Đại tá, TS Nguyễn Văn Khoan – hội viên Chi hội Phòng KHQS
Tiếp theo và hết
Từ một bài ca dao trên báo tường đơn vị, đến bài Tấu
cáp ngầm sau đó là đỉnh cao Tấu cóc, giới thiệu một "phương
pháp" chống mối mọt là thả cóc vào kho hàng, Nguyễn Duy Nhuệ đã về được với
Ban, lo làm báo, làm thơ, đi theo đội Tuyên truyền văn nghệ vào Khu 4, Vĩnh Linh...
Sau khi đi học Đại học Tổng hợp Văn về, chuyển ngành, bôn ba ngành nghề
"cái máu giang hồ" đi đó đi đây của anh có lẽ bắt đầu từ đấy chăng?
Trong nhiều lần đi kiểm tra đơn vị, Tư lệnh và Chính ủy
đều nói tới sự khao khát "văn công, văn nghệ" của anh em, nhất là các
tổ, trạm, đài, phân tán, nhỏ, lẻ, hàng mấy năm trời không biết "văn
công" là gì?
Chúng tôi bắt đầu đưa đội Tuyên truyền văn hóa
của Trung đoàn 132 xuống tuyến. Với hơn mười "hạt nhân" anh em đã tìm
đến các cung đường, trạm đang xây dựng đường dây trần, giúp đẵn cây, trồng cột,
căng dây, đọc báo, ngâm thơ, ca hát, diễn kịch, kể chuyện ở Hà Nội, ở Bộ... để
bộ đội nghe, xem. Liên lạc chặt chẽ với đội từng ngày, chúng tôi biết rằng tuy
được hoan nghênh nhưng đội toàn "con trai" nên cũng chưa "hấp dẫn"
lắm.
Những lần xuất quân của Tiểu đoàn Quân bưu, của Trung đoàn 134 có các gái đi cùng vào Vĩnh Linh, Quảng Bình,
giúp bộ đội chữa dây, nối thông liên lạc, khâu vá, dạy hát... cho bộ đội, các
em thiếu nhi... biểu diễn văn nghệ không những trước Bộ đội Thông tin mà còn cả
bộ đội công binh, cao xạ... rất được hoan nghênh. Sau một lần xem biểu diễn, một
đơn vị cao xạ đã hạ một "tên giặc trời", thông báo "chiến công
này dành tặng đội Tuyên truyền văn nghệ! Đội của Trung đoàn 134, Đội trưởng là
Dương Thị Lệ Phái (nay là Thành ủy viên Hà Nội) Đội phó là Phạm Bá Hiến (sau này
là Đại tá Chánh văn phòng Học viện Chính trị - quân sự) đã được Bộ tư lệnh B2 mời
đến thăm, động viên và khen ngợi. Hoạt động của các đội này liên tiếp trong nhiều
thời kỳ đã để lại nhiều kỷ niệm với nhân dân và bộ đội tuyến trước, góp phần cổ
vũ, giữ vững niềm tin chiến thắng quân thù...
Có một việc mà chúng tôi băn khoăn là chưa tìm được một
câu nói, một tấm ảnh nào của Bác "riêng" với Bộ đội Thông tin.
Nhân dịp sẽ tổ chức Triển lãm 25 năm thành lập Đội Việt
Nam Tuyên truyền Giải phóng quân tháng 12 năm 1969, triển lãm mà mỗi đơn vị phải
trưng bày thành tích của mình sao cho "điển hình", "nổi bật",
"mỹ thuật", Chính ủy yêu cầu chúng tôi tìm cho được "một hiện vật
nào đấy của Bác Hồ với Thông tin". Chúng tôi đã có bức ảnh "Bác quan
sát trận địa Đông Khê năm 1950", cạnh Bác có anh chiến sĩ thông tin, ảnh
Bác nhận công văn do một chiến sĩ quân bưu đưa đến... nhưng đều không đạt yêu cầu...
Một hôm, tôi và Phạm Ngọc Liệu đến nhà anh Văn Đa, họa
sĩ quân đội giúp cho cái "ma két" tiền sảnh của triển lãm sắp tới. Bỗng
nhiên, anh Văn Đa đưa ra một gợi ý là sẽ đưa ảnh "Bác Hồ đang nói điện thoại".
Lập tức tôi nhớ tới ngay, đây là bức ảnh mà đạo diễn Nga Các Men đã công bố
trong tập sách Ánh sáng trong rừng thẳm do Nhà xuất bản Thanh niên Cận vệ,
Mátxcơva in 1958, viết bằng tiếng Nga, mà tôi đã mua ở hiệu sách Ngoại văn,
Tràng Tiền, Hà Nội. Tấm ảnh ấy anh Văn Đa để lẫn trong sổ sách, chưa tìm được,
hứa sẽ tìm ra. Tôi về nhà lục các giá để sách, may quá, chưa kịp gửi đi sơ tán
nên vẫn còn. Đem đến anh Văn Đa, cũng là lúc anh tìm được tấm ảnh đó, anh không
rõ xuất xứ ai chụp lại, chụp lại từ đâu... Chúng tôi mang ảnh Bác, của anh Văn
Đa, sách có in ảnh Bác nói điện thoại báo cáo với Chính ủy, được Chính ủy chấp
nhận...
Còn câu nói của Bác về thông tin? Chúng tôi đề nghị lấy
"tám chữ vàng" Bác đã nói trong thư gửi Đại hội Thi đua Quyết thắng 1
là "kịp thời, chính xác, bí mật, an toàn" (tám chữ này đã được một hội
nghị cán bộ Đảng ủy mở rộng họp tại gác 2 ngôi nhà của Sở Giáo dục Hà Nội trước
cổng sân vận động Hàng Đẫy, đường Trịnh Hoài Đức thảo luận và đệ trình Văn
phòng Phủ Chủ tịch với nhiều phương án: nhanh chóng, chính xác, kịp thời, an toàn,
bảo mật...). Để bộ đội dễ nhớ tám chữ này, chúng tôi mách nước theo một thứ tự
đảo ngược A, B, C, K: "An toàn, bí mật, chính xác, kịp thời".
Trong năm 1969, tôi không nhớ từ đâu, đọc được mấy tập
Văn kiện Đảng, trong đó công bố rất nhiều nghị quyết về giao thông. Tôi
lần mò lên Thư viện Quân đội, tìm đọc các báo Cờ Giải phóng, một số hồi
ký... để tìm hiểu thêm về vấn đề này, có vẻ như khá độc đáo của Đảng ta. Một buổi,
tôi mượn cuốn Khu Giải phóng của Đại tướng Võ Nguyên Giáp do Nhà xuất bản
Sự thật in, bìa đã vàng, giấy đã cũ, có tờ đã nát. Liếc qua vài trang, bỗng ở
trang 7 hiện lên dòng chữ "Cụ Hồ đã từng nói "Việc liên lạc là việc
quan trọng bậc nhất trong công tác cách mạng, vì chính nó quyết định sự chỉ
huy, sự phân phối lực lượng và do đó đảm bảo thắng lợi"*.
Tôi run lên, nhưng vẫn phải bình tĩnh lấy giấy bút ra chép
lại, mang về trình lãnh đạo, ý kiến lãnh đạo cho biết: Phải mượn được nguyên
văn cuốn sách về... Sau khi đã chứng minh được tính chính xác câu nói của
Bác do một người có đầy đủ tư cách phát biểu, Thường vụ quyết định đưa câu này
lần đầu tiên ra triển lãm. Hàng chữ được anh tân binh họa sĩ đoàn "Chuông
vàng" cắt gọt rất đẹp, giấu kín, bí mật, không dán lên trước, ngay cả hôm tổng
duyệt mà chờ sáng ngày 21 tháng 12 năm 1969, khi đồng chí Trường Chinh đến thăm
mới "rung" ra cùng bốn pa-nô "tứ bình": Kịp thời, chính
xác, bí mật, an toàn do Nguyễn Cương (sau này đỗ thủ khoa Trường Đại học Mỹ
thuật, Hà Nội) vẽ mẫu và các bạn Phạm Ngọc Liệu, Xuân Hạnh, Nguyễn Thế Dân thực
hiện. Sau khi đồng chí Trường Chinh về, lại đóng cửa không cho ai vào xem, chờ
ngày mai Đại tướng Võ Nguyên Giáp đến.
Phòng triển lãm Thông tin ở Sân bay Bạch Mai 1969 nhận
được những dư luận tốt, khen Bộ đội Thông tin có văn hóa, lắm tài.
Năm 1972, Thường vụ Đảng ủy Thông tin có nghị quyết
chuyên đề về Nhà truyền thống và Bảo tàng Thông tin. Kế tục nghị
quyết này đã đề xuất từ năm 1959, 1967... một số đơn vị như Trung đoàn 132,
205, 134, Nhà máy M1, rồi M3... lần lượt ra mắt các nhà truyền thống của đơn vị
mình. Tuy quy mô còn nhỏ bé, hiện vật còn nghèo nàn, nhưng cũng đã hình thành
được một số cơ sở văn hóa, một "ngôi đền thờ" các chiến công, thành
tích của cán bộ, chiến sĩ đơn vị... Bản thân các thủ trưởng đều có ý thức xây dựng
cho nhà truyền thống, bảo tàng. Chính ủy Trung đoàn 134, đồng chí Phạm Ngọc
Thăng đã tự mình "áp tải" một xe hiện vật từ Đường 9 - Nam Lào ra cho
Bộ tư lệnh, một số cán bộ được học qua lớp bảo tàng ngắn ngày đã xuống đơn vị thu
nhập, làm hồ sơ các hiện vật, giúp cho đơn vị và cho bảo tàng tương lai của Binh
chủng...
Chính nhờ có Nghị quyết này và lực lượng cán bộ sưu tầm
mà trong năm 1975, Bộ tư lệnh Thông tin đã thu thập được hàng ngàn hiện vật,
thư từ, báo chí, tranh ảnh, máy móc.. chuẩn bị cho năm 1980, xây dựng Bảo tàng
Thông tin kỷ niệm 35 năm Bộ đội Thông tin. Sau đó không tiến hành được, dù đã
chuẩn bị khá kỹ lưỡng, do tình hình chiến tranh ở Tây Nam và Biên giới diễn
ra... Công việc xây dựng bảo tàng này phải chờ năm năm sau, vào năm 1985 mới thực
hiện với quyết tâm và sự chỉ đạo cụ thể của Tư lệnh - Bí thư Đảng ủy Hoàng Niệm.
Và đây cũng là một trong những bảo tàng binh chủng đầu tiên.
Sau khi Bảo tàng Thông tin ra đời, do nhiều đơn vị nhỏ,
ở xa, không về tham quan được tại Bảo tàng, nên Ban Tuyên huấn chúng tôi, đưa
vào mẫu "Phòng Lênin" của quân đội Xô viết, đệ trình Bộ tư lệnh một đề
án thành lập Phòng Hồ Chí Minh. Được phê duyệt báo cáo, được phép Tổng cục
Chính trị chúng tôi đã làm thí điểm ở một số đơn vị của quân bưu, một tiểu đoàn
học viên, một đại đội vô tuyến điện, một trạm quân bưu, một bệnh xá. Đồng chí
Trịnh Lâu và tôi được cử sang Campuchia, trong nhiều việc, có cả việc xây dựng
phòng Hồ Chí Minh cho một đại đội vô tuyến điện phục vụ cơ quan lãnh đạo của
quân đội tại Phnôm Pênh. Sơ kết việc làm ban đầu, chúng tôi tổ chức trưng bày
"mẫu" tham khảo một Phòng Hồ Chí Minh tại Bảo tàng Thông tin.
Thượng tướng, Phó Chủ nhiệm Tổng cục Chính trị Đặng Vũ Hiệp có đến nghiên cứu,
biểu dương, hứa sẽ cho kinh phí cho phòng và có thể sẽ cho nhân "kết quả
này của Thông tin ra toàn quân"...
Hạt nhân Phòng Hồ Chí Minh được ươm tại Bộ tư lệnh
Thông tin nay đang ra hoa, kết trái trong toàn quân ta.
Một trong những việc Ban Tuyên huấn chúng tôi quan tâm
là làm thế nào tìm cho ra được một mốc lịch sử nào đó để làm ngày "khai
sinh" cho Binh chủng. Nhiều cuộc họp đã diễn ra, đề xuất, tranh cãi, kiến nghị...
Cuối cùng, sau khi đồng chí Hoàng Đạo Thúy kể chuyện về việc trong ngày 02
tháng 9 năm 1945, đồng chí Võ Nguyên Giáp đã chỉ thị cho Phòng Thông tin lập mạng
liên lạc toàn quốc và chỉ vài ngày sau là thông suốt, Thường vụ Đảng ủy quyết định
chọn ngày 09-9, vì ngày 07 và ngày 10 trùng vào ngày lễ nào đó của một nước xã
hội chủ nghĩa... làm Ngày truyền thống của Bộ đội Thông tin liên lạc hàng năm.
Báo cáo lên Tổng cục Chính trị, lên Quân ủy ít lâu sau
có quyết định bằng văn bản của Quân ủy, Tổng cục Chính trị, Bộ Quốc phòng đồng
ý công nhận ngày 09 tháng 9 năm 1945 là Ngày truyền thống của Bộ đội Thông tin.
Lễ kỷ niệm đầu tiên Ngày truyền thống tiến hành tại Hội
trường trường Hành chính trên đường gọi là Giảng Võ - thực ra là đường đi về
Trung đoàn 134 - nay là đường Láng Hạ. Trong lịch sử công tác chính trị - công tác
đảng của Quân đội ta - theo báo Nhân dân - "đây là đơn vị đầu tiên, lần đầu
tiên tổ chức Ngày truyền thống ra đời của đơn vị mình". Báo Nhân dân đã
dành cho Bộ đội Thông tin, một bài xã luận, nhiều bài gương chiến đấu, giới thiệu
một số tranh của chiến sĩ thông tin...
*
* *
Sau nhiều năm rời quân ngũ, chúng tôi vẫn thường đến
thăm các thủ trưởng cũ như đồng chí Lê Cư, Hoàng Niệm, Nguyễn Như Thuyết. Đồng
chí Chính ủy Lê Cư có lần nói:
- Thật là những tháng năm hào hùng sôi nổi! Các cậu bấy
giờ còn rất trẻ, quân hàm thấp mà sao nghĩ ra được nhiều việc tốt thế, làm được
nhiều việc "hay" thế?
Tôi thành thực trả lời:
- Anh em chúng tôi thì nhiệt tình, đoàn kết, thương yêu
bảo ban nhau, lấy công việc làm mục đích chẳng so bì hơn thiệt, thua kém gì, chỉ
mong sao góp phần vào cuộc kháng chiến chống Mỹ thắng lợi... Nhưng nếu không được
các đồng chí lãnh đạo từ Trung ương, từ đồng chí Trường Chinh, tới Quân ủy, tới
đồng chí Văn, đồng chí Song Hào và các anh trong Thường vụ tạo điều kiện, thì
chúng tôi cũng chẳng làm được gì...
Đúng là những tháng năm không thể nào quên được.
Đăng bởi Quang Hưng (nguồn “Những chặng đường tín hiệu”
NXB QĐND 2005)
--------------------------------------------
* Năm 1994, tại kỷ niệm 50 năm thành lập Đội Việt Nam Tuyên truyền Giải phóng quân, Đại tướng Võ Nguyên Giáp nói thêm rằng: thực ra Bác còn nói là công tác hàng đầu, nhưng bấy giờ chưa thể nói được. Xem kỷ yếu Hội thảo kỷ niệm 50 năm Đội Việt Nam Tuyên truyền Giải phóng quân. Tỉnh ủy Cao Bằng 1995. Sách này, sau tôi lại tìm được một cuốn và theo yêu cầu của Bảo tàng Cách mạng, tôi đã tặng Bảo tàng.
0 comments:
Đăng nhận xét