Đại tá, TS Nguyễn Văn Khoan – hội viên Chi hội Phòng KHQS
Giữa năm 1956, Tổng cục Chính trị triệu tập tôi và mấy
cán bộ đại đội cùng cấp về Hà Nội học tiếng Nga - lớp tiếng Nga đầu tiên ở Việt
Nam. Sau hai năm, đáng lẽ là tiếp tục sang Liên Xô, nhưng do nhiều nguyên nhân,
việc "xuất ngoại" này hoãn lại, tôi cầm lệnh điều động về Cục Thông
tin liên lạc vào giữa năm 1959.
Số phận và duyên nợ đã gắn bó cuộc đời tôi từ đây cho
tới khi "hạ sao", tháng 9 năm 1989. Ba mươi năm ở Bộ đội Thông tin,
qua gần chục "đời" Cục trưởng, Tư lệnh, từ đồng chí Hoàng Đạo Thúy,
Nguyễn Anh Bảo, Hoàng Niệm, Phạm Niên, Tạ Đình Hiểu, Phan Hoan, Nguyễn Xuân
Thăng...
Trong ba mươi năm đó, trải qua nhiều công tác như biên
dịch, phiên dịch, cán bộ huấn luyện, giáo viên dạy tiếng Nga, biên soạn sách,
giáo viên Trường Sĩ quan Thông tin, cán bộ tuyên huấn... nhưng những kỷ niệm
sôi nổi, hào hùng nhất, đẹp đẽ nhất vẫn là những kỷ niệm về công tác tư tưởng,
chính trị, văn hóa...
Năm 1964, sau hơn một năm cùng với các đồng chí khác từ
Kiev Ucraina (Liên Xô) trở về khi có "Nghị quyết 9", tôi vác ba lô đi
bộ về Hiệp Hòa, "căn cứ địa" của Trường Sĩ quan Thông tin do Trưởng
phòng Huấn luyện cũ của tôi là Hoàng Tài Long làm hiệu phó, thực việc là hiệu
trưởng. Đầu năm 1966, đồng chí Nguyễn Duy Lạc, cán bộ Phòng Chính trị Cục Thông
tin lên Nhà trường, gặp tôi, hỏi thăm sức khỏe, tình hình công tác cũ thời chống
Pháp, tình hình gia đình... và không thông báo một ý kiến gì. Do đã có mười lăm
năm tuổi quân, nên tôi đoán sẽ có chuyện thay đổi nhiệm vụ.
Tôi bỗng nhớ lại, một ngày vào giữa năm 1959, khi cầm
quyết định đến gặp "Đại tá Hoàng Đạo Thúy", vị Cục trưởng, huynh trưởng
Hướng đạo sinh này mà tôi từng biết, hỏi:
- Nghe Đạm (tức Tạ Quang Đệ - nhà báo Quang Đạm) nói đồng
chí là Xì-cút (Hướng đạo sinh)?
- Vâng. Ở đạo Hạc Thành với anh Trần Mỹ Thạch (anh ruột
Đại tá Thông tin Trần Hoạch) và Văn Hà của anh Võ Chương và Quang Đạm.
- Xì-cút thì phải thế nào?
Tôi trả lời bằng tiếng Pháp:
- Phrǎng-giơ-et tú-giua prê (Franc jeu et toujours prêt:
thành thật và sẵn sàng).
Cục trưởng đứng lên, bắt tay trái (lối bắt tay của Xì cút)
và nói:
- Thế là tốt. Rồi đồng chí Anh Bảo (Bí thư Đảng ủy Cục,
Cục phó...) sẽ giao công tác...
Thế là an tâm. Đã luôn luôn sẵn sàng thì chẳng phải lo
nghĩ gì.
Mấy hôm sau, đồng chí Hoàng Tài Long trao cho tôi giấy
quyết định về Cục.
Bấy giờ đã gần hai năm sau ngày Mỹ đánh phá Hồng Quảng,
lấy cớ tàu Ma-đốc bị tấn công. Cơ quan Cục còn ở trong thành, phải làm hồ sơ mới
có giấy vào. Vả lại cũng đang rục rịch sơ tán nên anh Sinh Hùng, cán bộ Ban Tuyên
huấn Cục gửi tôi, Phạm Khắc Vinh và một cậu trung sĩ trẻ nữa ở nhờ Tiểu đoàn 78
tại một khu nhà giữa phố Lý Nam Đế (nay là Cục Tài vụ). Phần tôi, tôi cũng chẳng
lạ gì cái "Thành", vì tôi đã ở, làm việc tại đấy từ năm 1959 cho đến
1963, ra vào khu A, khu B, chui xuống hầm nhà Con Rồng (điện Kính Thiên) đã tìm
thấy cái giếng cổ, bờ giếng hằn sâu vết giày kéo vào đá gần lầu của Tây...
Ngày đến làm việc, trưa đi ăn cơm ngoài (bấy giờ chưa
có từ "cơm bụi") vì Tiểu đoàn phó không cho báo cơm lại còn dọa
"đưa ra ngoài doanh trại" vì không có giấy giới thiệu chính thức mà
chỉ có lệnh miệng!
Nhiệm vụ đầu tiên của nhóm chúng tôi là biên tập, ghi
chép thành tích của một số chiến sĩ có thành tích để "làm sách". Tuy
công tác tại Hà Nội, nhưng những tháng đầu về Cục tôi vẫn phải mượn xe đạp lên
Hiệp Hòa lĩnh lương, phiếu gạo.
Đấy là cách "mượn người cơ sở về cơ quan" của
Phòng Chính trị. Chính cái "mẹo" này, về sau tôi đã học lại của Phòng
để "mượn" rồi "cứt trâu để lâu hóa bùn", mượn mà không trả,
"giải phóng" cho nhiều bạn đi học, đi khỏi đơn vị làm cái nghề mà
mình thích như Nguyễn Duy, Phạm Khắc Vinh, Quang Chuyền, Phạm Đình Trọng, Quang
Thống, Hồng Đào, Huy Thiêm, Trọng Tân, Thụy Kha, Phạm Ngọc Liệu, Nguyễn Cương,
Xuân Hạnh, Bắc Sơn, Thúy Minh, Thọ My, Thanh Hải, Vân Anh...
Sách thông tin bấy giờ đã có một bộ sáu quyển Chiến
sĩ Thông tin kể chuyện do Cục trưởng Hoàng Đạo Thúy chủ trương, tổ chức cho
cán bộ chiến sĩ Thông tin sau 1954 viết lại những kỷ niệm, kinh nghiệm huấn luyện,
chiến đấu trong "ngành binh" của mình, đã in, phát hành đến đơn vị
(không rõ bộ sách quý này có còn không?) Chính Cục trưởng đã làm gương khi viết
Báo cáo! Liên lạc vững - một quyển sách nhỏ, mà theo lời tác giả:
"Ông Tổng Tư lệnh (Đại tướng Võ Nguyên Giáp) lại thích cái lối viết ngắn của
mình".
"Làm" xong cuốn Giữ vững đường dây về
thông tin miền Bắc, cuốn Giao liên trên tuyến đầu Tổ quốc về thông tin
miền Nam, Phạm Khắc Vinh vẫn còn là quân số mượn, còn tôi được "biên chế tạm
thời" vào Cục.
Vào Phòng Chính trị Cục - tôi đã được đọc một số nghị
quyết của Đảng ủy về việc viết "Lịch sử ngành binh (và đã có một tổ sử
đang tiến hành) về tuyên truyền gương chiến đấu, huấn luyện, về công tác thu thập
hiện vật làm nhà truyền thống, nâng cao trình độ văn hóa, cho cán bộ, chiến
sĩ...
Những nghị quyết ấy, mang dấu ấn tư tưởng, tầm nhìn xa
của đồng chí Lê Cư, đồng chí Nguyễn Anh Bảo và tập thể Thường vụ, mà tôi đã nhiều
lần được trò chuyện. Tôi lập một đề cương hoạt động, bao gồm nhiều công việc cụ
thể, từng bước, để thực hiện Nghị quyết của Đảng ủy. Chừng thấy tôi sốt ruột, đồng
chí Lê Cư, một hôm, nói với tôi:
- Ta sắp "lên" Bộ tư lệnh rồi. Chờ đã...
Trong khi "chờ đã", tôi tranh thủ xin đi học
lớp "bồi dưỡng cộng tác viên". Buổi Phát thanh Quân đội nhân dân"
do anh Hồng Lân, Trưởng phòng giảng dạy. Tuy đã là "Tổng biên tập"
báo trung đoàn từ năm 1953, có thẻ CTV (cộng tác viên) của báo Quân đội nhân
dân, Phát thanh quân đội, đã có hai tập sách in (Tấm thảm màu xanh da trời,
Một phút...), nhưng đây là lần đầu tiên tôi được đi học "chính
quy" khóa báo chí... ngắn ngày.
Trở về, tôi kiến nghị mở lớp "Bạn đọc, thông tin viên",
"mượn", "vay" các đơn vị cơ sở những anh chị em có năng khiếu,
có văn hóa, có thể đưa tin, viết bài được... Tôi còn tiếp tục xin phép mở mấy
"khóa" nữa, không những phát hiện đào tạo được cho Binh chủng một số nhà
báo mà sau này các bạn ấy trong quá trình học tập công tác rèn luyện đã trở
thành những nhà báo "có tên tuổi". Số lượng “bạn đọc, thông tin viên”
này được bố trí trong các đơn vị thông tin chủ lực ở miền Bắc, trong các quân
khu, quân chủng, binh chủng. Chúng tôi còn cử hoặc gửi "phóng viên"
đi chiến dịch, vào B... để viết bài lấy tin tức... Chính đội ngũ này đã
"nuôi sống" tờ "Thông tin", đã viết bài đều đặn có thời
gian, hơi nhiều – trên buổi Phát thanh Quân đội, báo Quân đội nhân dân – nên có
thời gian một số đơn vị đã "ghen ghét yêu thương" mà rằng:
"Thông tin nó chiếm đài của ông Hồng Lân rồi!". Nhận thức được rằng,
có thể có vài trăm kỹ sư hữu tuyến, vô tuyến, nhưng "kiếm ra" vài chục
anh chị em viết báo, làm thơ, làm nhạc, vẽ... là điều không dễ có và cả không
thể "trói" họ được mãi ở Binh chủng, nên chúng tôi cứ phải "liên
tiếp" mở các lớp viết, rồi vẽ, cả trại sáng tác nhạc, chèo, kịch nói...
Yên tâm về mảng tuyên truyền báo chí rồi, ban Tuyên huấn
muốn chúng tôi bước vào "cuộc chiến đấu mới" sau khi "thành Bộ
tư lệnh", không còn là Cục nữa. Vốn yêu thích hội họa từ khi còn nhỏ, lớn
lên lại có quen biết với một số họa sĩ, mong muốn ở các trạm đài, nơi đóng quân
của bộ đội có những tranh cổ động cụ thể về đề tài nhiệm vụ thông tin nên chúng
tôi đề nghị anh Nguyễn Duy Lạc cho mở "chui" lớp vẽ.
“Chui" là vì do thương yêu, nể nang cái ban
"Tu huýt" (Tuyên huấn) nhiều sáng kiến của chúng tôi mà thủ trưởng
cho "làm thử" không có báo cáo lên trên, không có chi phí gì. Còn
chúng tôi thì căn cứ vào lòng yêu thích hội họa của anh chị em, trên cơ sở tình
nguyện, theo mẹo cũ "mượn" người đi học, có kèm theo đôi lời huênh
hoang nào về đơn vị sẽ... sẽ... v.v...
Lớp học bố trí tại trường Chu Văn An, gần Hồ Tây. Giáo
viên đầu tiên là anh Lương Quý, bấy giờ là họa sĩ của báo Quân đội nhân dân.
Anh là "họa sĩ cũ" của tờ "Tiến lên", báo của trung đoàn
tôi trong chống Pháp, sau 1954 được giới thiệu đi học mỹ thuật. Sau khi lớp học
mở được ít ngày, các anh Văn Đa, Phạm Thanh Tâm - họa sĩ quân đội - có đến
thăm, trò chuyện, giảng giải. Lớp học trong tiếng còi báo động thường xuyên của
thành phố. Ngoài số họa phẩm chúng tôi để dành được từ trước cho lớp học, Phòng
Vật tư . Tổng cục Chính trị cũng cho thêm ít bộ bút vẽ (bấy giờ là rất quý),
màu nước... Còn lại, học viên tự túc... đốt cây làm than, tự tạo lấy giá vẽ...
Còn nữa
Đăng bởi Quang Hưng (nguồn “Những chặng đường tín hiệu” NXB QĐND 2005)
0 comments:
Đăng nhận xét