sương mù...". Tiếng hát não nùng con tiễn cha đi đày. Trong bài "Hận Sơn La" của nhạc sỹ Đỗ Nhuận, An Chung đã làm bà con lặng đi trong căm thù ai oán, màn đã hạ, không một tiếng vỗ tay, khán giả như đang nhập vai cùng diễn viên trên sân khấu.

Ba tiếng biểu diễn, lưu luyến bà con chưa muốn về, nhất là các em cứ ríu rít xoay quanh 10 anh em chúng tôi.

Sau đêm ca kịch, ngày mùng 2 và mùng 3, Trạm phân công và chia nhau đi chúc Tết bà con địa phương. Đến đâu cũng được khen hết lời. Trong Tết ở đây đã được xem đoàn kịch Sao Vàng biểu diễn; các đồng chí diễn cũng không kém.

Rượu, bánh chưng, cá kho, thịt và dưa hành... thôi thì đủ món, các đồng chí phải mừng xuân với gia đình cho thêm tài lộc, tình quân dân chan hòa thắm thiết, vui vẻ suốt hai ngày.

Vui xuân ở gia đình làm sao có được. Thật:

Từ không đến có. Có lòng dân là có tất cả.

2. Bao gạo Thạch Sanh.

Tết xong, lại rong ruổi trên đường công vụ. Tôi cùng An Chung từ Khu 3 về Bộ, bì công văn, bao gạo khoác vai, gọi là bao gạo trông tuy đầy nhưng chỉ có chừng 4 bát, nhồi thêm giấy và số quần áo lót.

Đi và đi, ngày này qua ngày khác, sẩm tối mới nghỉ, thường tìm được đến nhà các đồng chí địa phương. Đến đâu, tuy bụng đói, chân mỏi song vẫn vui thăm hỏi, chuyện trò với chủ nhân, tôi lém lỉnh hơn, vào chuyện là tình hình thời sự nóng hổi, gương chiến đấu anh dũng của các địa phương. Đang vui chuyện xin phép đi nấu ăn.

"Không được! Không được!...". Tôi đã nói bà nhà tôi nấu từ lúc các đồng chí mới đến. Ta cứ tiếp câu chuyện, khi xong ta cùng ăn. An Chung phát huy sở trường hát đôi bài cho khách và chủ thêm phần hứng thú. Bà, các chị và các em nghe thời sự thì còn lúc đứng lên, ngồi xuống, nhưng khi nghe hát thì thôi, khỏi phải tả.

Bữa cơm tuy đạm bạc nhưng tình quân dân thật chan hòa, chủ không tiếc khách kể cả cút rượu đang trên ban thờ.

Sớm dậy, chúng tôi xin phép tạm biệt lên đường, bịn rịn và lưu luyến nhất là các em... Lần sau qua lại về với em nhé... Cụ bà quyến luyến dúi vào bị chúng tôi nắm cơm kèm gói muối vừng "Mẹ thương các con lắm, qua lại nhớ về với mẹ", thật ân tình và xúc động. Đến nay được chút thảnh thơi ngồi nhớ lại, tuổi các con đã già không có điều kiện để đi thăm các mẹ, các mẹ nếu còn thì cũng đã trên trăm tuổi. Cho con viết lại để lưu truyền cho các thế hệ tiếp nối về những gương sáng của các bà mẹ vô danh có những tấm lòng thật yêu thương trìu mến, thật Việt Nam mà ở bất cứ nơi đâu trên dải đất này ta cũng gặp.

Vừa đi vừa về ngót chục ngày bao gạo chẳng thấy vơi, có chuyến còn căng thêm, nên anh em trong trạm thường gọi:

Bao gạo Thạch Sanh

Bao gạo thần kỳ

Thật tự hào tuổi trẻ được là lính Cụ Hồ

Đi đâu dân cũng nhớ

Ở lại thì dân thương

Ngủ dân nhường giường sẻ chiếu.

3. Chuyến đò nhớ mãi (đồng chí Toàn kể).

Tôi gặp Toàn thật bất ngờ, ngót 48 năm không gặp. Toàn vừa ở nông trường Thành Tô lên thăm em là bà Duyên ở thị trấn Tam Đảo. Tôi đi nghỉ cùng anh em cựu chiến binh Ban liên lạc đặc biệt. Qua lời thăm hỏi gia đình nhau là rôm rả ôn lại chuyện của những năm đầu kháng chiến.

Tôi gặp ông là nhớ ngay đến An Chung mà lại càng không quên được chuyến đi công tác qua bến đò Bình Ca. Hai thằng không có đến 1 xu trong túi. Tiền đâu để qua đò. Trời đã xẩm tối, chuyến đò chỉ có 2 chúng tôi (phải đi đêm để tránh máy bay). Nhìn cô lái, chỉ mới thoáng thôi cứ muốn nhìn mãi, ở tuổi trăng tròn có lẻ, tràn trề sức sống. Trăng vừa nhú, mặt sông gợn sóng lăn tăn, bóng cô lái mờ trên mặt nước. An Chung bỗng cất tiếng hát:

Nhưng người khách tình quân ấy

Đi mãi, không về với bến sông

Đã mấy lần xuân trôi trôi mãi

Đã mấy lần cô lái mòn mỏi trông".

Tôi xin ngừng kể để các đồng chí thầm ca tiếp cùng An Chung bài "Cô lái đò",

Cùng hát đi, các đồng chí! Bài thơ của Nguyễn Bính được nhạc sĩ Nguyễn Đình Phúc phổ nhạc đấy, thầm ca một chút để thông cảm nỗi lòng của cô lái đò. Già rồi, nay hát lại, còn thấy man mác nỗi buồn của khách và cô lái.

Thuyền thấy như chèo chậm lại, không muốn cập bến để được ngắm và nghe mãi giọng ca của 2 chàng lính trẻ tâm hồn đang rung động. Nhưng rồi đò cũng phải cập bến. Dáng điệu lúng túng của bọn mình khiến cô lái thông cảm mỉm cười.

"Em ủng hộ các anh đấy, lần sau đừng ngại nhớ gọi em cô lái đò bến Bình Ca". Mới gặp xong như đã nặng lòng. Rời bến, thở phào, Toàn bảo Chung: Trong túi không tiền. Dân mến như tiên cứu.

Ghi lại chuyện này để kính viếng linh hồn An Chung. Những người còn sống vẫn nhắc tới anh "Người chiến sĩ chuyển đạt năm xưa".

Đăng bởi Quang Hưng (nguồn “Hồi ức Cựu chiến binh Thông tin liên lạc - Tập 1”) 

Chi tiết >>

Lần đầu ra trận

 Duy Thái - nguyên Trưởng đài Đội 101

Từ một chiến sĩ báo vụ ở một đài vô tuyến cấp chiến lược chuyên phục vụ anh Văn (bí danh của đồng chí Đại tướng Võ Nguyên Giáp) chỉ đạo, chỉ huy các chiến dịch lớn, tôi rất ít khi trực tiếp tiếp xúc với bom, đạn địch.

Sau các chiến dịch lớn: Biên giới, Trung du, Hoàng Hoa Thám... chúng tôi, một số cán bộ trẻ được điều xuống tăng cường cho các đài vô tuyến điện 15W thuộc Sư đoàn 308. Anh Thận, anh Miên "già", anh Hòa "mù", anh Minh "phê", người đi Trung đoàn 102, người đến Trung đoàn 36, còn tôi và em Băng về Trung đoàn 88.

Ở trung đoàn chiến đấu, tôi còn chưa kịp làm quen được với mọi nền nếp sinh hoạt, học tập, công tác của đơn vị, bỡ ngỡ, lúng túng nhiều mặt, thì bất ngờ tôi nhận được lệnh cấp tốc chuyển đài đi chiến đấu. Máy móc, điện đài gọn ghẽ, tôi và em Băng báo vụ cùng 4 đồng chí quay ragônô, mỗi người 1 khẩu súng với ít viên đạn, 1 quả lựu đạn và 2 nắm cơm cùng 2 miếng thịt trâu rang lên đường cùng đơn vị xuất kích đánh địch.

Lúc đó, tôi thực sự hoang mang, bối rối và có phần lo sợ bởi lẽ đây là lần đầu tôi giáp trận. Khi chưa được tập luyện nhiều về các động tác chiến đấu, từ lăn lê, bò toài đến bắn súng, ném lựu đạn và chiến thuật chiến đấu cá nhân, phân đội... Có lẽ nắm bắt được những băn khoăn, lo lắng của tôi, đồng chí Quyền tổ trưởng quay máy của đài và là một cựu binh quê ở Phú Thọ, vỗ vai tôi thân mật: "Anh không việc gì phải lo lắng. Mọi việc đã có chúng tôi. Anh cứ nhìn tôi làm gì thì anh làm nấy". Nghe anh nói tôi cũng bớt lo, lại thêm cái máu "sĩ diện tiểu tư sản" trong tôi trỗi dậy, nó như bảo tôi dù sao mình cũng là người phụ trách, người cán bộ, khiến dần dần tôi cũng cứng cỏi lên, bao nỗi hoang mang, lo lắng bỗng nhiên biến hết. Tôi và toàn đài lao vào chiến trận...

Đêm xuất kích không trăng sao. Đoàn quân xung kích và dân công lặng lẽ, bí mật hành quân đến tập kết trước vị trí xuất phát xung phong, khí thế hào hùng, tin tưởng... Trời đã khuya, dễ chừng đến nửa đêm, sương xuống đẫm người. Đoàn quân đang tiến bước bỗng đột ngột dừng cả lại, mọi người hốt hoảng nằm áp sát mặt đất, ai nấy đều quờ vội xẻng, cuốc khẩn trương đào hố trú ẩn cá nhân để tránh tầng tầng, lớp lớp đạn đại bác của địch từ Đá Chông - Chẹ bắn sang, chặn đường tiến quân của ta tiến đánh Tu Vũ. Chuyện gì đã xảy ra? Thì ra bộ phận tiền tiêu của ta đã chạm nhau với toán địch đi tuần tra, phục kích. Hai bên nổ súng, yếu tố bí mật, bất ngờ của trận đánh không còn nữa và kể từ lúc đó bão đạn khủng khiếp của địch đã tới tấp nã vào đội hình xuất kích của ta, bộ đội bị thương vong nhiều, các mũi tiến quân của ta bị ùn tắc.

Với tôi, một chiến sĩ báo vụ trẻ lần đầu tiên vấp phải cảnh ngộ này, thú thực mà nói, lúc đó tôi vô cùng khiếp đảm, chân tay cứ cứng đờ, không biết làm gì.

Đúng giây phút ấy, lại anh Quyền, vâng chính là anh, người đảng viên Cộng sản, người tổ trưởng, đã nhào tới, ấn đầu tôi xuống thấp, dúi vào tay tôi một cái xẻng Mỹ có một đầu cuốc, một đầu xẻng, hối hả giục tôi: "Đào mau, ẩn mình, tránh đạn". Tôi vội vã cầm xẻng và đào như một cái máy, đồng thời làm tất cả những gì anh đã chỉ dẫn. Trong lòng sợ hãi nghĩ đến cái chết, thương nhớ bố mẹ, anh em, gia đình...

Pháo địch vẫn dồn dập bắn cấp tập ngày càng dữ dội vào đội hình chiến đấu của ta. Lệnh cho Trung đoàn: "Nhanh chóng tiếp cận sát địch, tránh thương vong, bảo toàn lực lượng, tiếp tục chiến đấu...".

Như có sức mạnh mới, đội hình chiến đấu của ta dũng mãnh xốc tới, người này ngã, người khác xông lên và cuối cùng ta cũng đã áp sát vào hàng rào trong cùng của địch, làm vô hiệu hóa các làn đại bác địch.

Trong hào chiến đấu của ta, tôi đã nghe rõ tiếng địch la hét gọi nhau, chửi bới lẫn nhau, chửi bới quân mình...

Cuộc chiến diễn ra rất ác liệt, đã mấy lần ta chiếm được đầu cầu và các vị trí then chốt của đồn Tu Vũ nhưng đều bị xe tăng, bộ binh được sự yểm trợ của pháo binh địch phản kích, thương vong của ta lúc này khá lớn.

Trong giây phút khẩn trương đó, tôi được lệnh mở máy bộ đàm để đồng chí Thái Dũng - Trung đoàn trưởng trực tiếp đàm thoại với Đại đoàn trưởng Vương Thừa Vũ. Qua máy bộ đàm, tôi nghe rõ đồng chí Đại đoàn trưởng lệnh cho Trung đoàn đưa đại bác vào sát địch, bắn trực tiếp vào các xe tăng, bộ binh địch phản kích, tạo điều kiện cho các mũi xung kích của ta tấn công dứt điểm. Chấp hành lệnh trên, đại bác của ta đã kịp thời phát hỏa tiêu diệt hầu hết các xe tăng và bộ binh phản kích. Quân ta chớp thời cơ ào ạt tiến công, tiêu diệt địch, làm chủ chiến trường, giải phóng Tu Vũ và rút quân trước khi trời sáng.

Mấy ngày sau, chúng tôi trở về hậu phương rợp bóng mát của rừng cọ Phú Thọ, sơ kết mừng công. Tôi chợt nhận ra là mình đã lớn lên trong chiến đấu, lòng tràn ngập tình thương yêu đồng đội. Đài của chúng tôi gồm 6 anh em vẫn còn nguyên vẹn, đã hoàn thành xuất sắc nhiệm vụ: kịp thời bảo đảm lệnh của Đại đoàn trưởng tới chỉ huy Trung đoàn làm cho trận đánh được xoay chuyển bất ngờ, nâng cao hiệu quả diệt địch, giành thắng lợi hoàn toàn.

Tháng 6-2000

Đăng bởi Quang Hưng (nguồn “Hồi ức Cựu chiến binh Thông tin liên lạc - Tập 1”)

Chi tiết >>

Anh phải sống (một chuyến liên lạc đặc biệt)

Đồng chí Lê Bá Hồi (kể), Nguyễn Thị Mão (ghi)

Năm 1949 tôi được lệnh lên Bộ Tổng Tham mưu nhận công tác. Tôi được giao nhiệm vụ phải đưa một sĩ quan (người Nhật) về Liên khu 3, trao tận tay Tư lệnh trưởng Văn Tiến Dũng vì Mặt trận Liên khu 3 lấy được một số pháo của địch mà chưa biết sử dụng.

Người Nhật này là quan ba pháo binh của quân đội Thiên Hoàng trốn sang hàng ngũ quân ta (ngày phải giải giáp đi theo quân Đồng minh về nước). Anh ta dáng người to mập, nét mặt lầm lỳ, chậm chạp, ít nói.

Lệnh của đồng chí Hoàng Văn Thái: "Cậu phải bằng mọi giá để bảo vệ, đưa anh ấy an toàn về Khu 3, trao tận tay đồng chí Tư lệnh trưởng".

Tôi hứa... "sẵn sàng thực hiện nhiệm vụ, dù phải hy sinh". Xuất phát từ Việt Bắc, có tôi và một liên lạc viên, đưa anh người Nhật đi. Cuộc hành trình êm ả, đã đến địa giới Khu 3, nơi hoạt động của quân Pháp, đến sông Kinh Thầy, quãng đó gọi là "Quế Lãnh" cách bốt Đông Triều hơn cây số. Phải vượt sông ban đêm, không được dùng đò, để giữ bí mật.

Tôi hỏi: Anh có biết bơi không? Anh người Nhật gật đầu... Tôi bàn với anh cùng đi, ở đây có cói tươi của đồng bào trồng, ta nhổ một ít làm cái phao để anh Nhật bám vào cho đỡ mệt, và chúng ta đẩy đi, là chắc ăn; ý kiến đó được thực hiện.

Không ngờ ra đến giữa sông bó cói vỡ tung, trôi tan tác, anh Nhật thì chìm nghỉm (té ra anh ấy không biết bơi). Tôi vội lặn xuống túm được anh, dùng đầu nâng đẩy anh lên mặt nước, lúc đó anh ho sặc sụa, tôi sợ địch gần đó phát hiện thì nguy, nên dùng bàn tay bịt chặt miệng anh, rồi nâng đầu anh lên khỏi mặt nước đẩy anh tiến vào bờ.

Tôi đã cảm thấy anh quá nặng, mà cách bờ còn xa, người mệt rã rời, chợt nhớ tới lời đồng chí Tổng Tham mưu trưởng dặn dò, như nhắc nhở tôi "phải cứu cho được anh Nhật, anh phải sống" tự nhiên trong tôi như được tiếp thêm sức mạnh, và tôi đã vật lộn với sóng nước không biết bao lâu. Đột nhiên, một cảm giác vui mừng như người sắp chết đuối được cứu hộ, đó là chân tôi đã chạm đất; niềm vui đó tiếp thêm sức mạnh, tôi vác anh lên vai, vịn cỏ cây, trèo lên bờ, đặt anh xuống đất, anh nằm im như đã chết. Tôi gọi cậu cùng đi, anh ta cũng nằm gần đó, nói tiếng đứt quãng... em mệt quá không dậy được...

Nỗi lo sợ anh người Nhật chết, tôi vội cầm chân, vác ngược anh lên vai, chạy vòng quanh, may quá nước trong mồm anh ộc ra rất nhiều, tôi đặt anh nằm trên thảm cỏ, làm động tác hô hấp, xoa ngực, cử động chân tay cho anh.

Một lúc sau, anh thở mạnh, và trong ánh sao đêm, đôi mắt anh đã mở to, tôi sung sướng quá, như muốn reo lên. Lúc đó đồng chí cùng đi đã ngồi dậy được, hỏi tôi "đã tỉnh chưa anh", tôi đáp khẽ: anh ấy tỉnh rồi, cậu lại đây.

Hai chúng tôi cùng xoa bóp liên tục cho anh, tự nhiên tôi tâm sự: Ngày còn bé mình đã mê bơi lội, làng mình có cái hồ tên là "hồ dài" rộng và dài lắm, cứ mỗi ngày đi học về là mình chỉ bơi ở đó, không chơi gì khác, có hôm bơi liền hàng tiếng dưới hồ, quên cả ăn cơm. Trong đám trẻ làng, nếu thi bơi lặn bao giờ mình cũng nhất, cũng nhờ bơi lội mà mình rất khỏe, chẳng ốm đau gì.

Anh bạn đồng tình, nói thực vậy, em thấy anh quá khỏe, nếu đêm nay không có anh, có lẽ anh người Nhật đã trôi tận đâu rồi.

Mải nói chuyện, anh người Nhật đã ngồi dậy được, anh cầm tay tôi vẻ biết ơn và trìu mến. Tôi mừng quá, xoa thêm dầu gió cho anh, hỏi anh đỡ mệt chưa? Anh mỉm cười gật đầu.

Chúng tôi thầm thì trò chuyện, bên bờ sông Kinh Thầy trong đêm vắng vẻ. Gió dưới sông phả lên mát rượi, như tiếp thêm nguồn sinh lực cho chúng tôi chuẩn bị lên đường. Tôi nhẩm tính, từ đây đến vùng tự do của Khu 3 khoảng hơn chục cây số, đường đi qua đất của 4 huyện Chí Linh, Kinh Môn, Thạch Thành, Thanh Hà, có ba trạm gác, ba bến đò, toàn người của ta, nằm trong xã (ngày làm tề ngụy, đêm làm Việt Minh), thành phần già có, trẻ có, thanh niên, phụ nữ có, những người này được ủy ban các xã cử ra để giúp đỡ quân dân, cán bộ đi về (đường dây này do tôi tổ chức và phụ trách).

Tôi quyết định lên đường, hai người chúng tôi xốc nách anh bạn Nhật đứng lên và dìu đi chầm chậm, anh cũng tỏ ra cố gắng bước theo chúng tôi.

Đến trạm giao liên đầu tiên, tôi làm ám hiệu, rồi ngồi chờ, một lúc sau thấy người vác vó tiến về phía chúng tôi cũng bật lửa hút thuốc. Nhận ra người của mình, chúng tôi theo cụ vào nhà, ăn uống, nghỉ ngơi cho lại sức rồi đi tiếp. Cứ thế, theo đường dây, chúng tôi đã đến Bộ Tư lệnh Liên khu 3. Đồng chí Tư lệnh trưởng Văn Tiến Dũng tiếp nhận, khen ngợi, cảm ơn chúng tôi.

Cầm giấy tiếp nhận, tạm biệt Quân khu và anh bạn người Nhật, chúng tôi quay về Việt Bắc, báo cáo đồng chí Hoàng Văn Thái: Tôi đã hoàn thành nhiệm vụ.

Đăng bởi Quang Hưng (nguồn “Hồi ức Cựu chiến binh Thông tin liên lạc - Tập 1”) 

Chi tiết >>

Trinh sát kỹ thuật trong Chiến dịch Biên giới

Đại tá Phạm Duy Tín - nguyên Phó Tham mưu trưởng Binh chủng Thông tin

Tôi làm công tác thu tin trinh sát kỹ thuật của Cục Tình báo và Cục Quân báo Bộ Tổng Tham mưu từ tháng 1 năm 1949. Tôi đã phục vụ những chiến dịch lớn có ý nghĩa chiến lược của quân dân ta trong cuộc kháng chiến chống Pháp: Chiến dịch Biên giới (Lê Hồng Phong II), Chiến dịch Trung du (Trần Hưng Đạo), Chiến dịch Đường 18 (Hoàng Hoa Thám), Chiến dịch Hà Nam Ninh (Quang Trung). Chiến dịch Biên giới (Lê Hồng Phong II) là chiến dịch lớn đầu tiên của quân dân ta do Đại tướng Võ Nguyên Giáp làm Tư lệnh chiến dịch, Bác Hồ cũng ra trận động viên quân dân chiến đấu. Bộ phận thu tin trinh sát kỹ thuật của chúng tôi đã phục vụ đắc lực cho công tác chỉ huy chiến dịch và để lại trong tôi những kỷ niệm không thể nào quên.

Đầu năm 1949 tôi được chuyển từ đài vô tuyến điện Bộ Quốc phòng về Cục Tình báo làm công tác thu tin trinh sát kỹ thuật. Bộ phận thu tin do đồng chí Trần Hoàng phụ trách, trực thuộc Văn phòng Cục. Cuối năm 1949, phần lớn bộ phận này chuyển về trực thuộc Phòng Quân báo sau này là Cục Quân báo - Bộ Tổng Tham mưu. Toàn đài thu tin lúc ấy có vài máy thu do các xưởng vô tuyến điện (xưởng CRL) của ta lắp theo kiểu siêu phản ứng chỉ để thu tín hiệu "moóc". Vỏ máy và bệ máy bằng tôn gò lại. Đèn vô tuyến điện là các loại đèn máy thu thanh dân dụng vỏ sắt, đấu tắt các cực lưới thành đèn 3 cực. Điện áp sợi đốt 6V dùng ắc quy. Điện áp cực phiến dùng các bộ ắc quy sắt - kền dung lượng nhỏ mắc nối tiếp thành điện áp 45V hoặc 90V. Đài có một máy nổ chạy xăng hiệu Bernard W-O kéo máy phát điện để nạp điện. Sau này đài mới có các máy thu dùng đèn "chân tăm" điện áp sợi đốt 1,5V dùng pin.

Máy móc thô sơ như vậy nên tín hiệu rất nhỏ, hay bị nhiễu và không ổn định. Thu tín hiệu của một đài hôm nay ở độ sóng này, ngày mai vị trí vạch độ số lại thay đổi. Tay nắm vào núm điều chỉnh thì có tín hiệu, bỏ tay ra là mất tín hiệu; có lúc phải ngồi im ở một tư thế không được động đậy để thu điện. Chiến sĩ trinh sát chúng tôi phải làm chủ được những "cố tật" ấy của máy. Sau một ca làm việc chúng tôi thấm mệt vì phải liên tục chuyển đổi tần số, tìm đúng các đối tượng cần lấy tin một cách nhanh chóng. Phải tập trung cao độ để xử lý tín hiệu thu của các đối tượng đang làm việc trên sóng. Thu tin liên tục và điều quan trọng là phải thu điện được hoàn chỉnh không thiếu sót. Sau một phiên làm việc, các ngón tay của chúng tôi mỏi rã rời vì phải viết bằng bút chì ấn nét qua giấy than (carbon) thành ba bản để gửi cho các phòng ban cùng một lúc.

Tôi còn nhớ đài vô tuyến điện của quân Pháp mà tôi thu đầu tiên là đài vô tuyến điện của đồn Na Sầm trên quốc lộ số 4, có hiệu gọi 2BO. Tôi thu tốt, mặc dù với cách làm việc khác biệt của nhân viên vô tuyến điện đài địch. Nghe thế nào tôi ghi lại như thế ấy, đầy đủ các nội dung liên lạc, nội dung đàm thoại, đúng giãn cách các nhóm chữ cả từ các dấu gạch chéo, dấu phân dòng, dấu chấm hết. Tôi được chính thức phân công nhận phiên ban sau lần thử thách ấy.

Khoảng tháng 7 năm 1950, chúng tôi được lệnh tập trung theo dõi mạng lưới thông tin vô tuyến điện "vùng biên thùy" - Zone Frontière (ZF) - theo dọc đường số 4, và sau đó chuẩn bị đi chiến dịch. Chúng tôi được phổ biến không phải mang máy thu, lên biên giới sẽ có máy chi viện. Nghe tin có máy mới chúng tôi rất phấn khởi, nhưng vẫn chủ động mang theo hai máy thu tốt và bộ ắc quy đã nạp đầy. Chúng tôi không mang theo máy nạp điện, nghĩ rằng nếu có máy mới tất nhiên có đủ bộ nguồn cấp điện. Chúng tôi hành quân đêm theo quốc lộ số 3 qua Chợ Mới, Bắc Cạn đến Nà Phạc rẽ sang đường số 3B qua đèo Le, Nguyên Bình, Tà Sa... Chúng tôi được lệnh dừng chân ở Quảng Uyên, một vùng nhiều núi đá nhỏ lô nhô như vịnh Hạ Long trên cạn, ở một xã gần đường cái. Mở máy làm việc, máy vẫn chạy tốt nhưng toàn bộ mạng lưới vô tuyến điện của địch ở vùng biên thùy đã thay đổi tần số. Thêm một tin không vui: Không có máy chi viện của Ban 3, chiến dịch chỉ tăng cường máy được chi viện cho mạng lưới thông tin vô tuyến điện của chiến dịch (máy Pilot và MP15). Trinh sát kỹ thuật ở vào tình huống khó khăn: Phải nhanh chóng tìm lại hệ thống thông tin vô tuyến điện của địch vùng biên thùy và tìm nguồn nạp ắc quy.

Chúng tôi chỉ có một máy thu làm việc. Tôi và anh Mậu là những người làm việc có nhiều kinh nghiệm nhất được giao nhiệm vụ tìm lại hệ thống vô tuyến điện của địch. Đồng chí Kỳ, phụ trách đài, lo việc chung và lo tìm nguồn ắc quy. Đài thu tin trinh sát kỹ thuật được anh Cao Pha, Trưởng ban 2 chiến dịch tích cực chi viện. Anh được anh Đặng Văn Việt - Trung đoàn trưởng Trung đoàn 174 cho một máy nổ phát điện, loại động cơ hiệu Frazar và thợ máy. Ít lâu sau thì được thay bằng máy Bernard W.1. Phần nguồn điện giải quyết được thì chúng tôi cũng tìm lại được hệ thống liên lạc vô tuyến điện các đồn biên thùy, cả hệ thống liên lạc của Bộ chỉ huy quân đội Pháp ở Bắc Bộ với vùng biên thùy và hệ thống chi viện hàng không. Trong quá trình dò tìm, chúng tôi đã thu được một số tin tức về cuộc hành binh của địch lên Phú Thọ (hành binh Chrysalide) nhưng không đủ người và máy theo dõi những đài này vì đây là hướng nghi binh, và nhiệm vụ chính là phải tìm lại được hệ thống liên lạc vùng biên thùy. Chúng tôi đã phát hiện và nhận được tin quan trọng báo cáo lên Sở chỉ huy: "Pháp tập trung quân ở Lạng Sơn".

Đầu tháng 9 chúng tôi hành quân từ Quảng Uyên đi Nà Lạn qua Phục Hòa. Nà Lạn, Sở chỉ huy của chiến dịch là một bản vùng núi đá gần biên giới Việt - Trung, cách Đông Khê chừng 10 km đường chim bay. Chúng tôi ở một khu núi đá, gần bộ phận tổng hợp của ban 2 chiến dịch do đồng chí Trần Bách phụ trách. Chúng tôi tìm được một cái hang có mái đá chìa ra phía trước làm nơi đặt máy để có ánh sáng làm việc và mắc ăngten thu được thuận lợi. Chiến dịch sắp bắt đầu, chúng tôi không biết giờ nổ súng, chỉ được lệnh theo sát đài Đông Khê (có tên Ojm).

6 giờ ngày 16 tháng 9 chúng tôi thu được từ đài Đông Khê: "Ici attaqué" (ở đây bị tấn công) và mất tín hiệu, chỉ còn tiếng rào, nhiễu trong tai nghe. Không còn Đông Khê, chúng tôi tập trung vào Thất Khê, Cao Bằng, chỉ huy vùng biên thùy và đài chi viện hàng không.

Sáng ngày 17 tháng 9, đài Đông Khê vẫn im tiếng. Tôi đang tập trung tìm tín hiệu thì đồng chí Cao Pha - Trưởng Ban 2 chiến dịch dẫn Đại tướng Võ Nguyên Giáp vào đài. Tôi chỉ biết đứng dậy chào Đại tướng, tai vẫn đeo ống nghe. Đồng chí ra lệnh cho tôi ngồi xuống làm việc rồi cầm xem tập điện trên bàn, vừa nhìn quanh nơi làm việc.

Một bàn để máy, mấy cành cây làm ghế ngồi đặt trên các chạc cây chôn xuống đất. Tôi lúng túng quá, không có gì có thể làm ghế mời Đại tướng ngồi. Trước khi ra về, đồng chí dặn: "Ta sắp tổng công kích, chú ý theo dõi!". Chiếm Đông Khê ta bắt được tên báo vụ vô tuyến điện. Hắn khai: ngay từ những loạt pháo đầu tiên của ta, đài vô tuyến điện của hắn đã bị trúng đạn, cột ăngten bị phá hủy.

Chúng tôi thu được trên hệ thống chi viện hàng không tọa độ chúng oanh tạc (Bombing et Straffing), chính là khu vực đóng quân của Sở chỉ huy chiến dịch Nà Lạn. Tin được nhanh chóng báo cáo lên Sở chỉ huy. Chúng tôi được lệnh triệt để sơ tán và sẵn sàng đối phó. Mọi người lo lắng chờ đợi. Xế chiều, có tiếng động cơ máy bay và hai chiếc Hencát xuất hiện. Chúng lượn một vòng rộng và bổ nhào bắn mấy loạt súng máy trên đường cái gần khu đài chúng tôi rồi cút thẳng. Có tin "con ngựa của đồng chí Tổng Tham mưu trưởng bị trúng đạn chết". Sở chỉ huy tăng cường công tác bảo mật khu vực đóng quân.

Chúng tôi bám sát tìm mọi dấu hiệu địch điều động lực lượng chiếm lại Đông Khê. Chúng tôi phát hiện một đài mới xuất hiện, tên 1RB, liên lạc với Lạng Sơn, Thất Khê. Với các báo cáo liên tiếp của trinh sát kỹ thuật về các nội dung liên lạc của 1RB, Ban 2 chiến dịch đã báo cáo lên Sở chỉ huy: Binh đoàn Bay-a (Bayard) do Lơ-pa-giơ chỉ huy có nhiệm vụ thực thi kế hoạch Tê-re-do (Therèse) tiến đánh từ Lạng Sơn đã gần đến Thất Khê. Binh đoàn này đã bị quân ta chặn đánh và bị bao vây ở Cốc Xá. Sác-tông rút khỏi Cao Bằng. Lơ-pa-giơ và Sác-tông (Charton) hẹn gặp nhau ở cao điểm 477. Trinh sát kỹ thuật thu được điện của Lơ-pa-giơ gửi cho Sác-tông: "Chờ tôi ở 477 và 533". Binh đoàn Sác-tông đã bị chặn đánh ở tây bắc cao điểm 477 và quân ta tiến công Lơ-pa-giơ ở Cốc Xá. Hai binh đoàn Lơ-pa-giơ và Sác-tông bị hoàn toàn tan rã. Sác tông và bộ phận tham mưu bị bắt hôm trước thì hôm sau ta bắt Lơ-pa-giơ.

Trong quá trình chiến đấu, bộ phận trinh sát kỹ thuật chúng tôi bám sát từng giây từng phút các đài địch. Mọi nội dung chúng phát đi đều không qua được đôi tại trinh sát kỹ thuật. Chúng tôi báo cáo Sở chỉ huy sự xuất hiện một đài với tên 1RT. Đây là cánh quân do Đờ-la Bôm chỉ huy lên hỗ trợ cho Lơ-pa-giơ và Sác-tông. Hai binh đoàn bị tiêu diệt, Đờ-la Bôm phải quay về Thất Khê. Chúng tôi theo dõi và báo cáo Sở chỉ huy, địch rút khỏi Thất Khê, Na Sầm, Đồng Đăng và Lạng Sơn. Tiếp sau chúng rút Lộc Bình, Đình Lập, An Châu. Toàn bộ vùng biên thùy của quân Pháp bị sụp đổ hoàn toàn.

Bộ phận trinh sát kỹ thuật phục vụ chiến dịch chỉ vẻn vẹn gần một tiểu đội, người làm được việc rất mỏng, có tôi và anh Mậu, hai người thay nhau làm việc. Đồng chí Kỳ phụ trách đài đã vào làm việc trong Sở chỉ huy. Anh Mậu sức khỏe yếu, tôi khỏe hơn nên bám máy nhiều hơn. Trong thời gian từ khi xuất hiện binh đoàn Lơ-pa-giơ đến khi ta tiêu diệt được cả hai binh đoàn, ngày nào tôi cũng làm việc từ 14 đến 18 giờ một ngày (chừng gần 15 ngày). Rời máy thu là ngủ, nằm ngay cạnh máy nổ đang chạy mà ngủ ngon lành.

Kết thúc chiến dịch, chúng tôi hành quân về tập kết ở khu vực xưởng quân giới Lê Tổ ở Lam Sơn, Nước Hai huyện Hòa An, tỉnh Cao Bằng. Từ Nà Lạn, chúng tôi hành quân theo đường số 4 qua thị xã Cao Bằng. Nhìn hệ thống đồn bốt, lô cốt phòng ngự ngoài và trong thị xã Cao Bằng dày đặc, tôi càng thấy sự sáng suốt của Bộ chỉ huy mặt trận khi quyết định trận mở màn chiến dịch là đánh chiếm cứ điểm Đông Khê. Đêm đó ở thị xã Cao Bằng có tổ chức lễ mừng chiến thắng, tập họp đông đảo nhân dân và bộ đội, chúng tôi dự định ở lại Cao Bằng dự lễ mừng chiến thắng. Chúng tôi ra khỏi thị xã khoảng 1 km thì nghỉ lại, chờ trời tối mới vào thị xã. Cơm chiều xong, chúng tôi kéo nhau vào thị xã. Gần đến nơi thì có tiếng máy bay. Ban đầu là hai tốp máy bay, mỗi tốp 4 chiếc lần lượt bổ nhào ném bom vào thị xã. Tiếng bom nổ lẫn tiếng súng bắn máy bay của ta nổ rầm trời. Tiếp sau là từng đợt, từng đợt máy bay đến ném bom. Khói bụi từ trong thị xã bay lên mù mịt. Cuộc chiến kéo dài 30 phút. Dứt tiếng máy bay thì trong thị xã vang lên bài ca "Chiến sĩ Việt Nam": "Bao chiến sĩ anh hùng, lạnh lùng vung gươm ra sa trường... quân xung phong...". Tiếng hát vang lên, hùng tráng mạnh mẽ biểu thị tư thế hiên ngang, anh dũng tự hào của người chiến thắng. Tiếng hát vang lên, xua tan mọi sự lo lắng về những tổn thất sau đợt oanh tạc. Tôi thật biết ơn đơn vị nào đã cất tiếng hát hào hùng đó.

Làm công tác tổng kết chiến dịch ở Nước Hai, chúng tôi may mắn được gặp Bác Hồ nhân một buổi chiếu phim trong hội trường của Công binh xưởng Lê Tổ. Bác mạnh khỏe, vui vẻ với chiến thắng lớn của quân dân ta trong chiến dịch vừa qua. Hành quân từ Nước Hai về An toàn khu Thái Nguyên chúng tôi có nhiều dân công xung phong phục vụ khiêng, gánh máy. Người dân Nước Hai mong về Thái Nguyên để mua muối. Đi dân công được cấp gạo ăn khi đi đường, không phải mang gạo của nhà mà lại mang được muối về.

Về An toàn khu chúng tôi lại gấp rút chuẩn bị cho chiến dịch tiếp sau: Chiến dịch Trần Hưng Đạo – Chiến dịch Trung Du...

Tháng 10-2006

Đăng bởi Quang Hưng (nguồn “Hồi ức Cựu chiến binh Thông tin liên lạc - Tập 1”) 

Chi tiết >>

Bảo vệ tài liệu thoát khỏi tay giặc

Bùi Tiến Đông - nguyên chiến sĩ liên lạc đặc biệt

Một số anh em hỏi tôi: khi bị địch bắt, làm thế nào giấu được công văn, trốn được về đơn vị (lúc này tôi mới 17 tuổi).

Tôi ở liên lạc đặc biệt chỉ vẻn vẹn có 19 tháng (12-1946 đến 7-1948), so với cuộc đời 45 năm quân ngũ của tôi thực là ngắn ngủi, nhưng những ngày tháng ấy đã để lại nhiều kỷ niệm tươi đẹp nhất trong tôi.

Tôi muốn ghi lại những dòng tâm sự này nhằm ôn lại những ngày sơ khai nhưng rất đỗi tự hào của Ban liên lạc đặc biệt - Bộ Tổng chỉ huy mà thành viên của nó lúc ấy phần đông ở độ tuổi thiếu niên. Mặt khác cũng là để trả lời điều thắc mắc của anh em.

Sau khi Pháp gây chiến ở Hải Phòng (11-1946), toàn dân ta sống trong không khí sục sôi, khẩn trương chuẩn bị vào cuộc kháng chiến. Là đội viên thiếu niên Tiền phong, tôi mong muốn được tham gia công tác. Tôi tìm anh Hứa Phong ở Đoàn thanh niên Cứu quốc Hà Nội xin anh giúp đỡ. Đầu tháng 12 năm 1946, tôi được anh giới thiệu vào một đội liên lạc tuyên truyền thuộc Bộ Quốc phòng. Đội đóng ở Dịch Vọng Hậu - Từ Liêm. Sau ngày 19 tháng 12 chuyển về Hậu Ái, Hoài Đức. Cùng ở đội này với tôi nay còn các anh Nguyễn Quang Huy, Doãn Nho, Nguyễn Quốc Thịnh.

Từ ngày 22 tháng 1 năm 1947, chúng tôi được biên chế về Ban liên lạc đặc biệt.

Khi địch chọc thủng mặt trận, tiến quân bằng xe rất nhanh từ Chèm đến Mai Lĩnh. Trạm tôi mất liên lạc với các trạm bạn. Tôi tìm về Mai Lĩnh, Trúc Sơn được biết cơ quan đã di chuyển theo hướng Sơn Tây. Tôi lần theo, đến Quảng Oai mới kịp, cùng đơn vị lên Hưng Hóa - Phú Thọ (làng Trù Mật). Có một chuyến công văn hỏa tốc đi Vụ Bản - Nho Quan. Chỉ huy hỏi tôi có đi được không? Tôi trả lời nếu được xem bản đồ thì tôi đi được, dù tôi chưa biết những nơi ấy. Tôi được giao nhiệm vụ, nhận một xe đạp tốt, dò theo bản đồ ghi những nơi phải qua và đích phải đến, rồi lên đường ngay. Từ Phú Thọ qua Hưng Hóa, Thanh Thủy, Tu Vũ, thị xã Hòa Bình, vượt dốc Cun, Đồng Lai, Quy Hậu đến Vụ Bản giao công văn thứ nhất, đi tiếp đến Nho Quan giao nốt công văn thứ hai, rồi quay về Vụ Bản. Khác với những ngày hôm trước, dân công đang phá những nhà cao tầng và phá cầu. Ông Chủ tịch Ủy ban Hành chính Kháng chiến cho tôi biết chính công văn tôi đã đem đến hôm trước đã mang lệnh đó đến.

Về Trù Mật, tôi được cử sang Thái Nguyên lập trạm giữ liên lạc với Khu 1, Khu 12. Rồi Đại Từ, Sơn Dương (thị xã Tuyên Quang), Tam Đảo, mỗi nơi tôi ở một thời gian ngắn. Mấy tháng cuối năm 1947, tôi ở trạm Khoan Lư (ngã ba Thiện Kế - cầu Bâm - Phan Lương). Trạm này liên lạc với Bộ qua trạm Kháng Nhật, với Khu 10 qua trạm Phan Lương và đi Khu 2, 3, 4 qua trạm Đạo Trì (dưới chợ Me, trên Thanh Vân - Vĩnh Yên).

Suốt thời gian trên, ở trạm nào tôi cũng tìm thêm đường tắt, đường vòng đến các trạm bạn, hỏi địa chỉ các trạm vượt, quy ước địa điểm dự bị để tìm nhau khi phải di chuyển bất thường. Ở Tam Đảo chỉ vài tuần, tôi đã theo dân buôn xuống Quân Chu để biết đường về Đại Từ, qua mốc 400 xuống ấp Nhân Lý làng Bùa ra chợ Me.

Địch tấn công Việt Bắc, một cánh quân từ Việt Trì sang Vĩnh Yên rồi lên Liễn Sơn, Hậu Phúc... Trạm tôi chuyển từ Đạo Trì (Long Trì) về làng Chanh. Tôi có nhiệm vụ đem 2 công văn hỏa tốc về Khoan Lư. Trạm trưởng của tôi liên lạc với công an Vĩnh Yên và trạm liên lạc Cục Tình báo, được biết đến 17 giờ địch vẫn còn ở Hậu Phúc (vì ở đó đang còn khói và thỉnh thoảng có tiếng nổ). Nhưng thực ra, địch đã đến Thiện Kế ngay chiều hôm ấy.

Tôi dự tính sáng sớm dịch từ Hậu Phúc hành quân thì sớm nhất cũng phải quá 12 giờ mới đến Thiện Kế. Tôi sẽ đi bộ theo đường sát chân Tam Đảo, từ làng Chanh qua Đạo Trù, Vĩnh Ninh đến Thiện Kế. Tôi sẽ vòng qua phía sau làng sát chân núi, lên Sinh Dò, đồn điền Lê Thăng đến trạm Kháng Nhật (vượt qua Khoan Lư).

Khởi hành trước 3 giờ, khoảng 7 giờ đến Vĩnh Ninh, hỏi dân quân gác đường, chưa có tin địch ở Thiện Kế. Tôi đi ngay, khi còn cách Thiện Kế chưa đầy 2 km, đang vượt qua một cánh đồng (dọc đường có nhiều cây chó đẻ cao ngang người) thì phát hiện một toán địch cách tôi khoảng 150 m. Địch cũng phát hiện được tôi, tôi rút công văn (đã cuộn tròn từ trước) buông cho rơi theo chân xuống mép đường, dẫm đẩy sâu vào cỏ rồi quay đầu chạy, chỉ chạy chậm cốt cho xa chỗ vứt công văn. Địch đuổi theo tôi chừng 50-100 m thì bắt được. Toán này có 6 tên, toàn là da đen. Trong bị cói của tôi có một số xà phòng, gíp đánh răng, bàn chải (mua cho anh em trạm trên) và tôi có giấy chứng nhận tản cư do trạm chuẩn bị cho từng người, không có giấy tờ tài liệu gì. Quần áo vẫn là quần áo từ nhà đem theo. Địch đưa tôi về Thiện Kế hỏi cung. Dựa vào tang vật, tôi khai: "Tôi là dân Hà Nội tản cư lên Vĩnh Yên. Khi các ông tiến đến, chúng tôi chạy lên Tam Dương, Liễn Sơn (nghĩa là đúng con đường địch tiến quân), đến Hậu Phúc tôi lạc gia đình, chạy đi tìm chẳng biết đây là đâu do vậy bị bắt".

Có lẽ địch nghi tôi là bộ đội, dù tôi còn nhỏ, vì nơi tôi bị bắt toàn dân thiểu số; nên địch hỏi cung vặn vẹo nhiều, có đánh để uy hiếp chứ không phải tra tấn, hỏi cung 3 lần trong 2 ngày. Các lần hỏi cung đều ăn khớp nên địch cho tôi xuống cùng anh em phu khuân vác.

Một thuận lợi cho tôi là người phiên dịch nghe và nói tiếng Pháp rất kém, tôi hiểu được nội dung trước, có thời gian suy nghĩ chuẩn bị, nên khi bị hỏi cung, phiên dịch hỏi, tôi trả lời ngay.

Địch ở lại đây 4 ngày, gặp cánh ở Phan Lương lên và nhận dù tiếp tế. Cuối ngày thứ 2, tên Pháp là y tá lấy tôi về nơi ở của hắn, ngủ cùng nhà với nó, đảm nhiệm việc dọn bàn ăn cho ngót chục tên da trắng ở đơn vị này. Tôi dọn bàn ăn rất gọn gàng, sạch sẽ. Tôi còn lấy bưởi, cắt phía trên và dưới tạo mặt bằng, chồng 2 quả đóng que xiên vào cho chặt, dùng làm đế đèn, rồi lấy mỡ lợn đổ ra đĩa thắp sáng. Tên chỉ huy đơn vị thấy tôi sạch sẽ, nhanh nhẹn nên đưa tôi về hầm của hắn, đêm về ngủ với phu. Ngay ngày đầu tiếp xúc với những người bị bắt trước, một bác khuyên tôi tránh dự điểm danh để khi trốn chậm bị phát hiện. Tôi dựa vào công việc hầu bàn, tránh được điểm danh cả sáng và chiều.

Địch hành quân từ Thiện Kế - Vĩnh Ninh đến Đạo Trù (nơi bộ đội tỉnh đóng trước đây) ngủ lại. Ngày thứ hai đến Km 8 trên đường Vĩnh Yên - Tam Đảo và ngày thứ ba lên Tam Đảo, đóng tại khách sạn Métropole. Tôi thuộc địa hình và biết được gia đình 3 anh: Long, Đài, Thước ở địa phương nên chuẩn bị trốn.

Đêm ấy, địch hỏi cung một người bị bắt, nhắc nhiều đến các địa danh Hướng Đạo, Me, Vàng. Sáng hôm sau, khi sắp hành quân, tôi chui vào một cái hầm rỗng, có lẽ là hầm chứa nước cũ ở tầng trệt, đợi vài giờ sau thật yên tĩnh mới chui ra, địch đi đã lâu. Tôi gặp một ông già quê ở Bạch Hạc bị bắt làm phu, bị đau chân không khuân vác được, địch bỏ lại. Tôi thu nhặt một số gạo, muối, mỡ đem theo cho ông già, xuống mốc 400 m, theo đường tắt xuống ấp Nhân Lý làng Bùa gửi ông già vào nhà dân rồi về ngay Thiện Kế để tìm tài liệu giấu mấy hôm trước, tất cả vẫn còn nguyên, tôi mừng vô kể, về ngay đơn vị.

Trạm đã di chuyển, tôi gặp công an tỉnh tại đây, báo cáo nội dung địch hỏi cung mà tôi nghe được (ngày hôm sau địch hành quân theo kế hoạch về Việt Trì). Do quen biết cũ, anh em cấp giấy đi đường cho tôi. Trở lại Thiện Kế, tìm được công văn, tôi về trạm Khoan Lư. Tại đây được biết đồng chí Nền cũng bị địch bắt trên đường từ Phan Lương về, đồng chí Kiệm về gần trạm bị phục kích đã hy sinh.

Sau vài tháng, tôi được gọi về ban, được anh Trần Tuấn Anh và vài đồng chí nữa nghe báo cáo, hỏi thêm chi tiết.

Ngày 30 tháng 1 năm 1948, tôi được đồng chí Tổng chỉ huy quân đội Quốc gia Việt Nam Võ Nguyên Giáp (thời kỳ này vẫn là quân đội Quốc gia) gửi thư khen kèm theo 100 đồng tiền thưởng vì tôi đã "không để lọt tài liệu vào tay địch, thoát khỏi vòng vây kẻ thù về với cơ quan".

Đó là một kỷ niệm sâu sắc nhất trong suốt cuộc đời quân ngũ của tôi.

Từ ngày bị địch bắt đến nay đã 45 năm, viết những dòng này, tôi hình dung lại bao đồng chí thân thương, như những người cha, anh mình (tuy có nhiều anh chỉ hơn tôi vài tuổi, lúc đó đã được coi là người lớn) đến nay ai còn, ai mất? Và tôi thật sung sướng tự hào đã được chiến đấu, công tác cùng các anh. Như các anh Trần Sơn, Nguyễn Duy Lạc - nguyên là Phó Tư lệnh Binh chủng Thông tin liên lạc. Anh Lê Bá Hồi - nguyên là chỉ huy cao nhất của Ngành Quân bưu Binh chủng. Rồi anh Sinh Hùng, anh Ngoạn, anh Bình, anh Luận... Một số anh đã chuyển đơn vị, chuyển ngành, có nhiều thành đạt như anh Côn, Giao, Hà, Ung, Học, Tín, Long, Hải, Lê Phương, Hanh, Đậu... Đặc biệt trong lĩnh vực nghệ thuật có nhạc sĩ Doãn Nho, An Chung là người cùng lứa tuổi và từng hoạt động cách mạng cùng tôi ngày đó.

Hà Nội, ngày 3-12-1992

Đăng bởi Quang Hưng (nguồn “Hồi ức Cựu chiến binh Thông tin liên lạc - Tập 1”)

Chi tiết >>

Ngày tái ngộ

 Trần Ngọc Duyện - Tặng Hội Liên lạc truyền thống 303

Hôm nay họp mặt Ba lẻ ba

Lưu luyến tình xa, vui cảnh già

Bạn cũ đa phần đầu râu bạc,

Gặp nhau tíu tít hóa trẻ ra.

 

Đến với các anh để chia vui

Đích danh kế nhiệm, ấy bọn tôi

Tổng trạm Anh hùng, d Bảy bảy

Truyền thống phát huy đẹp tuyệt vời.

 

Nhân ngày tái ngộ buổi đầu Xuân

Mộc mạc nôm na mượn mấy vần

Chúc anh, chúc chị tươi vui mãi

Cho tình xích lại ngày thêm thân.

Đăng bởi Quang Hưng (nguồn “Hồi ức Cựu chiến binh Thông tin liên lạc - Tập 1”)

Chi tiết >>

Đội Vô tuyến điện 101 ra đời và lập chiến công đầu

Trích hồi ký của Thiếu tướng Nguyễn Diệp - nguyên Đội trưởng Đội 101

Đầu tháng 7 năm 1950, tôi đang công tác ở xưởng CRL và làm giáo viên lớp cơ công sơ cấp đầu tiên của Cục Thông tin liên lạc thì được lệnh "Tập trung đi nhận nhiệm vụ mới". Tâm trạng tôi lúc đó vừa mừng, vừa lo, vừa vui, vừa buồn. "Vui mừng" vì được đi tham gia "Chiến dịch" dưới sự chỉ đạo trực tiếp của đồng chí Cục trưởng, người anh cả, người thầy kính yêu đã giáo dục, động viên tôi tham gia bộ đội thông tin từ sau Cách mạng tháng Tám, "Lo" vì đã chuyển sang công tác đảm bảo kỹ thuật ở xưởng 3 năm nay, trở lại làm nhiệm vụ chỉ huy, quản lý một đội vô tuyến điện, chắc không khỏi bỡ ngỡ; còn "Buồn" vì từ nay phải xa anh em ở xưởng, phải "Tạm biệt" người yêu đang theo học lớp cơ công. Tuy nhiên, nhiệt tình của một đảng viên trẻ và ý thức chấp hành mệnh lệnh vẫn là động lực chính thôi thúc tôi lên đường không vấn vương trước sự bịn rịn của người yêu lúc chia tay.

Bộ phận Vô tuyến điện chúng tôi tham gia chiến dịch lúc lên đường chỉ mang theo 2 bộ đài chiến lợi phẩm (1 bộ SCR 284 và 1 bộ MKIII đã được Xưởng CRL sửa chữa, cải tiến). Trưởng đài, báo vụ viên do Cục Thông tin lựa chọn, điều động được gần 20 đồng chí, hầu hết là các báo vụ viên giỏi đã có ít nhất 3 năm tuổi nghề, người ở Đội vô tuyến điện 59 của Bộ, người ở Sở Vô tuyến điện Việt Nam biệt phái sang. Trên đường hành quân chúng tôi được bổ sung thêm 30 tân binh quê ở Khu 4 để làm nhiệm vụ quay máy phát điện và phục vụ. Khi đến Đà Tàu, vị trí tập kết của cơ quan chỉ huy chiến dịch, tôi được giao nhiệm vụ đưa một trung đội tân binh đến cơ quan tiền phương của Tổng cục Cung cấp nhận khí tài mới. Đồng chí Trần Đăng Ninh, Chủ nhiệm Tổng cục Cung cấp trực tiếp phụ trách cơ quan cung cấp chiến dịch cử người dẫn đường và đưa giấy giới thiệu chúng tôi sang Thủy Khấu - một thị trấn của Trung Quốc ở sát biên giới, nhận một số điện đài do Trung Quốc viện trợ. Lần đầu tiên được "Xuất ngoại" tôi dặn anh em tân binh chọn bộ quần áo lành lặn nhất, giữ kỷ luật chặt chẽ, mọi hành động phải làm theo lệnh của chỉ huy, không được tự do đi lại kẻo lạc. Nhận khí tài ở kho xong, chúng tôi đưa về cơ quan cung cấp chiến dịch mới mở ra kiểm kê và ký nhận trước khi chuyển về đơn vị. Thật không sao tả xiết nỗi vui mừng của tôi khi nhận được những khí tài đồng bộ, từ máy thu phát đến các phụ tùng đều có túi vải quai đeo mới nguyên, thơm phức mùi sơn. Ngoài 7 bộ máy kiểu 15PM do Trung Quốc sản xuất còn có 3 bộ máy kiểu Pilot-V101 do Mỹ sản xuất và trang bị cho quân đội Tưởng Giới Thạch.

Đối với tôi, chiến sĩ thông tin đã làm trưởng đài rồi làm thợ sửa chữa, lắp ráp điện đài, thường sử dụng các máy kiểu đơn giản, chắp vá, không đồng bộ, đây quả là một tài sản quý báu làm tôi tin chắc là đơn vị sẽ hoàn thành tốt nhiệm vụ trong chiến dịch này.

Sau khi nhận khí tài về Đà Tàu để làm tiếp công tác chuẩn bị, ngày 15 tháng 8 năm 1950 chúng tôi được chính thức biên chế thành đội vô tuyến điện trực thuộc Ban Thông tin chiến dịch với phiên hiệu là 101 vì được trang bị 3 bộ máy Pilot-V101 là loại điện đài cơ động, hiện đại nhất của bộ đội thông tin thời kỳ đó, có khả năng đảm bảo cả liên lạc báo và thoại. Cùng thời gian đó, Đội điện thoại 99 và Đội truyền đạt 103 cũng được thành lập, đều là đơn vị trực thuộc Ban Thông tin chiến dịch.

Đội vô tuyến điện 101 lúc này đã được trang bị 12 máy (gồm 2 bộ đem từ hậu phương và 10 bộ mới nhận) nhưng vì quân số thiếu nên chỉ tổ chức thành 10 đài trực thuộc Ban chỉ huy đội, mỗi đài có một trưởng đài, một báo vụ, ba đến bốn chiến sĩ quay máy phát điện và mang vác máy khi hành quân. Cán bộ đội có 3 người, tôi là đội trưởng phụ trách chung đồng thời trực tiếp làm 1 ca khi công việc nhiều, đồng chí Trương Đức Tiến - đội phó kiêm phụ trách một đài, đồng chí Đỗ Mạnh Đức - chính trị viên phụ trách công tác chính trị và hậu cần, ngoài ra còn có một cơ công, một thợ phụ, một y tá và hai chiến sĩ nuôi quân.

Sau khi ổn định về biên chế trang bị, chúng tôi huấn luyện trong 15 ngày nhằm làm cho các báo vụ viên sử dụng máy thành thạo, biết cách triển khai điện đài trong điều kiện dã chiến, nhất là sử dụng quy ước liên lạc PAGT do bác Nguyễn Cung soạn thảo, bác Cung là cán bộ của Sở Vô tuyến điện Việt Nam biệt phái sang làm trợ lý vô tuyến điện cho Ban Thông tin chiến dịch - PAGT là gọi tắt của phương án giờ và tần số, còn gọi là PAC.

Đối với chúng tôi, đây là lần đầu thực hiện một quy ước liên lạc phức tạp, có khả năng giữ bí mật cao nhằm chống địch trinh sát điện tử. Theo quy ước này, mỗi đài có một "Lịch liên lạc" quy định cụ thể việc thay đổi tên gọi, tần số và giờ liên lạc hàng ngày, hoặc hai ngày một lần. Riêng về tên, đây cũng là lần đầu mỗi đài có 3 tên: "Tên công khai" ghi trên sổ sách, trên bức điện là tên gọi cố định không thay đổi, "Tên bị gọi" là tên dùng cho đài bạn gọi mình khi bắt liên lạc và "Tên tự xưng" là tên mình xưng khi trả lời đài bạn. Tên tự gọi và tên tự xưng được thay đổi theo giờ liên lạc cùng với việc thay đổi tần số. Đối với các báo vụ viên ngày nay, việc thực hiện quy ước liên lạc tương tự trên đây không có gì khó khăn vì trong quá trình đào tạo đã quen dùng, mặt khác các máy thu phát hiện nay có độ ổn định tần số, độ chính xác tần số cao nên việc thay đổi tần số cũng thuận lợi còn đối với chúng tôi, từ khi vào nghề chỉ quen dùng một tên, một tần số, hàng ngày thay đổi thì thật là phức tạp. Mặt khác điện đài 15PM do Trung Quốc lắp ráp tuy đồng bộ và mới nhưng kiểu lại cũ, máy phát dùng đèn chủ sóng kiểu tự dao động, nguồn điện lại dùng máy phát điện quay tay nên tần số không ổn định, máy thu kiểu khuếch đại trực tiếp, mặt độ số của máy thu không thật chính xác so với tần số thực của máy nên việc thay đổi tần số rất dễ dẫn đến mất liên lạc hoặc phải tìm gọi nhau lâu mới bắt được liên lạc. Cũng may là anh em báo vụ đều là những người có kinh nghiệm nên sau 15 ngày huấn luyện mọi người đều tin rằng có thể thực hiện theo quy ước PAGT để giữ bí mật mạng thông tin vô tuyến điện của chiến dịch.

Gần đến ngày nổ súng, Trưởng ban Thông tin chiến dịch mới lệnh cho Đội 101 cử hai đài kiểu 15PM xuống Trung đoàn 174 và Trung đoàn 209 là hai đơn vị đánh trận Đông Khê mở màn chiến dịch, đồng thời cử 1 đài xuống Đại đoàn 308 là lực lượng sẵn sàng đánh quân tiếp viện. Ngoài ra đội còn cử 2 đài cơ động và 1 cơ công đi theo Sở chỉ huy tiền phương chiến dịch.

Sở chỉ huy cơ bản triển khai 4 điện đài và 1 máy thu trong đó 1 đài liên lạc với hậu phương (Trung ương và Bộ Quốc phòng), với Liên khu 1, Liên khu 10 và 2 tỉnh Cao Bằng, Lạng Sơn. Một đài liên lạc với Sở chỉ huy tiền phương và hai trung đoàn 174, 209. Một đài liên lạc với Đại đoàn 308 và sẵn sàng liên lạc vượt cấp tới các trung đoàn 36, 88, 102; một đài dự bị để liên lạc tay đối với một trong các đối tượng trên khi công việc bận rộn, còn máy thu để thu tin địch hỗ trợ cho bộ phận thu tin của Ngành Quân báo.

Trong đợt 1 chiến dịch, Ban Thông tin chưa sử dụng các đài Pilot-V101 vì cho rằng các đài làm nhiệm vụ công đồn có Sở chỉ huy ổn định, có thể dùng hữu tuyến là phương tiện chủ yếu, mặt khác cũng chưa dùng thoại trên vô tuyến để giữ bí mật. Tuy nhiên đường dây giữa Sở chỉ huy cơ bản ở Nà Lạn với Sở chỉ huy tiền phương ở gần Đông Khê không triển khai được đúng kế hoạch do thiếu dây nên đêm 15 tháng 9 trước khi nổ súng cũng như từ khi nổ súng (6 giờ 20 phút ngày 16-9 đến 11 giờ 20 phút), vô tuyến điện lại trở thành phương tiện liên lạc chính giữa đồng chí Tổng tư lệnh ở Sở chỉ huy cơ bản với đồng chí Tổng Tham mưu trưởng ở Sở chỉ huy tiền phương chiến dịch. Trong đợt này, các đài kiểu 15PM tuy mới nhưng do thời tiết ẩm nên hay hỏng vặt nhất là hay đứt biến áp nối tầng ở máy thu. Điện đài biệt phái xuống Trung đoàn 209 cũng bị hỏng đột xuất khi đơn vị đang tiến công Đông Khê nhưng Sở chỉ huy tiền phương đã kịp thời cử đồng chí Nguyễn Văn Thúy cơ công xuống sửa nên vẫn bảo đảm liên lạc. Ở Sở chỉ huy cơ bản, tôi cũng phải kiêm cơ công, ngày làm ca, đêm sửa chữa máy còn đồng chí Chi thợ phụ chuyên cuốn lại biến áp.

Rút kinh nghiệm đợt này, khi chuẩn bị đợt 2 đánh địch vận động, Ban Thông tin chiến dịch cử 1 đài Pilot-V101 xuống Trung đoàn 174 có nhiệm vụ đánh địch trên đường Thất Khê - Na Sầm và một máy Pilot-V101 xuống Đại đoàn 308 đánh địch rút lui từ Cao Bằng về, còn 1 máy Pilot-V101 đặt ở Sở chỉ huy cơ bản để liên lạc với 2 đài trên cả bằng báo và thoại.

Trong đợt 2 này, các đài đi theo Trung đoàn 174 và Đại đoàn 308 đều bảo đảm liên lạc vững chắc với Sở chỉ huy cơ bản chiến dịch, cả khi đơn vị hành quân truy kích địch vì việc triển khai hoặc thu hồi máy chỉ cần 3 đến 5 phút.

Đặc biệt, ngày 6 tháng 10 năm 1950 khi Đại đoàn 308 đang vây binh đoàn do quan năm Sác-tông chỉ huy rút từ Cao Bằng về tới khu vực Cốc Xá, đài Pilot-V101 ở Sở chỉ nuy cơ bản đã vinh dự được Bác Hồ đến theo dõi cuộc đàm hoại giữa Đại tướng Võ Nguyên Giáp - Tư lệnh chiến dịch với đồng chí Vương Thừa Vũ - Đại đoàn trưởng. Đây là một kỷ niệm sâu sắc đối với toàn Đội 101 và cũng là nguồn cổ vũ lớn lao, động viên đơn vị hoàn thành tốt nhiệm vụ trong suốt chiến dịch¹.

Kết thúc chiến dịch, đồng chí Tổng tư lệnh nhận xét: "Thông tin đi tay không, lại bất chợt, mới mẻ mà bảo đảm được tốt...". Còn Bộ chỉ huy quân đội Pháp khi thú nhận thất bại cũng nêu: “Chúng ta đứng trước một kẻ địch có số quân đông hơn, hỏa lực mạnh hơn, lại có một hệ thống thông tin vô tuyến điện phối hợp tốt... Mạng vô tuyến điện quân viễn chinh đã thua mạng vô tuyến điện Việt Minh"².

Với chiến công đầu này, Đội vô tuyến điện 101 vinh dự được tặng thưởng Huân chương Chiến sĩ hạng Nhì³, Đội điện thoại 99 được tặng Huân chương Chiến sĩ hạng Ba, còn tập thể lực lượng thông tin trực thuộc Ban Thông tin chiến dịch được tặng Huân chương Quân công hạng Ba với phiên hiệu Tiểu đoàn 303 (là tổng cộng ba phiên hiệu: 99+101+103), tuy đến đầu năm 1951 Tiểu đoàn này mới chính thức được thành lập.

Cá nhân tôi cùng bác Nguyễn Cung, trợ lý vô tuyến - tác giả của quy ước PAGT và bác Nguyễn Văn Thúy - một cơ công quê ở Nam Bộ đã vượt qua lửa đạn đến sửa máy ở Trung đoàn 209 cùng vinh dự được tặng Huân chương Chiến sĩ hạng Ba. Ngoài ra còn hơn mười cán bộ, chiến sĩ trong đội được tặng Bằng khen, Giấy khen.

Phát huy truyền thống "Lập công trong chiến đấu" đơn vị chúng tôi tiếp tục được phục vụ các chiến dịch do Bộ Tổng Tham mưu trực tiếp tổ chức và chỉ huy, từ chiến dịch Cao - Bắc - Lạng đến chiến dịch lịch sử Điện Biên Phủ, trải qua 8 chiến dịch Đội vô tuyến điện 101 đều có mặt, đều thực hiện khẩu hiệu "Đã ra quân là hoàn thành tốt nhiệm vụ".

Đăng bởi Quang Hưng (nguồn “Hồi ức Cựu chiến binh Thông tin liên lạc - Tập 1”)

--------------------------

¹ Xem bài “Một kỷ niệm sâu sắc” kể tỉ mỉ cuộc thăm điện đài của Bác Hồ.

² Trích Lịch sử Bộ đội Thông tin, tập 1, tr. 237-238.

³ Sau này Huân chương Chiến sĩ được đổi là Huân chương Chiến công. 

Chi tiết >>

Kể chuyện đại quân vượt Sông Hồng tiến vào Tây Bắc

Nguyễn Đình - nguyên cán bộ Tiểu đoàn 303

Thu đông 1952, bộ đội ta được lệnh: Tiến vào Tây Bắc. Đây là địa bàn chiến lược quan trọng, có diện tích khá rộng, nhưng mật độ dân số thấp.

Giải phóng Tây Bắc là yêu cầu cấp bách của cách mạng nhằm tiêu diệt một bộ phận sinh lực địch, giải phóng nhân dân các dân tộc anh em Thái, Mường, Mán, Dao... đang rên xiết dưới sự kìm kẹp của quân xâm lược và phong kiến phìa, tạo.

Muốn tiến vào Tây Bắc, phải vượt Sông Hồng. Chỉ huy chiến dịch giao nhiệm vụ cho Tiểu đoàn 303 phải đảm bảo thông tin chỉ huy vượt sông thông suốt và kịp thời bằng hữu tuyến điện.

Cách đây đã 48 năm rồi, song tôi không bao giờ quên được sự kiện vượt sông và thực thi nhiệm vụ thông tin lúc đó.

* Tôi đi làm ngoại giao.

Ban chỉ huy Tiểu đoàn phân tích: nhiệm vụ rất nặng nề, nhiều khó khăn, phương tiện dây máy đơn vị ít, quân số hạn chế, yêu cầu mạng thông tin chỉ huy chiến đấu phía trước rất lớn, nếu tỏa mạng chỉ huy vượt sông bằng dây máy, quân số của đơn vị sẽ không đủ thời gian thu hồi và đưa lên phía trước. Do đó phải phối hợp với thông tin bưu điện, tận dụng phương tiện, nhân viên của họ trong mạng vượt sông.

Hồi đó tôi là cán bộ doanh tác Tiểu đoàn - cái tên nghe là lạ, thực chất là trợ lý tham mưu. Tôi được giao nhiệm đi liên hệ với lãnh đạo Ty Bưu điện Yên Bái với tấm giấy giới thiệu của Bộ yêu cầu dành ưu tiên cho quân sự.

Quán triệt yêu cầu nhiệm vụ trên giao, hiểu rõ khó khăn về quân số của Tiểu đoàn, tôi tự xác định: "đi ngoại giao này quan trọng lắm đấy". Do đó tôi tự chuẩn bị cho mình từ ăn mặc đến thái độ giao tiếp, ứng xử, phương pháp trình bày nhiệm vụ và yêu cầu thông tin sao cho ngắn gọn mà rõ ràng. Kể cả lý lẽ về chiến tranh nhân dân tôi cũng chuẩn bị. Khi cần thuyết phục họ thông cảm thì "tuôn ra" ngay. Tôi đến gặp ông Trưởng ty Bưu điện Yên Bái với "bộ cánh" mốt của cán bộ thời đó. Thực ra cũng chỉ là bộ quân phục bằng vải phin màu lông ngựa phát cho cán bộ từ trung đội trở lên. Có khác chăng là ở chỗ sạch sẽ, được vuốt thẳng thắn và bên ngoài được khoác thêm chiếc “bờludông canađiêng”. Ông tiếp tôi tại một căn nhà tạm lợp lá cọ ở ngoại vi thị xã hoang tàn. Ông mời tôi uống trà búp, đặc sản của địa phương. Tôi mời ông hút thuốc lá Côtáp, loại thuốc thơm gọi là "sang" hồi ấy, từ trong địch hậu lọt ra vùng tự do. Tôi đưa giấy giới thiệu và xin đi vào việc. Tôi trình bày mạch lạc, ngắn gọn nhiệm vụ vượt sông, yêu cầu thông tin vượt sông, thông tin quân dân phối hợp phục vụ. Không biết với dáng vẻ một sĩ quan trẻ, lại có phần đẹp trai, lịch sự từ ăn mặc đến giao tiếp có gây được cảm tình hay ấn tượng gì không mà ông Trưởng ty đã nhanh chóng vui vẻ chấp nhận các yêu cầu đặt ra. Ông nói vui một câu: Thông tin dân sự cũng như thông tin quân sự đều cùng chung đánh giặc cả mà. Vậy là hợp đồng được ký kết. Tôi phấn khởi trở về báo cáo Tiểu đoàn đồng thời cũng nhận luôn nhiệm vụ phụ trách mạng.

* Sự ra đời và hiệu quả của mạng thông tin quân dân phối hợp.

Theo thỏa thuận, kể từ ngày N trong 6 ngày đêm liền tính từ 16 giờ ngày hôm trước đến 6 giờ ngày hôm sau, Bưu điện Yên Bái dành toàn bộ tổng đài Cổ Phúc, toàn tuyến đường trục Yên Bái - Cổ Phúc, Cổ Phúc - Trái Hút dài khoảng 60 km cho quân đội sử dụng. Một nhân viên ở tổng đài phối hợp phục vụ, hai tổ bảo vệ tuyến đường trục sẵn sàng khắc phục khi có sự cố. Ngoài thời gian khống chế trên Bưu điện hoạt động bình thường. Hai bên lưu ý phải giữ bí mật tuyệt đối.

Về phía đơn vị, tôi có trong tay 8 km dây bọc, 6 máy lẻ, 8 chiến sĩ điện thoại và 6 chiến sĩ chuyển đạt.

Trước ngày N một ngày, tôi đến tiếp thu tổng đài Cổ Phúc và triển khai mạng thông tin vượt sông.

Tôi cho mắc từ tổng đài Cổ Phúc đi Xóm Bưởi (cơ quan tiền phương Bộ) khoảng 2,5 km, đặt một máy lẻ, 2 chiến sĩ điện thoại và tổ chuyển đạt 2 người trực ở đó. Mắc đường đấu đinh từ đường trục bưu điện đi bến Âu Lâu 1 và 2, khoảng 2 km, đặt 2 máy lẻ, 3 chiến sĩ điện thoại và tổ chuyển đạt 2 người trực ở đó. Mắc đường dây đấu đinh thứ hai ở đường trục bưu điện đi bến Mậu A1 và 2 khoảng 2,5 km, đặt 2 máy lẻ, 3 chiến sĩ điện thoại và tổ chuyến đạt 2 người trực ở đó.

16 giờ ngày N tôi kiểm tra lần cuối và đưa mạng vượt sông vào cấp 3, nghĩa là sẵn sàng phục vụ. Từ tổng đài Cổ Phúc gọi đi Xóm Bưởi, Âu Lâu 1, 2, Mậu A1, 2 tất cả thông suốt, âm thanh rõ. Ôi chúng tôi thật sung sướng. Tuy được phép theo dõi các cuộc điện đàm nhằm biết được chất lượng âm thanh, khả năng liên lạc để kịp thời can thiệp khi có sự cố, song suốt 4 đêm liền mạng chúng tôi đã đáp ứng đầy đủ yêu cầu của Bộ. Từ các bến sông, các cấp trung đoàn, đại đoàn, các phái viên của Bộ đã báo cáo đều đặn về Xóm Bưởi tiến độ vượt sông, đại đội nào đã sang hết, tiểu đoàn nào mới bắt đầu,... Xúc động nhất là khi theo dõi các

cuộc nói chuyện của các đại đoàn trưởng Vương Thừa Vũ, Lê Trọng Tấn với Tổng Tham mưu trưởng Hoàng Văn Thái, các anh xin chỉ thị trước khi lên thuyền, họ chúc nhau chiến thắng, hẹn gặp lại. Lúc này tôi càng cảm nhận vinh dự của đơn vị, của chính mình đã đóng góp phần nhỏ bé nhưng rất cần thiết cho việc chỉ huy đại quân vượt sông thắng lợi.

* Những đêm hội kháng chiến.

Trên một khúc Sông Hồng, bến Âu Lâu và bến Mậu A cách nhau khoảng 50 km, ở hai bến sông này đã diễn ra 4, 5 đêm liền một sự kiện hết sức kỳ vĩ, đó là:

- Hơn 3 vạn người, trang bị từ đầu đến chân đủ súng to, súng nhỏ, đạn dược, gạo muối, lừa ngựa, phương tiện chiến tranh đã hội tụ về đây.

- Khoảng 500 chiếc thuyền gồm phần lớn là thuyền gỗ, thuyền nan, một số thuyền độc mộc, phà loại nhỏ cùng nhiều bè, mảng nhỏ cũng tụ hội về đây. Ban ngày số người cũng như số thuyền bè nói trên "tàng hình" ở đâu không biết, nhưng khi màn đêm buông xuống thì những bóng người ấy cứ nườm nượp, lặng lẽ trèo lên những thuyền, bè mảng, phà đã đợi sẵn, để rồi lại lặng lẽ sang sông. Chuyến tiếp chuyến hối hả đi về lặng lẽ. Không một ánh lửa, không một tiếng nói to, chỉ có tiếng thì thầm, tiếng lách cách va nhẹ của vũ khí cùng tiếng mái chèo khua nước, tiếng rì rào sóng vỗ vào 500 mạn thuyền di động trên sông dưới ánh trăng bàng bạc hạ tuần. Ba vạn bóng người đó là các đại đoàn chủ lực, các tiểu đoàn bộ đội địa phương, các đơn vị dân công hỏa tuyến lặng lẽ sang sông, khẩn trương, náo nức, sôi sục căm thù, khát khao chiến thắng.

Ai được chứng kiến cái không khí ở hai bến sông này trong thời kỳ đó mới cảm nhận sâu sắc không khí những đêm hội kháng chiến. Người người đi chiến dịch như đi hội vậy!

Cuộc vượt sông bí mật, an toàn, thành công tuyệt vời đã làm cho địch có mắt như mù, có tai như điếc. Chỉ đến khi quân ta tiêu diệt đồn Sài Lương, Ca Vịnh (13-10-1952), bao vây chặt Nghĩa Lộ - Pác Chăng (16-10-1952) mới thấy xuất hiện máy bay "Đầm già" và "Hencát" của địch xoi mói, lùng sục, bắn phá trên khúc sông mà quân ta đã vượt qua mấy hôm trước đó.

* Tình yêu sơn cước.

Kim Oanh là người thị xã Yên Bái, gốc Thái Mường La. Em có khuôn mặt trái xoan, thanh tú, tóc dài buông xõa tự nhiên, mắt đen huyền, làn da trắng mịn, thân hình mảnh mai nhưng cân đối với những đường cong đẹp trong bộ quần áo hơi chẽn màu hạt dẻ. Đặc biệt em có nụ cười mê hồn: một lúm đồng tiền với hàm răng đều trắng muốt, tự nhiên, hoang dã như bông hoa rừng ven suối. Hơn thế nữa, giọng nói của em vô tư, ngọt ngào, lôi cuốn như tiếng chim rừng. Em tốt nghiệp trung cấp bưu điện.

Đó là cô gái trẻ tiếp tôi khi tôi đến tiếp nhận tổng đài Cổ Phúc. Thật bất ngờ khi em tự giới thiệu là nhân viên bưu điện được giao nhiệm vụ phối hợp phục vụ quân đội. Qua giây phút ngỡ ngàng, tôi lấy lại bình tĩnh. Bằng một động tác mạnh mẽ của người lính, tôi dập hai gót giày săng đá vào nhau và giơ tay chào: Báo cáo em, anh Nguyễn Đình, sĩ quan thông tin có mặt... Em cười khúc khích mãi, khi tôi bỏ tay xuống vẫn chưa thôi.

Tự nhiên, tôi linh cảm thấy những gì có thể xảy ra, nếu không tự xác định được mình ngay từ đầu. Tôi định thần rất nhanh và tự xác định: là một sĩ quan, lại đang chịu trách nhiệm về một mạng thông tin liên quan đến hàng vạn con người, chỉ có thể là người anh tin cậy, xứng đáng của em và coi Kim Oanh như là em gái của mình. Thế rồi qua giao tiếp, trao đổi công việc, qua ăn cơm, uống nước, tôi dùng thái độ chân thành, cởi mở, tự nhiên nhưng không suồng sã để xác định ranh giới.

Qua 3 đêm trực, tôi đâu biết em nghĩ gì về tôi. Chỉ biết em thường chăm lo cho tôi ở những bữa ăn. Bữa ăn thời chiến tuy đơn sơ nhưng rất chu đáo, nên bữa nào tôi ăn cũng cảm thấy ngon và rất vui. Em còn lo cho tôi những điều rất nhỏ khác như giấy trắng, bút mực và đèn bão đã thắp sẵn, vặn nhỏ hạt đỗ khi đêm vừa buông xuống trên bàn trực của tôi. Đúng ra là em chỉ trông nom tổng đài vào ban ngày, chứ không phải trực máy. Nhưng em cứ năn nỉ xin trực cả về đêm. Tôi không chịu thì em vẫn ngồi đó, nấn ná không chịu đi nghỉ. Làm sao tôi lại có thể nặng lời với em được. Tôi đành chấp nhận, nhưng trong đầu lại nảy ra ý đồ "phải buộc em có điều kiện". Tôi đột nhiên hỏi một câu "vô tiền khoáng hậu": Kim Oanh còn nhớ khái niệm về "lim" trong toán học không? Em ngỡ ngàng, nhớ chứ "lim" nghĩa là phạm vi giới hạn, mà anh hỏi để làm gì? Tôi đáp: để kiểm tra trí nhớ của em. Anh đồng ý cho em trực máy, trực cả về đêm, nhưng phải có "lim" để còn bảo đảm sức khỏe và làm hậu cần nữa chứ. Chỉ đến khi đó tôi mới buộc em đi nghỉ được. Chúng tôi đều hoàn thành các phiên trực.

Việc gì phải đến thì sẽ đến. Một lần vào đêm trực thứ 4 khi ngồi bên cạnh tôi, em rụt rè đặt bàn tay em lên tay tôi rồi bóp mạnh. Tự nhiên hai bàn tay chúng tôi hút chặt vào nhau như nam châm hút sắt. Tôi cảm thấy hơi ấm nồng nàn từ người con gái hình như có cả mùi thơm hoa bưởi từ mái tóc dài của em. Không biết cái giờ khắc ấy kéo dài bao lâu. Không, chắc chỉ trong khoảnh khắc thôi, em nói với tôi qua hơi thở gấp gáp: Em thương anh nhiều lắm. Tôi hiểu cái thời chúng tôi, người ta nói thương nghĩa là yêu rồi đấy. Khoảng cách giữa tôi và em vẫn được giữ vững mặc dù nó mong manh nhưng vẫn trong sáng.

Đến gần sáng, tôi nhận điện gọi và biểu dương tất cả anh em tham gia mạng phục vụ vượt sông. Cho thu hồi mạng. Bàn giao trang bị và lực lượng phối hợp Bưu điện, đến tối sang sông đuổi theo đơn vị, tập trung ở Ba Khe.

Chờ trời sáng, tôi lệnh cho các tổ thu dây, hẹn địa điểm tập trung để sang sông. Tôi gọi điện trực tiếp cảm ơn ông Trưởng ty Bưu điện về sự phối hợp và giúp đỡ Thông tin quân đội hoàn thành nhiệm vụ.

Kim Oanh cùng vài người bạn đồng nghiệp tiễn tôi ra phía bến sông. Ở một khúc ngoặt con đường, bất ngờ em níu tôi lại nói nhỏ "Anh đi rồi... em sẽ buồn nhớ anh lắm. Không biết rồi anh có còn nhớ tới em không?". Giọng em hơi ngắt quãng và trên má em nhòe nước mắt. Tôi đã ôm chặt em, hôn lên trán lên mái tóc em và nói vội: Anh hẹn gặp lại em sau chiến dịch.

Chiến dịch kết thúc thắng lợi, tôi xin phép đơn vị về thăm em. Nhưng lòng tôi quặn đau khi được tin: Oanh đã bị máy bay giặc Pháp ném bom giết hại khi những ngón tay thon mềm đang tiếp dây trên "phích" tổng đài.

Vậy là:        "Không chết người anh nơi khói lửa

Mà chết người em gái nhỏ hậu phương”

(Màu tím hoa sim - Thơ Hữu Loan)

Tôi ít khi khóc, nhưng khi đến viếng mộ em hôm ấy hai bờ mi tôi nhòe nước mắt... Tôi đặt mấy cành hoa mua hái vội lên mộ em. Thôi, vĩnh biệt em - Đóa hoa rừng - Tình yêu sơn cước.

Đăng bởi Quang Hưng (nguồn “Hồi ức Cựu chiến binh Thông tin liên lạc - Tập 1")

Chi tiết >>