Thạch thảo tím

Vương Thị Phương Thảo

Trở về nhà, lòng dâng đầy ấm ức, vừa vứt veo chiếc túi xuống, tôi ngồi phệt xuống ghế. Mẹ từ dưới bếp chạy lên, giọng ôn tồn: "Con gái mà nhăn là khó coi lắm đó. Thế ở trường có chuyện không vui hả con?". Mẹ bao giờ cũng thế, dịu dàng và điềm tĩnh. Tôi thì y chang bố. Phải chi mình được chút ít giống mẹ. Tôi thầm nghĩ.

"Chán lắm mẹ ơi. Con gái của mẹ lại phải đi thực tế quanh quanh Hà Nội. Đã không được đi xa như chúng nó thì thôi lại còn phải tìm hiểu đời sống chi đó ở mấy cái doanh trại bộ đội". Tôi tiếp tục thao thao "Mẹ xem cuộc sống ở đó có gì mà viết. Vừa nhạt nhẽo, vừa vô vị. Bộ đội ư, xưa như trái đất rồi".

Mẹ lắc đầu giảng giải "Nếu như không có bộ đội thì lấy đâu các con có cuộc sống yên bình như ngày nay. Ngày xưa, loạn lạc, đói khát trẻ con có ngày nào được hưởng thụ quan tâm nhiều như bây giờ?"

Dẫu biết thế, nhưng bản chất ương bướng nổi lên, tôi cãi lý với mẹ "Nhưng mà cũng không thể phủ định được bộ đội ngày nay khác nhiều rồi. Và hình ảnh anh bộ đội Cụ Hồ thiêng liêng đã mai một nhiều trong xã hội hiện đại".

Mẹ cười buồn "Mỗi thời một khác nhưng họ vẫn là người lính năm xưa. À, con lúc nào cũng ác cảm với bộ đội, con ghét họ điểm gì".

Tôi chống chế: "Mẹ lúc nào cũng bênh bộ đội. Mẹ trông tụi con thế này mà các thầy quân sự bắt lăn lê bò toài giữa trưa nắng chang chang lại còn bắt bọn con bắn trúng đích với khẩu súng nặng trịch trên tay".

Nói gì thì nói, những lời khuyên chí tình không khỏi cho tôi suy ngẫm. Mẹ con vốn gần gũi. Nhiều khi tôi lấy cớ này cớ nọ chui vào giường bố mẹ. Tôi lờ mờ dò hỏi kỷ niệm thời con gái của mẹ. Các cô bạn học xưa của mẹ thỉnh thoảng qua nhà tôi chơi. Rồi mọi người ôn lại một thời xuân sắc. "Ngày xưa, mẹ cháu lãng mạn lắm, mơ mộng tết hai bím tóc nhỏ".

Mẹ không thật xinh, từ khuôn mặt mẹ ánh lên một nét duyên ngầm. Nụ cười e ấp lúc nào như cũng thường trực trên khóe miệng. Bố đôi lúc thú nhận "mê" mẹ bắt đầu từ nụ cười ấy. Nhìn ảnh mẹ, tôi khúc khích "Nếu là con trai, con cũng yêu mẹ". Mẹ nhẹ nhàng "Con gái mẹ lớn rồi bỏ bớt tính khí kỳ quặc kẻo chẳng có đứa nào rước. Tôi là tôi lo nhất cho cô đó".

Con chẳng bao giờ dịu dàng được như mẹ đâu. Tôi chẩu môi chun mũi "Mà có thế thật thì con phụng dưỡng bố mẹ càng tốt chứ sao". Mẹ gí gí vào má tôi mắng yêu: "Đến lúc lại đòi cuống lên... chẳng chịu sống với ông bà già lẩm cẩm".

"Mẹ ơi, tình yêu của mẹ chắc đẹp lắm nhỉ. Mẹ đẹp thế, khối anh chàng trồng cây si trước nhà ta phải không mẹ?". Như động vào dây thần kinh cảm ứng, tôi liến thoắng "Bố tài thật đấy! Không biết thi bao chặng để hiện được vào mắt xanh của mẹ.

Đang vui, mắt mẹ chợt u buồn mênh mông nhìn xa xôi. Tôi im bặt. Có lẽ tôi đã động vào niềm cảm xúc yêu thương đầu đời mà nhiều năm qua với tư cách người vợ, người mẹ, mẹ đã chôn giấu ký ức nơi thẳm sâu tâm hồn. Qua những lần "nghe lỏm" cuộc nói chuyện của mẹ với các bạn học cũ, và cả những tâm sự giữa mẹ với con gái, tôi hiểu mẹ có một tình yêu đẹp.

Ngày ấy, một nhóm sinh viên sư phạm đi thực tập ở một vùng quê yên ả. Cả đám con gái tha thẩn dắt tay nhau đi dạo ngoài cánh đồng cỏ nắng nhạt. Những bông cỏ lau phất phơ cao quá đầu người. Chú chuồn chuồn thắm đỏ đẫy giấc trên cành găng khẳng khiu. Vài con bướm trắng nhởn nhơ chơi trò trốn tìm quanh khóm hoa đồng nội. Rồi một sự tình cờ đã đưa đẩy anh sĩ quan trẻ tuổi một đơn vị gần đó gặp cô thực tập viên sư phạm mộng mơ. Người ta gặp nhau trên đời ấy là sự tình cờ. Và cũng là hữu duyên hai người xích lại gần nhau hơn giữa đại ngàn gió núi. Dường như giáo viên và bộ đội luôn có sự cộng cảm tâm hồn. Hàng ngày cô phải vượt vài kilômét đường đất mới đến được trường học cuối bản dạy các em cái chữ. Có khi phải đi từ mờ sương. Sương giăng đầy. Những giọt sương sớm e lệ đọng trên lộc non lấp lánh dưới ánh sáng chớm nhô ra nơi đầu núi. Gió sớm thổi nhè nhẹ táp những hạt sương mỏng mảnh lên mái tóc, bờ vai thanh tú của cô gái. Bước chân những người yêu nhau nhẩn nha lên những vạt cỏ thẫm sương đêm. Đưa đôi tay bối rối ngắt chùm hoa dại nhỏ ly ti, cô ngước lên nhìn sâu vào mắt anh.

"Hoa thạch thảo đẹp anh nhỉ". Cô gái hồn nhiên "Loài hoa ấy cũng mỏng manh, đơn sơ như chùm hoa dại này".

Hoa thạch thảo.

Anh gật đầu rồi với tay tặng cô một bó hoa đồng nội. Bước chân anh chậm rãi như níu giữ khoảnh khắc, như sợ tuột mất giây phút hiếm hoi bên nhau. Quyến luyến mãi rồi thì cô chào anh vào trường. Anh nhìn mãi đến lúc bóng cô tan dần hòa nhập giữa lớp học nhỏ.

Ngày chia tay anh lên đường đi B cô tặng anh một chùm thạch thảo bé bỏng. Không ai lên tiếng. Nhưng chỉ cần nhìn vào mắt nhau họ thầm hiểu, cả hai đủ niềm tin và lòng chung thủy để đợi nhau đến ngày độc lập. Trong lòng cô những ca từ "đợi anh về" vang lên da diết lạ thường.

Cô trở về Hà Nội. Trái tim khép kín mặc cho bao chàng trai Hà thành vây quanh. Tin tức thưa dần. Khoảng hai năm trước ngày giải phóng, cô bặt tin về anh. Cô thường tự an ủi: nơi tuyến lửa ác liệt, thư từ bị gián đoạn thất lạc là chuyện thường. Ngày chiến thắng anh bộ đội ấy vẫn chưa về. Ba mẹ cô sốt ruột. Năm năm mỏi mắt trông chờ mà con gái có thì. Ba mẹ thương cô "Loạn lạc, đạn bom... nhỡ nó có mệnh hệ gì? Hòa bình rồi biết nó có trở về không hay đã vùi mình nơi nội cỏ". Mắt đỏ hoe. Cô khóc thật nhiều cho mối tình đầu của mình, cô khóc cho ba mẹ ngày một héo hon tàn tạ lo cho cô con gái duy nhất có nơi có chỗ rồi mới yên lòng nhắm mắt xuôi tay.

Rồi bố xuất hiện. Một tấm lòng bao dung, rắn rỏi đã dang tay che chở những lúc tưởng cô đã khuỵu ngã. Bố yêu mẹ chân thành, tình yêu lớn đã xoa dịu những vết thương lòng vẫn thỉnh thoảng làm mẹ tê nhức. Trong ngõ ngách sâu kín của tâm hồn, mẹ luôn trân trọng những hoài niệm mối tình đầu.

Ồ Thạch Thảo, một loài hoa, một kỷ niệm thân thương. Không ngờ được tên tôi - Thạch Thảo - lại chính là hoài ức thiêng liêng đầu đời của mẹ, trở thành miền ký ức bất khả xâm phạm. Nhiều khi bất chợt mẹ ngồi trầm tư một mình. Tôi thì không dám chạm vào thế giới riêng tư ấy, một thế giới mà một mình mẹ đơn lẻ, cô liêu cùng sương khói lãng đãng.

Có một lần đánh bạo tôi lo lắng hỏi "Mẹ còn yêu người ấy...?". Mẹ gượng cười khe khẽ "Không con ạ. Bây giờ mẹ chỉ còn có bố và con thôi. Còn đối với người kia... mẹ day dứt, mẹ như mắc nợ với người ta. Ước chi dù chỉ một lần - mẹ biết được tin tức về người ta, có lẽ mẹ sẽ thanh thản hơn nhiều. Và quá khứ sẽ không còn dằn vặt mẹ nữa".

Tôi chưa hiểu gì về tình yêu. Trực quan mách bảo, tôi cảm giác tình yêu xưa và nay khác nhau nhiều. Đôi bạn ngày nay nói tiếng yêu dễ dàng, họ vị kỷ trong tình yêu. Còn ngày xưa ư, tình yêu đôi lứa bị chia cắt bởi sự ác liệt của mưa bom bão đạn nhưng tình yêu riêng tư như được tiếp sức trong tình yêu dân tộc, đồng loại to lớn.

Mấy hôm sau, nhóm thực tế chúng tôi được thầy giáo tận tình dắt đến một trung đoàn thông tin. Tiếp chúng tôi là một chú bộ đội với khuôn mặt ấm áp, hiền hậu. Chú có vẻ dễ gần "Trung đoàn chú rất hân hạnh được đón các cháu sinh viên về đây thực tế. Lớp trẻ ngày nay năng động, xông xáo. Chú nghĩ các cháu sẽ nhanh chóng hòa nhập với cuộc sống nơi đây. Bộ đội nhiều nét tương đồng cùng sinh viên. Nhưng chú sẽ cố gắng để các cháu tiếp cận với đời sống bộ đội ở nhiều góc độ. Các cháu ở đây một vài ngày thì sẽ thấy nhiều điều thú vị: vui có, buồn có, sôi động có, trầm lắng có... Chú giới thiệu qua qua còn thì tự tìm hiểu mới rút ra nhiều bổ ích".

Chú đứng lên, lấy chè pha nước. Sức công phá của thời gian chưa xóa mờ nổi vẻ phong trần, đường bệ, nghiêm nghị. Chú có tật ở chân, dáng đi khá vất vả. Mãi về sau tôi mới phát hiện ra ấy là vết tích đau thương hằn in nơi chiến trường. Và chú là người may mắn sống sót duy nhất của tiểu đoàn năm ấy bị giặc phục kích bất ngờ.

Biết chúng tôi quen sống tự do, chú không hề gò ép vào khuôn phép mười chế độ như bộ đội. Buổi tối, chú hào hứng mở màn cuộc sinh hoạt giao lưu văn nghệ, giao lưu nói chuyện với các đại đội huấn luyện. Không ngờ chỉ một thời gian ngắn làm quen người lính mang đến cho bọn tôi nhiều tiếng cười đến vậy. Chú sống giản dị và đạm bạc. Phía ngoài là phòng tiếp khách, cách chiếc tủ đứng là thế giới riêng của chú. Chú thường ngồi uống nước chè đặc và xem ti vi lúc rảnh. Còn ăn ngày ba bữa đã có nhà bếp lo. Nhìn chú, tôi muốn ứa nước mắt. Người đàn ông không có bàn tay phụ nữ chăm sóc trông tồi tội. Lụi cụi. Những lúc trái gió trở trời, vết thương đầu gối tái phát chú chỉ có một thân một mình. Người đàn ông mạnh mẽ bề ngoài. Còn họ cất giấu nước mắt thấu lạnh tâm can.

Chúng tôi sợ chú buồn. Lúc nói chuyện cố lảng tránh đề tài gia đình người thân. Chúng tôi sợ tổn thương nỗi đau trong tim người cựu chiến binh năm xưa. Nhìn bóng cao gầy chú đổ dài lúc tối, tôi không khỏi chạnh buồn. Chú ít khi bộc bạch về bản thân. Có lẽ tôi may mắn được nghe kể chuyện tình cảm động của chú. Giọng chú trầm buồn, ánh mắt sôi nổi tìm về nhiệt huyết thời trai trẻ.

Thuở dại khờ chú đã yêu, mối tình đầu và cũng là mối tình duy nhất. Cô ấy cũng trạc tuổi cháu bây giờ. Chú thở dài "Các cháu bây giờ hạnh phúc, hạnh phúc hơn xưa nhiều nhiều lắm. Ngày ra đi, mắt cô ấy thâm quầng vì mất ngủ. Ngày ấy thanh niên yêu nhau cũng không dễ nói ra như bây giờ". Mắt chú rực sáng "Chú biết, cô ấy sẽ chờ chú, đợi chú. Đôi mắt can đảm quyết đoán nơi cô mách bảo trái tim chú. Rồi chiến trường ác liệt, những bức thư thưa dần càng làm bùng cháy khát khao yêu thương".

Giọng chú tắc nghẹn "Mỗi mùa đông tái tê đi qua lại một mùa xuân mới trở về. Cô vẫn đợi. Sau thì các cháu biết đấy. Chú không muốn vì chú mà cô khổ suốt một đời. Ngày chia tay, chú toàn diện trong mắt cô ấy. Còn giờ đây thì sao... Cháu không biết chứ khó khăn lắm chú mới quyết định chia xa cô mãi mãi. Chú chỉ là... thằng đàn ông thiếu dũng khí. Chỉ cần đứng đằng xa ngắm cô ấy, dõi theo cô ấy. Đối với chú, thế là đủ".

Tôi nghẹn lòng. Tình yêu mà chú dành cho cô ấy quả là cao thượng. Yêu nhau là hy sinh vì nhau, tình yêu thiêng liêng là làm cho người mình yêu được hạnh phúc. Tôi không dám lấy cái suy xét của lớp thanh niên hiện đại để phán xét hành động của chú đúng hay sai. Nếu như tình yêu là tranh đoạt thì chú đã để vuột hạnh phúc ra khỏi tầm với của chính mình. Để giờ đây tất cả chỉ còn là hoài niệm. Chú yêu người ta hơn cả bản thân mình. Biết đâu người con gái ấy mãi mang trong tim hình bóng chú, người ta yêu là yêu tất cả những gì thuộc về con người chú chứ đâu chỉ hình hài bề ngoài đơn thuần.

Tôi không dám nói. Hai chú cháu lặng lẽ theo đuổi những ý nghĩ riêng tư. Có lẽ lâu lắm rồi chú mới thành thật trải lòng mình như đêm nay. Chú tâm sự: "Chẳng có mấy thời gian để buồn, ban ngày bận công tác, tối lại họp hành. Nói rồi chú lục ngăn tủ lấy ra tập ảnh đã ố vàng qua năm tháng. Chú cẩn thận lật giở từng trang ảnh và chỉ rõ xuất xứ từng tấm hình một. Chú hồi trẻ đây sao. Tôi ngờ ngợ. Trông ảnh chú quen lắm dường như tôi đã bắt gặp chú ở đâu rồi thì phải.

Chú cười: ảnh đen trắng bộ đội ai mà không như nhau. Băn khoăn mãi. Lục tìm trong trí nhớ. Rồi chực khóc, tôi vội quay mặt đi để chú khỏi trông thấy những giọt nước mắt mặn mòi lăn dài trên má. Chẳng phải chú chỉ huy nơi tôi đến thực tế là người mà mẹ day dứt suốt đời người sao? Trái tim chưa từng trải trong tôi thổn thức. Hai con người mắc nợ tình cảm với nhau cần tìm nhau để giãi bày nỗi niềm ngày xưa. Chi bằng vậy, có lẽ miền nhung nhớ sẽ thanh thản dễ yên ngủ.

Thạch thảo vẫn thắm tím một màu thủy chung. Cánh hoa bé xíu đậu nở trên tấm thân mỡ màng khỏe khoắn trong nắng gió cuộc đời. Ở gần đâu đây thôi, có những mối tình bình dị mà vẫn thủy chung, vững bền lạ kỳ qua năm tháng thời gian.

Đăng bởi Quang Hưng (nguồn “Những chặng đường tín hiệu” – NXB QĐND 2005)