Cao Bằng, quê hương của một di sản vô giá về giao thông liên lạc cách mạng Việt Nam

Đại tá, TS Nguyễn Văn Khoan, hội viên Chi hội Phòng KHQS

Anh Nguyễn Tất Thành, từ khi rời Tổ quốc ra đi, đằng đẳng bao năm trời không có được tin tức của những người thân. Tự kiếm sống để học tập, để tìm hiểu, kiếm chọn một con đường cứu nước xác đáng nhất, thực tế khách quan đòi hỏi anh phải tiếp nhận được hai luồng thông tin, một là diễn biến của Tổ quốc và với những người yêu nước, những người cách mạng Việt Nam; luồng thứ hai là với phong trào, với xu thế cách mạng thế giới để liên kết với phong trào của Việt Nam, để kiến tạo nên sức mạnh chung.

Tự bản thân, Nguyễn Tất Thành - Nguyễn Ái Quốc không thể giam mình trong những kiến thức nhỏ, hẹp mà phải tìm cho được những thông tin mới nhất về con người, về chính phủ của đất nước đang đô hộ nước ta, những khuynh hướng cách mạng, tiến bộ, cũ, mới của thế giới, của thời đại.

Tiếp nhận được "Luận cương về dân tộc và thuộc địa” của Lênin, Nguyễn Ái Quốc đứng trước một nhiệm vụ phải chuyển giao những thông tin ấy mà mình đã thu nhận, sàng lọc được tới đồng bào mình trên đất Pháp, trong các thuộc địa và chính ở đất nước Việt Nam. Yêu cầu khách đó của cách mạng, yêu cầu bức thiết hàng đầu đó để động viên, xây dựng phong trào, yêu cầu quan trọng bậc nhất ấy đã thôi thúc Nguyễn Ái Quốc mở một con đường liên lạc hai chiều với phong trào. Chính nhờ con đường liên lạc ấy mà Nguyễn Ái Quốc đã chuyển báo Le Paria đến các tổ chức người Việt trên các thuộc địa Pháp, về Việt Nam; tiếp sau đó là báo Thanh niên, sách Đường Kách mệnh, Bản án chế độ thực dân Pháp rồi đến việc đưa đón cán bộ đi huấn luyện, đi công tác, dự hội nghị. Không có quốc gia nào như Việt Nam, từ năm 1930 rồi những năm tiếp sau đó, trong các nghị quyết của Đảng, bao giờ cũng có đề cập tới công tác giao thông và dành cho giao thông một sự quan tâm chủ yếu về mặt chỉ đạo bằng những hướng dẫn, chỉ thị cụ thể về tổ chức trạm, chọn người, tìm phương pháp, đề ra chiến lược. Hệ thống giao thông liên lạc cách mạng Việt Nam do Nguyễn Ái Quốc khởi xướng, thành lập, tổ chức, chỉ đạo đã được Quốc tế Cộng sản đánh giá cao và có thời kỳ Quốc tế Cộng sản đã ủy nhiệm Nguyễn Ái Quốc phụ trách một hướng giao thông liên lạc quan trọng từ Đông - Nam châu Á về Mátxcơva...

Đồng chí Nguyễn Ái Quốc phát biểu tại Đại hội Tours của Đảng Xã hội Pháp, tháng 12-1920. Ảnh tư liệu.

Bản thân Nguyễn Ái Quốc cũng không phải bao giờ cũng có được thuận lợi trong việc giữ liên lạc thông suốt với các đối tượng liên lạc của mình. Trên dưới ba năm bị giam tù ở Hồng Kông đã khiến cho Nguyễn Ái Quốc cảm thấy mình đau khổ "cô độc và linh đinh". Rồi những năm 1934-1938 ở Mátxcơva, ít có điều kiện liên lạc với phong trào cách mạng trong nước, tiếp đó là những năm 1938 - 1940, đi lại nhiều lần trên vùng đất Hoa Nam, mấy lần bắt liên lạc với tổ chức Đảng không kết quả chắc hẳn đã gây thêm nhiều nỗi suy tư trong thâm tâm của Người. Sức cảm nhận về tầm vóc quan trọng của giao thông liên lạc như là một yếu tố sống trong con người, trong công việc cách mạng vì dân, vì nước của Bác ngày càng sâu sắc hơn, đan xen cả những thành công lẫn chưa thành đạt, cả vui mừng pha trộn lo lắng trong những bước đường mới.

Năm 1941, Nguyễn Ái Quốc về đến Cao Bằng. Sau 30 năm cách xa Tổ quốc, 30 năm Người duy trì một đường dây liên lạc nay đã đặt chân về đến đầu nguồn, khiến Người rất xúc động. Nhưng Cao Bằng mới chỉ là một đốm lửa. Phải làm sao đưa đốm lửa ấy về các nơi khác để dần dần biến thành một đám cháy, nhiều đám cháy thiêu đốt lũ thực dân, đế quốc, phát xít... Và những kinh nghiệm tuyên truyền, tổ chức, vận động... của mấy chục năm hoạt động cách mạng của Người đã sản sinh ra một câu nói bất hủ tại Cao Bằng về giao thông liên lạc.

Câu nói đó được đồng chí Võ Nguyên Giáp công bố lần đầu tiên trong cuốn sách "Khu giải phóng" do Nhà xuất bản Cứu Quốc in vào năm 1946. Người nói:

"Việc liên lạc, là một việc quan trọng bậc nhất trong công tác cách mệnh, vì chính nó quyết định sự thống nhất chỉ huy, sự phân phối lực lượng và do đó bảo đảm thắng lợi".

Lời dạy ấy, chỉ thị có tính nguyên tắc ấy - như lời đồng chí Võ Nguyên Giáp nhận định là "Không bao giờ được quên nhãng trong quá trình tranh đấu", được ra đời trong căn cứ địa Cao Bằng - chỉ có thể ở Cao Bằng trong điều kiện lịch sử ấy - không thể ở nơi nào khác được. (Thực ra câu nói này còn thiếu hai chữ mà mãi đến năm 1985, trong khi thăm Bảo tàng Thông tin quân đội, đồng chí Võ Nguyên Giáp mới nói thêm, đó là "một việc quan trọng "hàng đầu" (bậc nhất...).

Phong trào cách mạng Cao Bằng ở thời gian đó, tuy đã cao, nhưng phong trào không thể đứng lại ở đấy. Trung ương còn ở xuôi. Căn cứ địa cần phải mở rộng. Vì thế mà Bác đã chỉ thị "phải cấp tốc tổ chức ngay những con đường quần chúng" từ Cao Bằng đến miền xuôi, thì "lúc khủng bố mới có thể giữ vững được mối liên lạc, lúc hoạt động vũ trang các đội du kích mới có thể vận động một cách dễ dàng". Phong trào Nam tiến "chuyên môn hóa đi Nam tiến" đã tập trung hơn 100 cán bộ, phần lớn là con em của Cao Bằng tình nguyện thoát ly gia đình, tổ chức ra 10 ban xung phong phối hợp cùng các địa phương - dùng lối vũ trang tuyên truyền, chia ra mấy đường cùng tiến, cứ lớp trước phát triển, lớp sau củng cố - không chỉ đơn thuần là một con đường giao thông - mà là một con đường truyền bá tư tưởng cách mạng xây dựng tổ chức phong trào, phương pháp tổ chức cách mạng của Chủ tịch Hồ Chí Minh... Sau một năm hoạt động, cuối năm 1943, tại vùng giáp giới Cao Bằng, Bắc Kạn, đồng chí Võ Nguyên Giáp đã thay mặt Bác, thay mặt Đoàn thể mở hội ăn mừng Nam tiến thành công và trao cờ "Xung phong thắng lợi" cho anh chị em cán bộ. Chính là nhờ sự đóng góp của cán bộ Cao Bằng, xuất phát từ Cao Bằng mà các đường Nam tiến đã tạo điều kiện vô cùng thuận lợi - nếu như không nói là - quyết định cho những hoạt động cách mạng về sau, trong cao trào khởi nghĩa vũ trang, giành chính quyền... Xa hơn nữa, nếu sau này, khi con đường mòn Hồ Chí Minh chạy dọc Trường Sơn mang tư tưởng "Không gì quý hơn độc lập tự do" của Chủ tịch Hồ Chí Minh vào miền Nam, trong chống Pháp, chống Mỹ, chúng ta cũng không thể quên rằng, điểm ra đi đầu tiên của con đường ấy chính là ở Cao Bằng, với câu nói bất hủ, di sản vô giá về giao thông cách mạng Việt Nam mà đồng bào, cán bộ, nhân dân Cao Bằng vinh dự thay mặt cả nước đón nhận trực tiếp từ Chủ tịch Hồ Chí Minh.

Câu nói ấy, lời dặn ấy đã được nhiều nhà hoạt động chính trị, quân sự, nhất là trong lĩnh vực thông tin liên lạc quốc tế đánh giá rất cao, chấp nhận và coi đó cũng chính là một lời dạy cho chính họ. Người viết bài này đã trực tiếp được nghe một số nhà lãnh đạo Thông tin quân sự của nước Nga, Ba Lan, Đức, Tiệp Khắc, Mông Cổ, Nhật Bản Lào, Cu Ba... phát biểu, rằng "Đây chính là những lời dạy vô cùng quý báu cho ngành thông tin liên lạc, bưu điện, cho Chính phủ của tất cả các nước, các quân đội cách mạng".

Điều đó cũng có thể hiểu được. Tài liệu, sách báo, bài viết của nhiều nhà lãnh đạo nổi tiếng nhất thế giới sưu tầm được, chưa thấy ai nói một câu trọn vẹn, đầy ý nghĩa chiến lược, với tầm quan trọng được đánh giá cao như thế về thông tin liên lạc.

Phải chăng thời thế, hoàn cảnh điều kiện của Nguyễn Tất Thành, Nguyễn Ái Quốc, Hồ Chí Minh đã sản sinh ra câu nói đó tại Cao Bằng, cái nôi của cách mạng, ngôi sao của Việt Bắc, của Việt Nam, nơi đã cung cấp cho nhân dân nhiều chiến sĩ giao thông ưu tú nhất và đã đi vào lịch sử.

Ngày nay trong công cuộc đổi mới, Cao Bằng nói riêng và cả nước nói chung có thể từ câu nói đó của Bác tìm ra được một hướng đi mới, một sức mạnh mới để chứng minh thêm sự trường tồn vĩnh cửu về lời dạy ấy của Chủ tịch Hồ Chí Minh.

Đăng bởi Quang Hưng (nguồn “Giao thông – Thông tin – Liên lạc”. NXB Lao Động 1997)