Sự ra đời của SIGELCO - tiền thân VIETTEL

Đại tá Trần Ngọc Duyện - nguyên Phó Tư lệnh Binh chủng Thông tin

Đầu tháng 3 năm 1989, Bộ Quốc phòng có triệu tập một cuộc họp Tư lệnh các quân, binh chủng để nghe báo cáo về tình hình bộ đội làm kinh tế. Hội nghị do Thượng tướng Trần Văn Quang, Thứ trưởng Bộ Quốc phòng chủ trì, có Ủy viên Bộ Chính trị, Phó Chủ tịch Hội đồng Bộ trưởng Võ Văn Kiệt tới dự và chỉ đạo.

Là Phó Tư lệnh, phụ trách hậu cần - đời sống, tôi (Trần Ngọc Duyện) được Thiếu tướng Tư lệnh Nguyễn Diệp phân công đi dự Hội nghị. Ngầm hiểu được tầm quan trọng của vấn đề, tôi tập trung vào chuẩn bị ngay, đồng thời mời đồng chí Võ Đặng, Phó Chủ nhiệm Kỹ thuật Binh chủng tới cùng trao đổi.

Thời kỳ này, đất nước đã qua mười bốn năm thống nhất, nhưng cơ chế, chính sách còn nhiều cái chưa chuyển đổi kịp. Khẩu hiệu "bung ra" để làm kinh tế được nhắc tới nhiều, nhưng thực tế bắt tay vào làm vẫn cứ tắc.

Binh chủng Thông tin là một binh chủng kỹ thuật, có một đội ngũ tiến sĩ, phó tiến sĩ, kỹ sư, trung cấp kỹ thuật đông đảo, rất thạo tay nghề, tích luỹ được nhiều kinh nghiệm, với bốn nhà máy hiện đại, được giới khoa học kỹ thuật cao cấp Nhà nước như Giáo sư Đặng Hữu - Chủ nhiệm Ủy ban Khoa học Kỹ thuật Nhà nước, Giáo sư Vũ Đình Cự - Viện trưởng Viện Vật lý, Ủy ban Khoa học Kỹ thuật Nhà nước, Giáo sư Chu Hảo, Giáo sư Đàm Trung Đồn - giảng viên Đại học Tổng hợp đánh giá cao; nhưng khi Binh chủng muốn triển khai làm kinh tế, kết hợp vừa làm kinh tế vừa đẩy mạnh nghiên cứu kỹ thuật sản xuất phục vụ quốc phòng lại vướng không làm được.

Như mọi người đều biết, trong những năm này, nhu cầu về thông tin liên lạc phục vụ sản xuất, đời sống xã hội đòi hỏi rất lớn, ngành Bưu điện đảm đương không xuể, nhưng thông tin quân đội muốn phát huy thế mạnh sở trường của mình ghé vai vào cùng gánh vác lại không được vì cơ chế. Do vậy, các đơn vị bộ đội thông tin làm kinh tế buộc phải loay hoay vào làm những việc bất đắc dĩ, trái ngành, trái nghề. Ngay cả bốn nhà máy cũng rất lúng túng. Nhà máy Z755, một cơ sở kỹ thuật rất hiện đại ta tiếp quản được sau chiến thắng 30 tháng 4 năm 1975 tại Thành phố Hồ Chí Minh phải đi mua sắt gỉ, hàng rào B40 về làm đinh; thu mua gỗ cao su về làm ván sàn; Nhà máy M1 (Công trình 8437, Công trình 75668 do Liên Xô viện trợ); Nhà máy M3 (do Hung-ga-ri giúp thiết bị hoàn chỉnh) phải đi quan hệ với các khu mỏ, các khu bảo quản, kho tàng, các cơ sở y tế... để sản xuất một số  điện kế, một số phụ tùng bảo quản xe máy, vài cái máy chữa bệnh... không thấm tháp gì so với năng lực của từng cơ sở (thời kỳ này, khối lượng hàng sản xuất, sửa chữa quốc phòng hàng năm trên giao cho khối các nhà máy chỉ còn khoảng 30% công suất thiết kế).

Những cản trở chính trong việc làm kinh tế của Binh chủng Thông tin là:

- Ngành Thông tin Bưu điện đang giữ thế độc quyền trong kinh doanh mạng lưới thông tin liên lạc dân sự phục vụ sản xuất, đời sống xã hội.

- Thứ nữa, ngành Thông tin quân sự muốn mua sắm khí tài, vật tư kỹ thuật để làm kinh tế đều phải thông qua Cục Vật tư và Cục Tài vụ Bộ Quốc phòng xét duyệt rất ngặt nghèo, nhất là những thứ ta phải nhập khẩu bằng ngoại tệ, những thứ mà trong nước chưa sản xuất được.

Chúng tôi dự kiến nội dung báo cáo phải chuẩn bị thật kỹ, thật sâu, với đầy đủ tư liệu, tình tiết để khi cần thì dẫn chứng cho rõ ràng. Nhưng lúc báo cáo thì phải ngắn, gọn, chủ yếu nêu cho được cái khó khăn, bế tắc phải tháo gỡ. Cái mà lẽ ra với sở trường, khả năng có thể làm được, làm tốt, nhưng lại không được làm.

Tới hội nghị, sau phần thủ tục, các quân, binh chủng lần lượt báo cáo. Mỗi đơn vị chỉ được nói trong 15 phút. Thông tin được xếp vào lượt thứ ba, sau Hải quân và Phòng không - Không quân.

Rút kinh nghiệm 2 đơn vị bạn bị nhắc nhiều về vấn đề chủ đề báo cáo (sa đà vào báo cáo thành tích) và chú ý bảo đảm thời gian. Đến lượt Thông tin, tôi chủ động thưa: Báo cáo của Thông tin đã được chuẩn bị nghiêm túc bằng văn bản xin nộp ban tổ chức, còn xin phép được báo cáo tóm tắt một số ý chính.

Trong khi tôi báo cáo, Phó Chủ tịch Hội đồng Bộ trưởng Võ Văn Kiệt rất chăm chú nghe, đội lúc lại hỏi xen vào. Hết 15 phút, tôi định dừng lại thì anh Kiệt chủ động hỏi: Có còn gì, đồng chí cứ báo cáo tiếp đi và quay sang đồng chí Trần Văn Quang nói: Thế nào, Thông tin nó làm tốt đấy chứ? Này! Lần đầu tôi được nghe bộ đội làm kinh tế báo cáo như Thông tin đấy.

- Nó làm còn tốt hơn nữa kia, nhưng chỉ có 15 phút thì sao nó báo cáo hết được - Đồng chí Quang trả lời.

Đồng chí Võ Văn Kiệt lại quay sang hỏi đại diện Cục Vật tư, Cục Tài vụ về cái cản trở mà Thông tin vừa nêu.

- Thưa, đúng thế ạ. Đó là vì cơ chế ạ - Cả Vật tư và Tài vụ đều trả lời rất rõ ràng.

- Ủa... Cơ chế là do ta định ra. Nếu là sai, là không còn phù hợp thì phải sửa đi thôi. Này Thông tin, vướng thế thì các anh phải kêu chứ. Đồng chí Võ Văn Kiệt nói một cách hết sức cởi mở, kêu cả cái "độc quyền" của Bưu điện nữa.

- Thưa, chúng tôi đã báo cáo lên Bộ Quốc phòng nhiều lần rồi, nhưng chả ăn thua gì - Tôi nghiêm túc trả lời.

- Các anh tiếp tục kêu. Kêu mạnh lên Bộ Quốc phòng và cả lên Chính phủ nữa kia! - Đồng chí Võ Văn Kiệt nhắc lại.

Không khí hội nghị lúc này thật sôi động. Nhiều ý kiến trao đổi về vấn đề cơ chế. Cuối cùng như một câu kết luận, đồng chí Võ Văn Kiệt nói: Phải cởi trói cho nó thôi thì nó mới làm ăn được.

Đến giờ giải lao, đồng chí Võ Văn Kiệt cùng đồng chí Tuấn (Bí thư riêng) lại kéo tôi và đồng chí Võ Đặng ra một chỗ trao đổi thêm về mối quan hệ giữa Thông tin quân sự và Bưu điện, về việc vận hành hệ thống viễn thông mà ta tiếp quản. Chúng tôi báo cáo rõ: Với Bưu điện, Thông tin vẫn quan hệ tốt, thỉnh thoảng có một số công trình như xây dựng cột cao phát sóng, lắp ráp một số trạm ở những nơi địa hình không thuận lợi, Bưu điện vẫn liên hệ để chúng tôi làm với tư cách là người "làm thuê" thôi. Còn với hệ thống viễn thông tiếp quản thì Thông tin vẫn quản lý, khai thác, vận hành tốt; gần đây còn xây dựng tiếp được một số trạm mới nối thông đường truyền từ Đà Nẵng ra Hà Nội bằng thiết bị VC-300. Thiết bị này do ta và Cu Ba cộng tác tự thiết kế, cải tiến từ các thiết bị của Mỹ mà ta thu được.

Trước khi vào họp tiếp, anh Kiệt nói: Tôi hoàn toàn ủng hộ Thông tin, các anh về làm tờ trình gửi lên ngay. Tôi về sẽ báo cáo và sớm có quyết định.

Kết thúc hội nghị, chúng tôi vui như mở cờ trong bụng. Chiều hôm ấy, đồng chí Võ Đặng và tôi đã báo cáo ngay đồng chí Tư lệnh Nguyễn Diệp, các anh trong Bộ tư lệnh. Mấy ngày sau, Thường vụ Đảng ủy Binh chủng họp thông qua chuyên đề về Dự án xây dựng Tổng công ty Điện tử thiết bị Thông tin quân đội, với cái tên giao dịch là SIGELCO (chữ viết tắt của các từ tiếng Anh: Signal Electronic Corporation). Dự án này, vào đầu tháng 5 năm 1989 được đồng chí Tư lệnh Nguyễn Diệp và đồng chí Võ Đặng - Phó Chủ nhiệm Kỹ thuật Binh chủng mang lên báo cáo trực tiếp với Bộ Quốc phòng và đã được đồng chí Bộ trưởng Lê Đức Anh đồng ý, phê duyệt. Tờ trình sau đó được gửi lên báo cáo Hội đồng Bộ trưởng. Tiếp đó, ngày 1 tháng 6 năm 1989 Hội đồng Bộ trưởng ra Quyết định số 58/HĐBT do Phó Chủ tịch Hội đồng Bộ trưởng Võ Văn Kiệt ký cho phép thành lập Tổng công ty Điện tử thiết bị Thông tin (Sigelco). Tổng công ty được phép triển khai làm nhiệm vụ kinh tế trong lĩnh vực thông tin liên lạc vừa là để phục vụ quân đội, vừa để góp phần phục vụ nhu cầu của đời sống xã hội.

Thế là từ đây, con đường làm ăn đã rộng mở, các rào cản đã được dỡ bỏ. Có thể nói ngày 1 tháng 6 năm 1989 là cái mốc đánh dấu sự ra đời của Tổng công ty Sigelco – đơn vị tiền thân của Tập đoàn Viễn thông quân đội (Viettel) ngày nay, một Tập đoàn làm kinh tế mạnh của quân đội và của Nhà nước ta với nhiều dịch vụ kỹ thuật thông tin liên lạc khác nhau, có doanh thu hàng năm đáng kể, mà thường là năm sau cao hơn năm trước. Chỉ nói riêng năm 2011, doanh thu của Tổng công ty đạt gần 120 nghìn tỷ đồng, góp một phần không nhỏ vào việc xây dựng và phát triển kinh tế quốc dân, đồng thời tích cực tham gia các hoạt động xã hội. Năm 2007, Tập đoàn đã được Đảng và Nhà nước phong tặng danh hiệu Anh hùng Lao động thời kỳ đổi mới (1996-2005). Tổng giám đốc Hoàng Anh Xuân - người có nhiều công lao đóng góp vào việc lãnh đạo, điều hành Tập đoàn cũng được phong tặng danh hiệu Anh hùng, Huân chương Lao động hạng Ba và Huy chương "Vì thế hệ trẻ". Nhiều cán bộ, công nhân viên của Tập đoàn được tặng thưởng nhiều phần thưởng cao quý khác.

Là những chứng nhân lịch sử, có mối quan hệ mật thiết với Tập đoàn Viễn thông quân đội từ thuở ban đầu, nhân dịp Hội Truyền thống Cựu chiến binh Thông tin khu vực Hà Nội cho xuất bản cuốn Ký ức Cựu chiến binh Thông tin liên lạc, sau khi trao đổi với đồng chí Nguyễn Diệp và Võ Đặng, tôi xin ghi lại vài tư liệu về SIGELCO – VIETTEL để bạn đọc cùng tham khảo.

Hà Nội, ngày 12-2-2012

Đăng bởi Quang Hưng (nguồn “Ký ức Cựu chiến binh Thông tin liên lạc - Tập 2”)