Một trong những chiến sĩ giao thông đầu tiên của Đảng

Đại tá, TS Nguyễn Văn Khoan – Hội viên Chi hội Phòng KHQS

Nguyễn Công Thu, sinh năm 1894 tại xã Vũ Trung, huyện Vũ Tiên, (nay là huyện Vũ Thư) tỉnh Thái Bình trong một gia đình yêu nước.

Giữa năm 1926, theo kế hoạch của Lê Hữu Lập, Nguyễn Công Thu chuẩn bị "xuất dương". Bỏ ống tiền của người anh ruột được 32 đồng, cộng với số tiền riêng đã góp nhặt được, ba chú cháu Nguyễn Công Thu, Nguyễn Danh Thọ, Nguyễn Danh Tề ra đi. Lê Hữu Lập dẫn đường qua cầu Bắc Luân sang Đông Hưng, tìm đến bến Nà Sáo Tù, nơi đặt trạm giao thông do ông Đỗ Phát Quang phụ trách. Ngay chiều hôm ấy, Lê Quảng Đạt từ Đông Hưng đến đón Thu và Thọ vào khách sạn Đông Hưng Lâu, nhập với đoàn đồng chí Trần Phú đi Quảng Châu, đến cơ quan của Tổng bộ Việt Nam Thanh niên Cách mạng Đồng chí Hội.

Cùng với các đồng chí khác, Thu được dự lớp huấn luyện tại Quảng Châu. Học xong, đồng chí Vương (Bác Hồ) giữ Thu ở lại mấy ngày nghiên cứu đường sá, địa hình hai tỉnh Quảng Tây, Lạng Sơn "để tìm cho được con đường liên lạc chuyển sách báo về nước và đưa người đi học".

Thu trở về nước cùng với Lê Danh Thọ và hai bạn khác nữa. Nhớ những điều đồng chí Nguyễn Ái Quốc dặn, Thu tìm đến anh Vương Văn Mùi ở ngõ Tân Hưng (nay là ngõ Tức Mạc) gần ga Hàng Cỏ để "đứng chân". Sau một tuần lễ chuẩn bị, sang tuần thứ hai, Thu đã gặp gỡ, chuyện trò với một số anh em tại nhà số 37 ngõ Tân Hưng. Tuần thứ ba, Thu lên đường đi Cống Chạp gặp Hồ Tùng Mậu để báo cáo tình hình.

Báo cáo công việc xong, Nguyễn Công Thu nhận một vali chặt đầy công văn, tài liệu sách báo, trở về.

Mùa thu năm 1926, đưa được một số thanh niên sang Quảng Châu, Thu tiếp tục tuyên truyền cách mạng, lựa chọn người để lập Việt Nam Thanh niên Cách mạng Đồng chí Hội ở Hà Nội.

Cuối năm, Nguyễn Công Thu đã thành lập được một chi hội tại làng Dịch Vọng, huyện Từ Liêm, gồm 11 đồng chí, do Thu làm bí thư. Đây là hạt nhân đầu tiên cho tổ chức Đảng của Hà Nội.

Bước sang năm 1927, Nguyễn Công Thu đưa thêm được nhiều thanh niên qua biên giới nữa như Nguyễn Sơn, Tú Chinh... Có lần nhỡ liên lạc, Thu một mình đi Long Châu tìm Lê Quảng Đạt bàn giao học viên xong mới trở về Hà Nội mang theo nhiều tài liệu, trong đó có cuốn: “Đường Kách mệnh".

Tháng 3 năm ấy, chiến sĩ giao thông Nguyễn Công Thu tham gia Kỳ bộ Việt Nam Thanh niên Cách mạng Đồng chí Hội Bắc Kỳ, do Nguyễn Danh Đới làm bí thư. Tuy là ủy viên kỳ bộ, nhưng Thu vẫn làm giao thông, tiếp tục đưa nhiều anh em ở Trung Kỳ theo đường dây của mình sang Quảng Châu. Theo chỉ thị của Tổng bộ, năm ấy Thu đã trực tiếp đưa Nguyễn Đức Cảnh, Lý Hồng Nhật đến Quảng Châu an toàn và bí mật.

Công việc ngày càng nhiều, một mình làm không hết, Thu đã vận động tổ chức thêm được nhiều đồng chí làm giao thông, thuyết phục được cả lính dõng, tuần đinh giúp việc đưa đường, có khi còn bảo vệ cho cả đoàn học sinh vượt biên giới.

Cuối năm 1927, do Tưởng Giới Thạch trở mặt, Tổng bộ không còn ở Quảng Châu nữa, việc đưa thanh niên ra nước ngoài tạm thời dừng, Nguyễn Công Thu về hoạt động ở Hải Dương.

Năm 1928, do bị lộ trong khi phân phát truyền đơn, Nguyễn Công Thu bị bắt giam 9 tháng, sau đó lại bị giam tiếp 27 tháng vì can tội "dụ dỗ người đi xuất dương". Ra tù, cho đến năm 1945, Thu công tác tại huyện Kiến Xương, Thái Bình.

Đồng chí Nguyễn Công Thu là một trong những chiến sĩ giao thông đầu tiên của tổ chức Đảng, người đóng góp tích cực vào sự hình thành cơ sở Đảng đầu tiên của Hà Nội. Đồng chí đã đưa đón nhiều thanh niên đi học ở Quảng Châu không một lần nào bị lộ, không một ai bị bắt. Nhiều người trong số thanh niên này về sau đã trở thành những cán bộ ưu tú của Đảng ta. Nguyễn Công Thu còn có công chuyển nhiều tài liệu sách, báo truyền bá chủ nghĩa Mác - Lênin vào Việt Nam¹.

Đăng bởi Quang Hưng (nguồn “Giao thông-Thông tin-Liên lạc”. NXB Lao động 1997)

--------------------------------------------

¹ Tháng 5 năm 1995, hài cốt đồng chí Nguyễn Công Thu đã đưa từ Bất Bạt (Sơn Tây) về an táng tại Nghĩa trang Mai Dịch (Hà Nội).