"Nhạc sĩ" của Trung đoàn (6/8)

Phạm Huy Thưởng

Tiếp theo phần 5/8

Chúng tôi vào đến khu vực tập kết thì được nghỉ một ngày để đào hầm, củng cố chỗ ăn nghỉ. Hôm sau nữa chúng tôi bắt tay ngay vào việc vận chuyển vật liệu. Chúng tôi chặt tre, chẻ nan đan những cái sọt. Chúng tôi xếp xà và sứ vào những cái sọt rồi gùi trên lưng như kiểu đồng bào đi nương.

Một hôm chúng tôi vừa làm xong chuyến chuyển xà sứ về đến khu rừng đóng quân thì nghe nói anh chị em TTVHXK Trung đoàn 134 vừa vào đến nơi. Lính 134 và lính 132 vốn thân nhau từ xưa. Bởi hai chúng tôi chung nhau những đường dây quân sự. 132 làm đường dây xong giao cho 134 khai thác bảo vệ. Lính văn nghệ của hai trung đoàn thân nhau còn hơn nữa. Nghe tin anh chị 134 tới tôi mừng lắm.

Tôi vừa đặt lưng lên võng định nằm nghỉ chờ cơm thì anh Ba Quyền tới. Anh Ba ồn ào nói nói cười cười:

- Huy Thưởng đâu rồi ra đón khách.

- Thủ trưởng mình vớ bở rồi.

Không biết tên nào trong trung đội tôi nói to lên câu đó. Và kia, một đám đông bộ đội trai gái từ khúc đường vòng dưới tán rừng già ập tới. Nhanh chân nhất là Tuyết Lan, rồi thì Lệ Phái, Hữu Cay, cặp hát chèo Lộc và Nhẫn, anh đồng nghiệp mê chèo Phạm Bá Hiến... Anh Ba Quyền lật chiếc mũ mềm trên đầu tôi lên. Tất cả chủ khách cùng cười ầm lên vì cái đầu trọc lốc của tôi.

- Sao anh lại để đầu tóc như vậy? - Tuyết Lan tỏ vẻ áy náy hỏi tôi.

- Vào đây có phải lên sân khấu nữa đâu mà để tóc. Cạo trọc cho mát. - Tôi trả lời Tuyết Lan cho qua chuyện. Tuyết Lan hỏi tiếp.

- Anh có buồn lắm không? Ở chỗ hội diễn, khi chúng em biết tin thì anh đã đi rồi. Anh em mình chẳng kịp nói lời chia tay nữa. - Sự quan tâm của Tuyết Lan làm tôi mát từng khúc ruột.

Chiều hôm sau chúng tôi nghỉ sớm để về xem chương trình biểu diễn của các bạn 134. Theo thói quen thường khi, tôi lăng xăng bên cánh gà giúp các bạn 134 trong cả buổi diễn. Xong buổi diễn chúng tôi chia tay thật bịn rịn. Tuyết Lan nói nhỏ với tôi: "Gắng giữ gìn, xong nhiệm vụ trong này về gặp nhau tại Hà Nội anh Thưởng nhé".

Không bịn rịn sao được vì ngày mai họ lại lên xe về Hà Nội. Còn chúng tôi thì cứ mỗi ngày vào sâu hơn.

Tôi sẽ không kể nhiều về đường dây trên Trường Sơn này. Bởi đó là một câu chuyện rất dài. Phải một cuốn sách mới kể được hết. Tôi chỉ xin trích kể ra đây một chuyện: đó là việc chúng tôi đã lập Đội TTVHXK ở chiến trường như thế nào.

Sau Tết Mậu Thân 1968, địch bắt đầu phản công. Chúng đổ quân và thả ống cống xi măng lập trận địa khống chế ta từ trên những ngọn đồi. Lại cho máy bay Mỹ đánh phá ác liệt hạn chế vùng Khu Bốn, trong này thì địch nống ra chặn giữ ác liệt vùng Thừa Thiên Huế, chúng tôi ở giữa bị mắc kẹt cả hai đầu. Thế là lần đầu tiên vào chiến trường chúng tôi bị đói gạo, đói muối. "Không thể tưởng tượng được có lúc mình chê khoai lang. Lại có lúc mình bỏ đi cả một gói muối vừng ăn xôi sáng không hết". Cái lúc cơn đói nổi lên dữ dằn chúng tôi tự hỏi như thế. Chúng tôi nhận được lệnh từ Hà Nội là "Phải chuyển quân ra cách xa những nơi Mỹ đổ quân từ 20 đến 30 kilômét". Ở trong này chúng tôi không thể thực hiện được việc di chuyển với những khoảng cách như thế. Bởi vì ở trong rừng có khi cả ngày mới vượt được một cái dốc dài có 10 kilômét tính trên bản đồ.

Phần do địch nống ra đánh phá, phần do đói chúng tôi lâm vào hoàn cảnh thật khó khăn ác liệt. Và thật là kỳ lạ, vào chính lúc ác liệt như thế Phó Chính ủy Nguyễn Mạo kêu tôi làm kế hoạch thành lập Đội TTVHXK. Phó Chính ủy lúc này cũng đã bị sốt rét, nhưng ông vẫn đi theo chiến sĩ hàng ngày, ông vẫn có mặt ở những điểm xa nhất, ác liệt nhất trong đội hình Trung đoàn.

Tôi từ đại đội lên khu rừng Trung đoàn bộ. Tại hầm Chính ủy, ông đặt bát nước đường lên cái bàn ghép bằng cành cây rồi nói:

- Phải thành lập Đội TTVHXK ở đây thôi. Anh em mình vất vả quá mà không được giải trí. Huy Thưởng thấy sao? - Ông nói với tôi, giọng trìu mến.

- Thủ trưởng có ý kiến như thế là rất hay. Nhưng tôi nghĩ khó quá, vì nhạc cụ không có, tiết mục cũng khó khăn, còn con người không biết có được những ai ở trong này?

- Cậu cứ tính toán đi. Lúc này mà lập được đội văn nghệ, biểu diễn được cho anh em và bà con xem mới là quý, mới là giỏi.

Tôi xin ông cho tôi một tuần chuẩn bị rồi sẽ báo cáo lại. Ông hỏi thêm:

- Có thể làm được không?

- Chắc chắn làm được. Tôi sẽ tìm cách, xin thủ trưởng cứ yên tâm.

Từ hầm chỉ huy về, tôi tìm gặp Kha và Khiển. Tôi nói với họ về ý đồ của lãnh đạo Trung đoàn. Kha nói:

- Về con người thì anh khỏi lo, tôi với Khiển đã nhắm được một số anh em. Cũng tạm đủ Đáng lo là nhạc cụ. Cây ghi ta tôi bỏ lại tại một trạm giao liên gần đây. Nó bị bong một bên thùng đàn nhưng tôi sẽ dán lại được. Chỉ lo dây đàn đứt hết, liệu có thứ gì thay được.

- Tôi còn giữ mấy bộ dây inox trong ba lô. - Tôi nói.

- Thế thì tuyệt.

- Ở trên binh trạm tôi thấy có một cây đàn manđôlin cũ, họ gài trên vách lá. Chắc là mình xin họ cho thôi.

Khiển phát hiện. - Cũng chỉ lo dây đàn.

- Tớ cũng còn mấy bộ dây manđôlin nữa.

Tôi nhớ lại hôm chuẩn bị ba lô ở Hà Nội, thấy mấy bộ dây đàn tôi đã định bỏ lại. Song linh tính mách cho tôi biết là cứ đem đi chiến trường, thế nào cũng có lúc cần đến.

Chúng tôi mừng là hai thứ đàn khó nhất đã có cách giải quyết.

Khiển nhận lời sẽ làm một cây nhị theo tiêu chuẩn xuất khẩu vì ở đây chẳng thiếu gì gỗ quý, chẳng thiếu gì trăn với rắn để lấy da làm mặt đàn. Kha hứa sẽ làm một cây đàn tam. Riêng tôi còn nhớ công thức khoét sáo trúc. Chúng tôi bắt tay vào làm nhạc cụ. Và tôi cũng lập một danh sách triệu tập anh em về Đội TTVHXK. Tôi còn nhớ một số người trong danh sách TTVHXK ở chiến trường. Đó là Nguyễn Hồng Liên, Thân Trọng Việt, Lý Ngọc Đới, Nguyễn Văn Nghi, Nguyễn Đức Thông, Nguyễn Văn Thụy, Nguyễn Anh Phong, Vũ Trọng Ngà.

Mấy hôm sau, trong một chuyến đi công tác, đang đi trên một đoạn đường mòn kề gần một dòng suối, chúng tôi chợt thấy có tiếng lao xao dưới bến nước. Kha nói:

- Để tôi xuống xem có gì mà bà con xúm đông ở dưới đó.

Giây lát, Kha vừa reo vừa chạy lên:

- Ổn rồi. Có đàn rồi. - Miệng nói, anh chàng giơ cao một khúc thịt tròn tròn và một mớ da nữa. - Trăn đấy. Da trăn đấy. Có da trăn là có tất cả, nhị, líu, đàn tam, trống đế. Thắng rồi. - Tôi nghĩ bụng, chưa chi đã vội nói thắng. Còn bài vở, còn con người nữa chứ. Nhưng thôi có được thế này cũng là chắc ăn rồi.

Sau khi đã tính toán chu đáo tôi báo cáo đồng chí Phó Chính ủy một kế hoạch chi tiết. Tôi, Nguyễn Văn Kha, Vũ Trọng Ngà và Thân Trọng Việt được lệnh tập trung về Ban chính trị. Chúng tôi chuẩn bị nội dung tiết mục. Tôi ôm lấy cái đài, nghe chọn những bài hát hay và ký âm lại. Tôi phải mất khá nhiều lần nghe mới ghi xong bài "Niềm vui anh chiến sĩ quân bưu" của Vũ Trọng Hối. Kha thì chế tạo các nhạc cụ. Ngà viết một hoạt cảnh chèo về bộ đội đường dây ở chiến trường. Việt làm một cái tấu hài và một bài thơ. Tôi viết được bài hát "Đường dây qua bản Lào". Rất nhanh chóng, chúng tôi có đủ nhạc cụ cho một dàn nhạc nhỏ. Những đội viên cũ ở các ở đại đội phát hiện thêm cho chúng tôi những hạt nhân mới. Một tuần sau chúng tôi tìm đủ mười một người cho một Đội TTVHXK. Gần một nửa là những đội viên đã từng hoạt động, số còn lại là những người mới toanh.

Còn nữa

Đăng bởi Quang Hưng (nguồn “Những chặng đường tín hiệu”. NXB QĐND 2005)